Boşanma ve Aile Hukuku Terimleri Sözlüğü (156+ Kavram) — 2026

Boşanma ve Aile Hukuku Terimleri Sözlüğü Hakkında

Bu sözlük, Ankara'da boşanma ve aile hukuku süreçlerinde sıkça karşılaşılan hukuki kavramları kısa ve anlaşılır tanımlarla açıklamaktadır. Her terimin yanında, konuyu derinlemesine ele alan kapsamlı rehberlerimize bağlantılar bulabilirsiniz. Sözlük, kategori başlıkları altında düzenlenmiştir.

Boşanma Genel Kavramları

Boşanma

Evlilik birliğini, mahkeme kararıyla ve kanunda öngörülen sebeplerden birine dayanarak sona erdiren hukuki işlemdir.

Anlaşmalı Boşanma

Evliliği en az bir yıl sürmüş eşlerin, boşanma ve sonuçları konusunda anlaşarak birlikte veya birbirinin davasını kabul ederek gerçekleştirdiği boşanma türüdür (TMK m.166/3). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Çekişmeli Boşanma

Tarafların boşanma veya sonuçları (nafaka, velayet, mal paylaşımı gibi) konusunda anlaşamadığı, mahkemenin delil incelemesiyle karar verdiği boşanma türüdür. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Ortak hayatı sürdürmenin taraflardan beklenemeyecek derecede çekilmez hâle gelmesidir; genel ve nisbi bir boşanma sebebidir (TMK m.166/1). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Şiddetli Geçimsizlik

743 sayılı eski Medeni Kanun döneminde kullanılan, günümüzde 'evlilik birliğinin temelinden sarsılması' ifadesinin karşılığı olan halk arasında yaygın terimdir.

Boşanma Protokolü

Anlaşmalı boşanmada tarafların nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımı konusundaki mutabakatını yazılı hâle getirdikleri ve mahkemenin onayına sundukları belgedir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Ayrılık

Evlilik birliğini sona erdirmeyen ancak eşlerin bir arada yaşama yükümlülüğünü geçici olarak kaldıran, mahkeme kararıyla kurulan hukuki durumdur (TMK m.170).

Eylemli Ayrılık

Boşanma sebebi ne olursa olsun, davanın reddedildiği durumlarda, bu ret kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamamış olması hâlinde, tek başına boşanma sebebi sayılan durumdur (TMK m.166/4). Bu süre önceden 3 yıldı; Anayasa Mahkemesi'nin 22.02.2024 tarihli, 2023/116 E., 2024/56 K. sayılı kararıyla iptal edilmiş, ardından 7532 sayılı Kanun'la (14 Kasım 2024) 1 yıla indirilmiştir.

Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme

TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanma Sebepleri (Özel)

Zina

Eşlerden birinin evlilik dışında bir üçüncü kişiyle cinsel ilişkiye girmesidir; TMK m.161 uyarınca mutlak bir boşanma sebebidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hayata Kast

Bir eşin diğerinin yaşamına son vermeye yönelik kasıtlı girişimidir; TMK m.162 kapsamında özel bir boşanma sebebidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Pek Kötü Davranış

Bir eşin diğerine yönelik ağır fiziksel şiddet niteliğindeki davranışlarıdır (TMK m.162). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Onur Kırıcı Davranış

Bir eşin diğerinin onur ve saygınlığını ağır biçimde zedeleyen davranışlarıdır (TMK m.162). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Suç İşleme

Bir eşin küçük düşürücü nitelikte bir suç işlemesi nedeniyle diğer eşin boşanma davası açabildiği özel sebeptir (TMK m.163). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Haysiyetsiz Hayat Sürme

Bir eşin toplumun genel ahlak anlayışına aykırı, onur kırıcı bir yaşam tarzı sürdürmesidir (TMK m.163). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Terk

Bir eşin evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmemek amacıyla haklı bir sebep olmaksızın ortak konutu terk etmesidir (TMK m.164). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Akıl Hastalığı (Boşanma Sebebi Olarak)

Eşlerden birinin akıl hastalığı nedeniyle ortak hayatı diğer eş için çekilmez hâle getirmesi ve hastalığın resmî sağlık kurulu raporuyla iyileşmez nitelikte olduğunun tespit edilmesidir (TMK m.165). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Güven Sarsıcı Davranış

Sadakatsizlik derecesine ulaşmayan ancak evlilikteki güveni zedeleyen davranışlardır; TMK m.166/1 genel sebebi kapsamında değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sadakat Yükümlülüğü

Eşlerin birbirine karşı sadık kalma yükümlülüğüdür (TMK m.185/3); ihlali kusurlu davranış sayılır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kusur Kavramları

Kusur

Boşanmaya sebep olan olaylarda bir eşin evlilik yükümlülüklerine aykırı davranışta bulunmasıdır; boşanma kararını ve fer'i sonuçları etkiler.

Kusursuz Eş

Boşanmaya sebep olan olaylarda hiçbir kusuru bulunmayan taraftır.

Az Kusurlu Eş

Boşanmaya sebep olan olaylarda karşı tarafa göre daha hafif kusuru bulunan taraftır.

Eşit Kusurlu Eş

Boşanmaya sebep olan olaylarda her iki tarafın da aynı ağırlıkta kusurlu bulunduğu durumdur; bu hâlde tazminat talepleri kural olarak reddedilir.

Ağır Kusurlu Eş

Boşanmaya sebep olan olaylarda karşı tarafa göre daha fazla kusuru bulunan taraftır.

Tam Kusurlu Eş

Boşanmaya sebep olan olaylarda kusurun tamamının kendisinde bulunduğu taraftır; bu eş kural olarak dava açsa dahi tek başına boşanma kararı elde edemez.

Müşterek (Birlikte) Kusur

Boşanmaya her iki tarafın da kendi davranışlarıyla sebebiyet vermesidir.

Tepkisel Davranış

Bir eşin, diğerinin kusurlu davranışına karşı gösterdiği ve makul ölçüde kalan tepkisidir; kural olarak kusur sayılmaz.

Af

Bilinen bir kusurlu davranışın affedilmesidir; affedilen vakıa boşanma sebebi olarak ileri sürülemez.

Hoşgörü

Kusurlu bir davranışın karşı tarafça uzun süre tepkisiz karşılanmasıdır; bu durumda ilgili davranış boşanma sebebi olarak ileri sürülemeyebilir.

Nafaka Türleri

Nafaka

Bir eşin veya çocuğun geçimini sağlamak amacıyla diğer taraftan talep edilen düzenli ödemedir.

Tedbir Nafakası

Boşanma davası süresince eşlerin ve çocukların geçimini sağlamak için hâkimin kusura bakmaksızın kendiliğinden karar verdiği geçici nafakadır (TMK m.169).

Yoksulluk Nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan, kusuru daha ağır olmayan tarafa diğer eşin mali gücü oranında ödenen nafakadır (TMK m.175). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İştirak Nafakası

Velayeti kendisinde olmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak üzere ödediği, kusura bakılmaksızın hükmedilen nafakadır (TMK m.182, 327-329).

Nafaka Artırım Davası

Ekonomik koşulların değişmesi nedeniyle mevcut nafaka miktarının artırılması talebiyle açılan davadır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Nafaka Azaltım Davası

Nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunun kötüleşmesi hâlinde nafaka miktarının azaltılması talebiyle açılan davadır.

Nafaka Kaldırma Davası

Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, yoksulluğunun ortadan kalkması gibi hâllerde nafakanın tamamen kaldırılması talebiyle açılan davadır.

Toplu (Peşin) Nafaka

Nafakanın aylık ödemeler yerine tek seferde ve toptan ödenmesi biçimidir; tarafların anlaşmasına bağlıdır.

Nafaka Alacaklısı

Nafaka almaya hak kazanan taraftır.

Nafaka Yükümlüsü (Borçlusu)

Nafaka ödemekle yükümlü olan taraftır.

Velayet ve Çocuk Hukuku

Velayet

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi konusunda ana-babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünüdür (TMK m.335 vd.).

Ortak Velayet

Boşanma sonrası anne ve babanın çocuk üzerindeki velayet hakkını birlikte kullanmaya devam etmesidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Müşterek Velayet

Ortak velayetin eş anlamlısıdır.

Velayet Değişikliği Davası

Mevcut velayet düzenlemesinin çocuğun üstün yararına aykırı hâle geldiği durumlarda velayetin değiştirilmesi talebiyle açılan davadır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kişisel İlişki

Velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocukla belirli gün ve saatlerde görüşme hakkıdır.

Çocuğun Üstün Yararı

Velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerinde esas alınan, çocuğun bedensel, zihinsel, sosyal ve duygusal gelişimini önceleyen temel ilkedir.

İdrak Çağı

Çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünü oluşturabilecek olgunluğa eriştiği kabul edilen yaş dönemidir; bu çağdaki çocuğun görüşü alınmalıdır (TMK m.339/3).

Vesayet

Ana-babanın velayeti altında olmayan küçük veya kısıtlıların bakım ve temsilinin bir vasi aracılığıyla sağlanmasıdır.

Sosyal İnceleme Raporu (SİR)

Velayet değerlendirmesinde, psikolog/pedagog/sosyal çalışmacı tarafından hazırlanan, çocuğun ve tarafların durumuna ilişkin uzman raporudur. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Mal Rejimi ve Paylaşım

Mal Rejimi

Eşlerin evlilik süresince edindikleri malların hukuki statüsünü belirleyen düzendir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Kanunda öngörülen ve taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça uygulanan, evlilik süresince edinilen malların paylaşımını düzenleyen kanuni mal rejimidir (TMK m.218-241).

Mal Ayrılığı Rejimi

Eşlerin kendi mallarını bağımsız olarak yönettiği, sözleşmeyle seçilebilen bir mal rejimi türüdür.

Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

Mal ayrılığı ile katılma rejimi arasında, sözleşmeyle seçilebilen bir ara mal rejimi türüdür.

Mal Ortaklığı Rejimi

Eşlerin mallarının ortak mülkiyetinde birleştiği, sözleşmeyle seçilebilen bir mal rejimi türüdür.

Kişisel Mal

Yalnızca kişisel kullanıma özgülenmiş eşyalar ile miras veya bağış yoluyla edinilen mallardır (TMK m.220); mal paylaşımına dâhil edilmez.

Edinilmiş Mal

Evlilik süresince çalışma karşılığı elde edilen gelir ve bu gelirle edinilen mallardır; katılma alacağı hesabına dâhil edilir.

Artık Değer

Mal rejiminin tasfiyesinde, edinilmiş malların tasfiye tarihindeki değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan değerdir.

Eklenecek Değerler

Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden önceki belirli bir süre içinde diğerinin rızası olmadan devrettiği bazı değerlerin, hesaba yeniden eklenmesidir (TMK m.229).

Denkleştirme

Bir eşin kişisel malına, diğer eşin edinilmiş malından yapılan katkının hesaplamada dengelenmesidir (TMK m.230).

Katılma Alacağı

Her eşin, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde sahip olduğu alacak hakkıdır (TMK m.231, 236).

Değer Artış Payı

Bir eşin, diğerinin kişisel malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunması hâlinde doğan alacak hakkıdır (TMK m.227).

Katkı Payı

2002 öncesi (mal ayrılığı rejiminin uygulandığı dönemde) bir eşin diğerinin malına katkısının genel hükümlere göre değerlendirilmesinden doğan alacaktır.

Aile Konutu

Eşlerin ve varsa çocuklarının birlikte yaşadıkları, ailenin yaşam merkezi olan konuttur (TMK m.194).

Aile Konutu Şerhi

Aile konutu üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlamak amacıyla tapu kütüğüne konulan şerhtir (TMK m.194). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tazminat

Maddi Tazminat

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen bir menfaati zedelenen, kusursuz veya daha az kusurlu tarafın talep edebileceği tazminattır (TMK m.174/1). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Manevi Tazminat

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan, kusursuz veya daha az kusurlu tarafın talep edebileceği tazminattır (TMK m.174/2). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kişilik Hakları

Kişinin şeref, haysiyet, özel hayat ve manevi bütünlüğü gibi kanunla korunan değerleridir; bu haklara saldırı manevi tazminat talebine dayanak oluşturabilir.

Ziynet ve Çeyiz

Ziynet Eşyası

Düğünde takılan altın, para gibi kişisel değeri olan eşyalardır; kişisel mal sayılır ve ayrı bir alacak davasına konu olabilir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Çeyiz

Evlilik öncesi hazırlanan, kadının kişisel malı sayılan ev eşyalarıdır.

Mehir / Mehir Senedi

Bazı toplumsal geleneklerde evlilik sırasında düzenlenen ve belirli bir malın/tutarın verilmesini öngören senettir; kanuni bir kurum olmayıp taraflar arası özel bir anlaşma niteliğindedir.

Yargılama Usulü

Dava Dilekçesi

Davacının taleplerini, dayandığı olguları ve delillerini içeren, davayı başlatan belgedir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Cevap Dilekçesi

Davalının, dava dilekçesindeki iddialara karşı savunmasını sunduğu belgedir; süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.127).

Cevaba Cevap Dilekçesi

Davacının, davalının cevap dilekçesine karşı ikinci kez beyanda bulunduğu dilekçedir.

Ön İnceleme Duruşması

Dava şartlarının ve ilk itirazların incelendiği, tarafların sulhe teşvik edildiği ve delillerin netleştirildiği duruşma aşamasıdır (HMK m.137-142).

Tahkikat

Tanıkların dinlendiği, bilirkişi incelemesi ve keşif gibi delillerin toplanıp değerlendirildiği yargılama aşamasıdır.

Islah

Bir tarafın, yargılama sırasında dava veya savunmasını kısmen ya da tamamen değiştirmesidir; her taraf bu hakkı bir kez kullanabilir (HMK m.176 vd.).

Feragat

Davacının, dava konusu talebinden tamamen veya kısmen vazgeçmesidir.

Kabul (Davayı)

Davalının, davacının talebini olduğu gibi kabul etmesidir.

Karşı Dava

Davalının, asıl davaya karşı kendi taleplerini ileri sürdüğü, genellikle asıl davayla birlikte görülen davadır.

Terditli Dava/Talep

Birden fazla talebin, öncelik sırasına göre (biri kabul edilmezse diğerinin incelenmesi istenerek) ileri sürüldüğü dava türüdür.

Kesinleşme

Bir mahkeme kararının kanun yollarının tükenmesi veya süresinde başvurulmaması nedeniyle kesin hüküm hâline gelmesidir.

İstinaf

İlk derece mahkemesi kararlarının, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından incelenmesini sağlayan kanun yoludur.

Temyiz

Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının Yargıtay tarafından incelenmesini sağlayan kanun yoludur.

Karar Düzeltme

Sınırlı hâllerde, verilmiş bir Yargıtay kararına karşı yeniden inceleme talep edilebilen istisnai kanun yoludur.

Yargılamanın İadesi

Kesinleşmiş bir kararın, yalan tanıklık gibi ağır usul hatalarının sonradan ortaya çıkması hâlinde yeniden yargılanmasını sağlayan olağanüstü kanun yoludur (HMK m.375 vd.).

Hak Düşürücü Süre

Belirli bir hakkın kullanılabilmesi için kanunla öngörülen ve geçmesiyle hakkın tamamen ortadan kalktığı süredir.

Zamanaşımı

Bir hakkın belirli bir süre kullanılmaması hâlinde, borçluya bu süreye dayanarak def'i ileri sürme imkânı tanıyan kurumdur.

Adli Yardım

Ekonomik durumu yetersiz olan tarafın, dava harç ve masraflarından muaf tutularak dava açabilmesini sağlayan HMK kurumudur.

Dava Şartı

Bir davanın esastan incelenebilmesi için mahkemece re'sen gözetilen ön koşuldur (HMK m.114).

Görevli Mahkeme

Uyuşmazlığın konusuna göre davaya bakmakla yetkili kılınan mahkeme türüdür (örn. aile mahkemesi, asliye hukuk mahkemesi).

Deliller ve İspat

Tanık

Dava konusu olaylar hakkında bilgi sahibi olan ve mahkemeye beyanda bulunan, davaya taraf olmayan kişidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı

Taraflarla belirli yakınlık derecesindeki kişilere (eş, yakın akraba gibi) tanınan, tanıklık yapıp yapmama konusunda tercih hakkıdır (HMK m.247-248).

Bilirkişi

Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş bildiren uzman kişidir (HMK m.266 vd.).

Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması (SED)

Nafaka ve tazminat miktarının belirlenmesi için kolluk aracılığıyla yapılan, tarafların gerçek gelir ve yaşam koşullarını tespit eden incelemedir.

Hukuka Aykırı Delil

Kanuna aykırı yollarla (örn. rıza dışı gizli kayıt) elde edilen ve mahkemece hükme esas alınamayan delildir (HMK m.189/2). Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Yemin

Bir vakıanın ispatı için, ispat yükü kendisine düşen veya karşı tarafça teklif edilen kişinin, gerçeği söyleyeceğine dair mahkeme önünde verdiği yasal beyandır.

İkrar

Bir tarafın, karşı tarafın ileri sürdüğü bir vakıayı doğru olarak kabul etmesidir; boşanma davalarında tek başına hâkimi bağlamaz (TMK m.184).

Karine

Bilinen bir olgudan bilinmeyen bir olgunun varlığının çıkarılmasıdır (örn. zina karinesi).

Soybağı ve Nüfus

Soybağı

Bir kişi ile ana-babası arasındaki hukuki bağdır.

Soybağının Reddi

Evlilik içinde doğan bir çocuğun, kocanın soyundan olmadığının ispatlanarak babalık karinesinin çürütülmesi davasıdır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Babalık Karinesi

Evlilik birliği içinde doğan çocuğun, kadının kocasından olduğunun kanunen varsayılmasıdır (TMK m.285).

Soyadı

Kişinin ailesine bağlılığını gösteren, nüfus kaydında yer alan kişisel değer taşıyan addır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Nüfus Kaydının Düzeltilmesi

Nüfus kütüğündeki hatalı veya eksik bir bilginin mahkeme kararıyla ya da kanunda öngörülen istisnai hâllerde idari yolla düzeltilmesidir.

Uluslararası Aile Hukuku

MÖHUK

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un kısaltmasıdır; yabancılık unsuru taşıyan hukuki ilişkilere uygulanacak hukuku ve usul kurallarını düzenler. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tanıma

Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm ve kesin delil olarak kabul edilmesidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tenfiz

Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilirlik kazanmasıdır. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kamu Düzeni (Ordre Public)

Yabancı bir kararın veya hukukun, Türk hukukunun temel değerlerine açıkça aykırı olması hâlinde uygulanmasını engelleyen istisnai denetim ölçütüdür.

1980 Lahey Sözleşmesi

Uluslararası çocuk kaçırma vakalarında çocuğun mutat mesken devletine iadesini düzenleyen milletlerarası sözleşmedir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma

Taraflardan birinin veya her ikisinin yabancı uyruklu olduğu evliliklerde, uygulanacak hukukun ve yetkili mahkemenin MÖHUK çerçevesinde belirlendiği boşanma sürecidir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Koruma Tedbirleri

6284 Sayılı Kanun

Aile içi şiddet mağdurlarının korunmasına ilişkin usul ve esasları düzenleyen kanundur. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Koruma Kararı

Şiddet mağduru için hâkim veya mülki amir tarafından verilen, güvenliğini sağlamaya yönelik tedbir kararıdır.

Uzaklaştırma Tedbiri

Şiddet uygulayan kişinin, mağdurdan ve ortak konuttan belirli bir süre uzak tutulmasını sağlayan koruyucu tedbirdir.

Elektronik Kelepçe

Uzaklaştırma tedbirinin ihlalini önlemek amacıyla bazı hâllerde uygulanan teknik takip yöntemidir.

Mahkeme ve Hukuk Sistemi Kavramları

TMK (Türk Medeni Kanunu)

Aile, kişiler, eşya ve miras hukukunu düzenleyen 4721 sayılı temel kanundur.

HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu)

Hukuk davalarında izlenecek yargılama usulünü düzenleyen 6100 sayılı kanundur.

TBK (Türk Borçlar Kanunu)

Borç ilişkilerini düzenleyen, tazminat hesaplamalarında da başvurulan temel kanundur.

Aile Mahkemesi

Boşanma, nafaka, velayet gibi aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel mahkemedir (4787 s. Kanun).

Asliye Hukuk Mahkemesi

Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde, aile hukuku davalarına bu sıfatla bakan genel görevli mahkemedir.

Vekaletname

Bir kişinin avukatını dava takibi için yetkilendirdiği noter onaylı belgedir.

Harç

Dava açarken veya belirli işlemler için devlete ödenen yasal bedeldir.

Yargılama Gideri

Dava sürecinde ortaya çıkan harç, bilirkişi ücreti gibi masrafların toplamıdır; kural olarak haksız çıkan taraf öder.

Nispi Harç

Dava değerine (talep edilen miktara) göre oranlı olarak hesaplanan harç türüdür.

Maktu Harç

Dava değerinden bağımsız, sabit tutarlı harç türüdür.

Evlilik ve Nişan

Nişanlanma

Evlenmek amacıyla yapılan, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir aile hukuku sözleşmesidir.

Nişanın Bozulması

Nişanlılık ilişkisinin sona ermesidir; haklı bir sebep olmaksızın bozulması tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Evlenme Ehliyeti

Evlenebilmek için kanunun aradığı yaş, ayırt etme gücü ve diğer koşullardır.

Evliliğin Butlanı

Evlenmenin, kanunda sayılan kesin bir engel (örn. mevcut evlilik) nedeniyle geçersiz sayılmasıdır.

Evliliğin İptali

Evlenmede irade sakatlığı gibi nispi bir sebep bulunması hâlinde, evliliğin dava yoluyla ortadan kaldırılmasıdır.

İçtihat ve Yargı Organları

Yargıtay

Türkiye'de hukuk ve ceza davalarında ilk derece ve istinaf mahkemesi kararlarını temyizen inceleyen en yüksek yargı organıdır.

Hukuk Genel Kurulu (HGK)

Yargıtay hukuk dairelerinin farklı görüşleri arasında birliği sağlayan ve önemli içtihat kararları veren kuruldur.

Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf)

İlk derece mahkemesi kararlarını hem maddi hem hukuki yönden inceleyen ikinci derece yargı organıdır.

Anayasa Mahkemesi (AYM)

Kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen ve bireysel başvuruları inceleyen yüksek mahkemedir.

İçtihat

Mahkemelerin, özellikle Yargıtay'ın, benzer konularda istikrarlı biçimde benimsediği hukuki yorum ve uygulamadır.

İçtihadı Birleştirme Kararı

Yargıtay dairelerinin farklı yönde kararları arasında birlik sağlamak amacıyla Yargıtay Büyük Genel Kurulu'nca verilen ve bağlayıcı nitelikte olan karardır.

Emsal Karar

Benzer bir uyuşmazlıkta daha önce verilmiş ve yol gösterici nitelikte olan mahkeme kararıdır.

Hakkaniyet

Kanunun açık bir çözüm öngörmediği hâllerde hâkimin somut adalet duygusuna göre karar vermesini sağlayan ilkedir (TMK m.4).

Takdir Yetkisi

Hâkimin, kanunun tanıdığı çerçevede somut olayın özelliklerine göre karar verme serbestisidir.

Ek Kavramlar ve Kısaltmalar

ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi)

Nafaka artırım davalarında, olağan koşullarda nafaka miktarının güncellenmesinde Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında esas aldığı ekonomik gösterge türüdür. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)

Fiyat artışlarını tüketici mal ve hizmetleri üzerinden ölçen, bazı nafaka hesaplamalarında da referans alınabilen ekonomik göstergedir.

Duruşma

Tarafların ve gerektiğinde tanık/bilirkişinin mahkeme önünde dinlendiği yargılama oturumudur.

Gerekçeli Karar

Mahkemenin, hükme esas aldığı olguları, delilleri ve hukuki sebepleri açıkladığı, Anayasa m.141/3 gereği zorunlu olan karar metnidir.

Hüküm

Mahkemenin, uyuşmazlığı sonuçlandıran nihai karar fıkrasıdır.

Ara Karar

Yargılama sürecinde, nihai hükümden önce verilen ve usul işlemlerini yönlendiren karardır.

Tefhim

Hükmün, duruşmada hazır bulunan taraflara sözlü olarak bildirilmesidir.

Çocuk Teslimi

Velayet veya kişisel ilişki kararının gereği olarak çocuğun ilgili ebeveyne teslim edilmesi işlemidir; 7343 sayılı Kanun sonrası icra yerine Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri (ADM) sistemi üzerinden yürütülür.

Avukatlık Ücret Sözleşmesi

Avukat ile müvekkil arasında, hizmetin kapsamı ve ücretini düzenleyen yazılı sözleşmedir. Ayrıntılı bilgi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Karşı Vekalet Ücreti

Davayı kaybeden tarafın, kazanan taraf vekiline ödemekle yükümlü tutulduğu, mahkemece hükmedilen ücrettir.

Tasfiye Tarihi

Mal rejiminin sona erdiği ve artık değerin hesaplanmasında esas alınan tarihtir (genellikle boşanma davasının açıldığı tarih).

Pasif (Mal Rejiminde)

Bir eşin edinilmiş mallarına ilişkin borçlarının, artık değer hesabında düşülen kısmıdır.

Nafakanın İcra Yoluyla Tahsili

Ödenmeyen nafaka alacağının, icra dairesi aracılığıyla zorla tahsil edilmesi ve gerektiğinde tazyik hapsi uygulanabilmesi sürecidir.

Tazyik Hapsi

Nafaka gibi bazı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde, yükümlülüğün ifasını sağlamak amacıyla uygulanabilen disiplin niteliğindeki hapis tedbiridir.

Kayyım

Belirli bir işin görülmesi için mahkemece geçici olarak atanan, temsil yetkisi sınırlı kişidir.

Hukuki Dinlenilme Hakkı

Tarafların, yargılama sürecinde iddia ve savunmalarını sunma, delil gösterme ve karardan önce görüşlerini bildirme hakkıdır (HMK m.27).

Taraf Ehliyeti

Bir kişinin davada taraf olabilme (davacı veya davalı sıfatını taşıyabilme) yeteneğidir.

Dava Ehliyeti

Bir kişinin davada bizzat veya vekili aracılığıyla usul işlemlerini yürütebilme yeteneğidir.

Husumet

Bir davanın, doğru taraflar arasında (gerçek hasım gösterilerek) açılmış olması gerekliliğidir.

Derdestlik

Aynı taraflar arasında, aynı konuda daha önce açılmış ve halen görülmekte olan bir davanın bulunması durumudur.

Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı Desteği

Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki terimlerin somut dosyanıza uygulanması, dosyanın özel koşullarına göre değerlendirme gerektirir.

Av. Murat Akman, Ankara ve çevresinde boşanma ve aile hukuku davalarında; dosyanın değerlendirilmesi ve sürecin baştan sona takibi esasıyla hukuki destek sunmaktadır. Dosyanıza özel değerlendirme için: +90 312 911 67 90

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.