Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur? (TMK 194)
Güncelleme tarihi: 6 Eki
Kısa Cevap: Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ve eşlerden birinin mülkiyetindeki konutun tapu kaydına, bu konutun aile konutu olduğunu gösteren kayıttır. Konutun maliki olmayan eş, şerhi dava açmadan doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Şerh konulmamış olsa da koruma vardır: eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, üzerindeki hakları sınırlayamaz ve konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez (TMK m.194/1). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu şerhin kurucu değil açıklayıcı olduğunu ve açık rızanın varlığını ispat yükünün tasarrufta bulunana ait olduğunu kabul etmektedir. Koruma evlilikle sınırlıdır; boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.
TMK 194. Madde Metni
Madde 194 – Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.
Üçüncü fıkradaki "tapu müdürlüğünden" ibaresi 6518 sayılı Kanunla 2014 yılında eklenmiştir; bu değişiklikten sonra şerh, mahkeme kararına gerek olmadan tapu müdürlüğüne başvuruyla istenebilmektedir.
Hızlı Bakış: Aile Konutu Şerhinin Temel Kuralları
Konu | Kural | Dayanak |
Şerhi kim isteyebilir | Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş | TMK m.194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2 |
Nereye başvurulur | Tapu müdürlüğü; tapu müdürlüğü talebi karşılamadıkça doğrudan dava açmada hukuki yarar görülmemektedir | TMK m.194/3; 2. HD 2016/19059 |
Belgeler | Yerleşim yeri belgesi ve medeni hâli gösterir nüfus kayıt örneği | Tapu Sicili Tüzüğü m.49/1-c |
Şerhin niteliği | Açıklayıcıdır; şerh olmasa da konut aile konutu niteliğini taşır | HGK 2018/1094 |
Rıza | Açık olmalı; şekle bağlı değildir; belirli bir işlem için verilir; ispat yükü tasarrufta bulunandadır | TMK m.194/1; HGK 2018/1094 |
Rızasız satış veya ipotek | Geçerli kabul edilmez; tapu iptali ve tescil ya da ipoteğin kaldırılması istenebilir; taşınmaz sonradan başka kişilere geçmişse sonraki edinenin iyiniyeti ayrıca değerlendirilebilir | TMK m.194/1, m.1023; HGK 2018/1094; HGK 2022/761; 2. HD 2025/674 |
Kiralık konut | Diğer eş bildirimle sözleşmenin tarafı olur; bildirimden önce verilen tahliye taahhüdü geçerliliğini korur | TMK m.194/4; TBK m.349; 3. HD 2025/3374 |
Haciz | Şerh haczi kendiliğinden engellemez; borçlu olmayan eşin haczedilmezlik şikâyeti konusunda Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi kararları farklıdır | İİK m.82/1-12; 12. HD 2025/3649; AYM 2021/30773 |
Boşanma | Boşanma kararının kesinleşmesiyle koruma sona erer | 2. HD 2022/11527; 2024/1087 |
Görevli ve yetkili mahkeme | Aile mahkemesi; TMK 194'e dayalı ipoteğin kaldırılması davasında genel yetki kuralı | 4787 s.K. m.2, 4; 2. HD 2016/3123 |
Aile Konutu Nedir?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kanun gerekçesine dayanarak aile konutunu eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği, yaşantısına buna göre yön verdiği, acı ve tatlı günleri içinde yaşadığı anılarla dolu bir alan olarak tanımlamaktadır (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616, T. 07.12.2021). Hukuk Genel Kuruluna göre kural olarak aile konutunun tekliği esastır; ancak aynı unsurların bulunması koşuluyla birden fazla konutun aile konutu olarak özgülenmesine yasal bir engel de bulunmamaktadır (Yargıtay HGK, E. 2013/2-473, K. 2014/92, T. 12.02.2014). Yurt dışında yaşayan bir ailenin Türkiye'ye geldiğinde kullandığı tek konut, diğer unsurların da bulunması koşuluyla aile konutu kabul edilebilir (Yargıtay HGK, E. 2013/2-473, K. 2014/92).
Yalnızca yazlık olarak kullanılan konut ise kural olarak aile konutu sayılmamaktadır (Yargıtay 2. HD, E. 2010/1755, K. 2010/13006, T. 29.06.2010). Bağımsız bölümlere ayrılmamış iki katlı bir evin her iki katının da aile tarafından kullanıldığı bir dosyada taşınmazın tamamının aile konutu olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/2102, K. 2023/6495, T. 25.12.2023 ile onanan karar).
Eşler Ayrı Yaşıyorsa veya Boşanma Davası Açılmışsa
Yargıtay'a göre taraflardan birinin iradi ya da iradi olmayan sebeplerle aile konutundan belirli bir süre ayrı kalması, konutun özgülendiği amaç değişmedikçe aile konutu olma niteliğini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 2. HD, E. 2016/19238, K. 2018/3012, T. 12.03.2018). Eşlerden birinin haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınması veya boşanma ya da ayrılık davası açılması da konutun aile konutu niteliğini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 2. HD, E. 2017/1807, K. 2018/11658, T. 22.10.2018). Bu nedenle boşanma davası sürerken de aile konutu koruması devam eder.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Şerhi, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş ister (TMK m.194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2). Başvuru taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne yapılır. Tapu Sicili Tüzüğü, aile konutu şerhi için merkezi nüfus idaresi sisteminden veya nüfus müdürlüğünden alınan yerleşim yeri belgesi ile medeni hâli gösterir nüfus kayıt örneğini arar (Tapu Sicili Tüzüğü m.49/1-c).
Yargıtay, 2014 değişikliğinden sonra şerhin tapu müdürlüklerinden istenebileceğini; tapu müdürlüğü talebi hukuki veya fiili bir sebeple karşılamadığı takdirde dava yoluyla mahkemeden karar istenebileceğini, bu durum ortaya çıkmadıkça şerh için dava açmakta hukuki yarar bulunmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2016/19059, K. 2018/3169, T. 13.03.2018). Bu nedenle önce tapu müdürlüğüne başvurulması, başvuru reddedilirse ret belgesiyle mahkemeye gidilmesi uygun olur.
6284 sayılı Kanun kapsamında korunan kişinin talebi üzerine ve Türk Medeni Kanunundaki şartların varlığı hâlinde hâkim, koruyucu tedbir olarak tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına da karar verebilir (6284 s.K. m.4/1-c). Ayrıntılar için 6284 sayılı Kanun ve koruma kararı yazımıza bakabilirsiniz.
Şerhin Niteliği: Şerh Olmasa da Koruma Vardır
Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre TMK 194'teki sınırlandırma, taşınmazın tapu kaydına aile konutu şerhi konulduğu için değil, konut aile konutu vasfı taşıdığı için getirilmiştir; şerh kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Sınırlandırma emredicidir; bu haktan önceden feragat edilemez, eşlerin anlaşmasıyla da ortadan kaldırılamaz ve açık rıza ancak belirli bir işlem için verilebilir (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616, T. 07.12.2021).
Şerhin pratik değeri, konutun aile konutu olduğunu tapu sicilinde görünür kılmasıdır. Aşağıda açıklandığı gibi şerh bulunmayan dosyalarda uyuşmazlık, konutun aile konutu niteliği ve işlemi yapan kişinin durumu üzerinde yoğunlaşabildiğinden şerhin önceden konulması önem taşır.
Eşin Açık Rızası Nasıl Verilir?
Kanun yetkili eşin izni için bir geçerlilik şekli öngörmemiştir; izin bir şekle tabi olmadan, sözlü olarak dahi verilebilir, ancak açık olması gerekir. Açık rızanın varlığını ispat yükü aile konutu ile ilgili tasarrufta bulunana aittir (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616).
Daha önce konulan şerhi eşin kendisinin kaldırmış olması, sonradan yapılan devre açık rıza gösterdiği anlamına gelmemektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/2102, K. 2023/6495 ile onanan karar). Hukuk Genel Kurulu bu haktan önceden feragat edilemeyeceğini ve açık rızanın ancak belirli bir işlem için verilebileceğini belirttiğinden, ileride yapılacak işlemler için önceden ve genel olarak verilen bir muvafakat yeterli görülmeyebilir.
Rızasız Satış veya İpotek: Tapu İptali ve İpoteğin Kaldırılması
Malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devretmesi veya üzerinde ipotek gibi bir ayni hak kurması geçerli kabul edilmez; diğer eş geçerli olmayan işlemin iptali için dava açabilir (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616). Uygulamada satış hâlinde tapu iptali ve tescil, ipotek hâlinde ipoteğin kaldırılması istenir. Hukuk Genel Kuruluna göre ipoteğin aile konutuna yönelik konut kredisinin teminatı niteliğinde olması da sonucu değiştirmez.
Tapuda şerh bulunmadığı savunması bakımından Hukuk Genel Kurulu, sınırlandırma konutun aile konutu niteliğinden kaynaklandığı için işlem tarafı üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmamasının önemi bulunmadığını, şerh bulunmadığı savunmasının önemini kaybettiğini ve açık rıza koşulunun davalıya ispat külfeti olarak yüklendiğini belirtmiş; basiretli bir tacir gibi davranması gereken bankanın iyiniyet savunmasının dinlenemeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de şerh bulunmadığı ve alıcının kötüniyeti ispatlanamadığı gerekçesiyle TMK 1023'ü uygulayarak davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur. Daireye göre rızasız satışta malik eşin işleminin kendisi geçersiz olduğundan konutu doğrudan satın alan kişi adına yapılan tescil yolsuzdur; TMK 1023'ün koruması ancak bu yolsuz tescile güvenerek hak kazanan başka bir kişi bakımından gündeme gelebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/674, K. 2025/1154, T. 10.02.2025).
Taşınmaz rızasız devirden sonra başka kişilere geçmişse durum farklılaşabilir. Yargıtay, ilk satış bakımından açık rıza zorunlu olsa da ikinci satın alan kişinin tapuya güven ilkesi gereği iyiniyetli olduğunun karine olduğunu; bu kişinin kötüniyetli olduğunun ve diğer davalılarla aile konutunu elden çıkarmak maksadıyla el ve işbirliği içinde olduğunun ispatlanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2018/8043, K. 2019/2811, T. 14.03.2019; TMK m.1023). Hukuk Genel Kurulu da zincirleme devirlerin yaşandığı bir dosyada son malik bakımından iyiniyetin karine olduğunu ve kötüniyeti ileri sürenin bunu ispatlaması gerektiğini; taşınmazın çok kısa aralıklarla el değiştirmesinin ve rayiç değerinin çok altında bir bedelle satılmasının fiili karine olarak değerlendirilebileceğini belirtmiş, somut olayda son malikin TMK 1023'ün korumasından yararlanamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, E. 2022/761, K. 2023/379, T. 26.04.2023). Taşınmazın satıştan sonra el değiştirdiği ve cebri icra yoluyla bankaya geçtiği bir dosyada da, alıcının konutun aile konutu olduğunu bilerek satın aldığının ileri sürülmediği ve ispat edilemediği gerekçesiyle verilen ret kararı onanmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2023/8485, K. 2024/3289, T. 08.05.2024 ile onanan karar). Bu nedenle şerhin zamanında konulması ve rızasız devir öğrenildiğinde gecikmeden harekete geçilmesi önem taşır.
İpoteğin kaldırılması davasında husumet, aile konutunun maliki olan eş ile ipotek lehtarına birlikte yöneltilir; bunlar arasında mecburi dava arkadaşlığı vardır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/173, K. 2024/1406, T. 29.02.2024).
Zamanlama da önemlidir: Yargıtay'a göre rızası gereken eş bu geçersizliği, konut aile konutu niteliğini korudukça evlilik birliği süresince ileri sürebilir; evlilik boşanma veya iptal kararıyla sona ererse koruma da sona erer ve rıza alınmadan yapılan işlem yapıldığı andan itibaren geçerlilik kazanır. Tapu iptali davası sürerken boşanma kararının kesinleştiği bir dosyada dava konusuz kalmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1087, K. 2024/3052, T. 02.05.2024). Mal rejimi tasfiyesindeki hakların değerlendirilmesi için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Kiralık Aile Konutu: TMK 194/4 Bildirimi
Kanun tapuya şerh imkânını, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eşe tanır (TMK m.194/3). Konut kira ile sağlanmışsa koruma şerhle değil bildirimle işler: sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur (TMK m.194/4). Aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazlarda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez; kiracı olmayan eş bildirimle sözleşmenin tarafı sıfatını kazanmışsa kiraya veren, fesih bildirimi ile fesih ihtarına bağlı ödeme süresini kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır (TBK m.349).
Bildirimin zamanı belirleyicidir. Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını giderdiği kararında, kiracı olmayan eşin sonradan yaptığı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelmesinin, kiracı eşin bu bildirimden önce verdiği yazılı tahliye taahhüdünün geçerliliğine etkisi bulunmadığına karar vermiştir; bildirim öncesine etkili sonuç doğurmaz (Yargıtay 3. HD, E. 2025/3374, K. 2025/4997, T. 20.10.2025). Aynı kararda, bildirimden sonra düzenlenecek tahliye taahhüdünün her iki eş tarafından birlikte imzalanması veya bir eşin verdiği taahhüde diğer eşin açıkça rızasının bulunması gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle kiralık aile konutunda korumadan yararlanmak isteyen eşin bildirimi, bir uyuşmazlık çıkmasını beklemeden ve tarihi ispatlanabilir biçimde yapması önem taşır. Tahliye taahhüdünün geçerlilik koşulları için yazılı tahliye taahhüdü nedeniyle tahliye yazımıza bakabilirsiniz.
Aile Konutu Haczedilebilir mi?
Yargıtay'a göre TMK 194/1'deki düzenleme, aile konutunun tapu sicilinde maliki olan borçlunun borcundan dolayı alacaklıların yapacakları icra takibi sonucu haczine ve satışına engel teşkil etmemektedir. Borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceğine ilişkin İİK 82/1-12'den yararlanma hakkı yalnızca takip borçlusuna aittir; taşınmaz üzerine kendi lehine aile konutu şerhi verilmiş olması, takipte taraf olmayan eşe bu şerhe dayanarak haczedilmezlik şikâyetinde bulunma imkânı tanımaz (Yargıtay 12. HD, E. 2025/3649, K. 2025/5359, T. 17.09.2025). Aynı kararda Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiği hak ihlali kararının başvuruya özgü olduğu belirtilmiştir.
Anayasa Mahkemesi ise aile konutu güvencesinden yararlanan taşınmaz üzerine konulan haciz nedeniyle borçlunun eşinin meskeniyet iddiasıyla yaptığı haczedilmezlik şikâyetinin aktif husumet ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği başvurularda, mahkemelerin şikâyet ehliyetini icra takibine taraf olanlarla sınırlayan daraltıcı yorumunun Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki güvencelere uygun olmadığını belirtmiştir (AYM, B. No: 2021/30773, 17.12.2024; B. No: 2022/51992, 13.05.2025). Bu nedenle haciz hâlinde borçlu olmayan eşin icra mahkemesine başvuru yolunu ve gerektiğinde bireysel başvuru imkânını değerlendirmesi önem taşır.
Borçlunun haline münasip evinin kıymeti fazla ise, bedelinden haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır (İİK m.82).
Boşanma veya Ölümden Sonra Şerh
Aile konutu koruması evlilikle sınırlıdır. Yargıtay, aile konutu şerhi davası sürerken tarafların boşandığı bir dosyada, evlilik boşanma ile sona erdiğinden taşınmazın aile konutu olmaktan çıktığını ve TMK 194'ün sağladığı korumanın sona erdiğini belirterek davayı konusuz saymıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2022/11527, K. 2023/3367, T. 20.06.2023). Aynı nedenle boşanma kararı kesinleştikten sonra şerh istenmesi de sonuç doğurmaz. Evlilik malik olmayan eşin ölümüyle sona erdiğinde de sonuç benzerdir: Yargıtay, ipoteğin kaldırılması davası sürerken davacı eşin vefat ettiği bir dosyada TMK 194'ün aile konutuna sağladığı hakların mirasçılara geçmediğini ve davanın konusuz kaldığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/4049, K. 2024/3630, T. 21.05.2024).
Yargıtay'a göre aile konutu şerhi, boşanma kararının kesinleşmesi ile hukuki niteliğini yitirir; şerhin şeklen sicil kaydında yer alması kayıt maliki olmayan boşanan eşe herhangi bir hak bahşetmez (Yargıtay 8. HD, E. 2018/3436, K. 2019/3778, T. 08.04.2019). Şerh sicilden kendiliğinden silinmediğinden terkin gerekir. Yargıtay, boşanma kesinleştikten sonra malik eşin açtığı şerhin kaldırılması davasında davanın konusuz sayılmasını doğru bulmamış; konut aile konutu niteliğini kaybettiğinden davanın kabulü ile şerhin kaldırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1894, K. 2024/7818, T. 23.10.2024). Mahkeme kararıyla konulan şerhin boşanmadan sonra kaldırılması için açılan davada hukuki yarar bulunduğu kabul edilmiş (Yargıtay 2. HD, E. 2023/1301, K. 2023/5964, T. 06.12.2023 ile onanan karar); malikin terkin talebinin tapu müdürlüğünce reddedildiği bir dosyada, boşanma protokolüyle taşınmazın aile konutu vasfının devam ettirilmesinin hukuken mümkün olmadığı gerekçesiyle verilen şerhin kaldırılması kararı da onanmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2023/5659, K. 2024/2502, T. 17.04.2024 ile onanan karar).
Boşanma davası sürerken eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemler ise ayrıca değerlendirilir: boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Eşin mal varlığını elden çıkarmasına karşı başvurulabilecek diğer bir yol için tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK 199) yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
TMK 194'e dayalı davalar aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4); aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır (4787 sayılı Kanun m.2/2). Yargıtay, TMK 194'e dayalı ipoteğin kaldırılması davasında malik olmayan eşe tanınan hakkın ayni değil şahsi bir hak olduğunu, yetkili mahkemenin davalının ikametgâhı mahkemesi olduğunu ve yetkinin ancak ilk itiraz olarak ileri sürülmesi hâlinde dikkate alınacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2016/3123, K. 2016/9668, T. 11.05.2016). Aynı yaklaşım aile konutu şerhi konulması davasında da benimsenmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/8963, K. 2024/1662, T. 12.03.2024).
Ankara'da aile mahkemeleri Ankara Adliyesi'nin Söğütözü'ndeki ek hizmet binasında görev yapmaktadır; Etimesgut ve Sincan gibi Ankara Batı Adliyesi'nin yargı çevresindeki ilçeler bakımından yetki kurallarına göre Ankara Batı Aile Mahkemeleri yetkili olabilir. Şerhin tapu müdürlüğünden istenmesi hâlinde ise başvuru, taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne yapılır. Aile konutuna ilişkin uyuşmazlıklarda hukuki destek için Ankara boşanma avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Aile konutu şerhi nedir?
Aile konutu şerhi, eşlerden birinin mülkiyetindeki aile konutunun tapu kaydına, konutun aile konutu olduğunu gösteren kayıttır. Malik olmayan eş bu şerhi tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Şerh açıklayıcıdır; şerh olmasa da konut aile konutu niteliğini taşır (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616).
Aile konutu şerhi nasıl konulur, hangi belgeler gerekir?
Malik olmayan eş, taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne başvurur. Tapu Sicili Tüzüğü, yerleşim yeri belgesi ile medeni hâli gösterir nüfus kayıt örneğini arar (Tapu Sicili Tüzüğü m.49/1-c). Tapu müdürlüğü talebi karşılamazsa mahkemeden karar istenebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2016/19059, K. 2018/3169).
Eşim rızam olmadan evi satarsa ne olur?
Aile konutunun diğer eşin açık rızası olmadan devri geçerli kabul edilmez ve rızası alınmayan eş tapu iptali ve tescil davası açabilir. Hukuk Genel Kuruluna göre açık rızanın varlığını ispat yükü tasarrufta bulunana aittir (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616). Taşınmaz bu arada başka kişilere geçmişse sonraki edinenin iyiniyeti ayrıca değerlendirilebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2018/8043, K. 2019/2811). Bu itiraz, konut aile konutu niteliğini korudukça evlilik süresince ileri sürülebilir; boşanma kesinleşirse koruma sona erer (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1087, K. 2024/3052).
Tapuda şerh yoksa yine de dava açabilir miyim?
Evet. Hukuk Genel Kuruluna göre şerh olmasa da konut aile konutu özelliğini taşır ve işlem tarafı üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmamasının önemi bulunmamaktadır (Yargıtay HGK, E. 2018/1094, K. 2021/1616); konutu malik eşten doğrudan satın alan kişi TMK 1023'ün korumasından yararlanamaz (Yargıtay 2. HD, E. 2025/674, K. 2025/1154). Ancak taşınmaz daha sonra başka kişilere geçmişse, sonraki edinenin iyiniyeti karine kabul edilmekte ve kötüniyetinin ispatı aranmaktadır (Yargıtay HGK, E. 2022/761, K. 2023/379; Yargıtay 2. HD, E. 2018/8043, K. 2019/2811). Bu nedenle şerhin önceden konulması önem taşır.
Kiracı olduğumuz eve aile konutu şerhi konulabilir mi?
Kanun tapuya şerh imkânını aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eşe tanır (TMK m.194/3). Konut kira ile sağlanmışsa koruma, sözleşmenin tarafı olmayan eşin kiraya verene yapacağı bildirimle sağlanır (TMK m.194/4). Kiracı eşin bildirimden önce tek başına ve kanuni şartlara uygun olarak verdiği yazılı tahliye taahhüdü, sonradan yapılan bildirimle geçersiz hâle gelmez (Yargıtay 3. HD, E. 2025/3374, K. 2025/4997).
Aile konutu şerhi haczi engeller mi?
Şerh haczi kendiliğinden engellemez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre TMK 194'teki düzenleme, malik eşin borcu nedeniyle aile konutunun haczine ve satışına engel değildir ve haline münasip ev iddiasında bulunma hakkı yalnızca takip borçlusuna aittir (Yargıtay 12. HD, E. 2025/3649, K. 2025/5359). Anayasa Mahkemesi ise borçlunun eşinin bu şikâyetinin aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilmesini Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki güvencelere uygun bulmamıştır (AYM, B. No: 2021/30773, 17.12.2024). Bu nedenle sonuç somut dosyaya göre değişebilir.
Boşanınca aile konutu şerhi kalkar mı?
Boşanma kararının kesinleşmesiyle TMK 194'ün sağladığı koruma sona erer (Yargıtay 2. HD, E. 2022/11527, K. 2023/3367); ancak şerh sicilden kendiliğinden silinmez. Tapuda şeklen kalan şerh boşanan eşe hak bahşetmez (Yargıtay 8. HD, E. 2018/3436, K. 2019/3778). Boşanmadan sonra açılan şerhin kaldırılması davasında Yargıtay davanın kabulü ile şerhin kaldırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1894, K. 2024/7818). Terkin talebinin tapu müdürlüğünce karşılanmadığı bir dosyada şerhin kaldırılmasına ilişkin karar onanmış (Yargıtay 2. HD, E. 2023/5659, K. 2024/2502 ile onanan karar), mahkeme kararıyla konulan şerhin kaldırılması için açılan davada hukuki yarar bulunduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/1301, K. 2023/5964 ile onanan karar).
Boşandıktan sonra aile konutu şerhi konulabilir mi?
Aile konutu koruması evlilikle sınırlı olduğundan, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra konut aile konutu niteliğini yitirir ve şerh istemi sonuç doğurmaz; şerh davası sürerken boşanmanın kesinleştiği bir dosyada dava konusuz kalmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2022/11527, K. 2023/3367). Boşanma davası sürerken ise koruma devam eder (Yargıtay 2. HD, E. 2017/1807, K. 2018/11658).
İlgili Yazılarımız
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü hukuki değerlendirme için bir avukata danışınız.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 6 Ekim 2026
