Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır? Aşamalar ve Süreç
Güncelleme tarihi: 2 Kas
Çekişmeli Boşanma Davasının Tanımı
Kısa cevap: Çekişmeli boşanma davası, eşlerden biri boşanmak istemediğinde ya da nafaka, velayet, tazminat veya mal paylaşımı gibi sonuçlarda anlaşma sağlanamadığında açılan ve mahkemenin iddiaları delillerle inceleyerek karara bağladığı davadır. Uygulamada çoğunlukla Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin birinci fıkrasındaki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanılır.
Anlaşmalı boşanmada ise evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanma ile tüm sonuçlarında uzlaşması gerekir; hâkim tarafları bizzat dinleyerek düzenlemeyi denetler (TMK m.166/3). Bu şartlardan biri bulunmuyorsa çekişmeli yol izlenir. Anlaşmalı boşanmanın şartları için anlaşmalı boşanma rehberimize bakabilirsiniz.
Eşin Boşanmak İstememesi Hâlinde Dava
Kısa cevap: Boşanma kararı için eşinizin rızası gerekmez; ancak evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanan davada, birliğin temelinden sarsıldığını ve davalı eşin az da olsa kusurlu olduğunu ispatlamanız gerekir (Yargıtay HGK E.2020/2-244, K.2020/881, T.11.11.2020).
Davacının kusuru daha ağırsa davalı boşanmaya itiraz edebilir; bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa itiraza rağmen boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/2). Dava reddedilir ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ortak hayat yeniden kurulamazsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). Kusur kuralları için TMK 166 yazımıza bakabilirsiniz.
Çekişmeli Boşanma Davasının Açılması
Kısa cevap: Dava, yetkili aile mahkemesine hitaben hazırlanan dava dilekçesinin adliyeye verilip kaydedilmesiyle açılır (HMK m.118); harç ve gider avansı da dava açılırken yatırılır (HMK m.120). Boşanma davası dava şartı arabuluculuğa tabi değildir; doğrudan mahkemeye başvurulur (6325 sayılı Kanun m.1/2).
Yetkili mahkemeyi belirleyin: Eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (4787 sayılı Kanun m.2).
Dilekçeyi hazırlayın: Dilekçede tarafların kimlik ve adres bilgileri, boşanmaya yol açan olayların sıra numarası altında açık özetleri, her olayın hangi delille ispatlanacağı ve talep sonucu yer alır (HMK m.119). Nafaka ve tazminat talepleri miktar gösterilerek yazılmalıdır; hâkim talepten fazlasına karar veremez (HMK m.26).
Delilleri gösterin: Tanıkların adları ve hangi olayı bildikleri, yazışmalar, fotoğraflar, sağlık raporları ve kolluk kayıtları dilekçede belirtilir.
Harç ve gider avansını yatırın: Başvurma harcı, maktu karar ve ilam harcı ile tebligat giderlerini karşılayan gider avansı yatırılır (HMK m.120); tanık ve bilirkişi giderleri için ayrıca delil avansı istenir (HMK m.324). Avansın kullanılmayan kısmı hüküm kesinleştikten sonra iade edilir (HMK m.333). Boşanmanın eki niteliğindeki nafaka ve tazminat talepleri için ayrıca nispi harç alınmaz; ziynet alacağı ve mal rejiminin tasfiyesi gibi bağımsız talepler ise değerleri üzerinden harca tabidir (Yargıtay 2. HD E.2015/8680, K.2016/178; 2. HD E.2020/549, K.2020/1305).
Dilekçeyi verin: Dilekçe adliyedeki tevzi bürosuna (ön büro) verilir; avukatlar UYAP üzerinden elektronik ortamda da dava açabilir.
Dilekçenin içeriği için boşanma dilekçesi nasıl yazılır, dava ve vekâlet giderleri için boşanma avukatı ücretleri, vekil olmadan dava açmanın riskleri için avukatsız boşanma davası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Çekişmeli Boşanma Davasının Aşamaları
Kısa cevap: Çekişmeli boşanma davası; dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama ve karar aşamalarından oluşur. Kararın ardından kanun yolları açıktır; bu yollar tüketildiğinde ya da süreleri başvuru yapılmadan geçtiğinde karar kesinleşir.
Dilekçeler aşaması: Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verir; cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda, süre içinde mahkemeye başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127). Ardından iki haftalık sürelerle cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilebilir (HMK m.136).
Ön inceleme: Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, tarafların anlaştıkları ve çekiştikleri konuları belirler, delillerin sunulması için süre verir (HMK m.137-140).
Tahkikat: Tanıklar dinlenir ve belgeler incelenir; tarafların ekonomik ve sosyal durumu genellikle kolluk aracılığıyla araştırılır. Velayet uyuşmazlıklarında mahkeme psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor alabilir (4787 sayılı Kanun m.5).
Sözlü yargılama ve karar: Tahkikat tamamlandıktan sonra taraflara son sözleri sorulur ve karar verilir.
Kanun yolları: Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı da şartları varsa tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m.345, m.361).
Cevap Dilekçesinin Verilmemesi
Kısa cevap: Süresinde cevap vermeyen davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Ancak davayı inkârdan öte yeni bir vakıa ileri sürme imkânını kaybeder; dava öncesinde veya dilekçeler aşamasında bildiği af olgusu gibi vakıalara da artık dayanamaz (Yargıtay 2. HD E.2023/3943, K.2024/586, T.06.02.2024).
Yetki itirazı gibi ilk itirazlar da cevap dilekçesiyle ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülemez (HMK m.116-117). Karşı dava için de cevap süresi belirleyicidir.
Dilekçeler Aşamasından Sonra Yeni İddia ve Islah
Kısa cevap: Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra iddia ve savunma kural olarak genişletilemez veya değiştirilemez; bunun istisnaları karşı tarafın açık muvafakati ve ıslahtır (HMK m.141).
Islah, tahkikat sona erinceye kadar ve aynı davada yalnızca bir kez yapılabilir (HMK m.176-177). Yargıtay uygulamasına göre nafaka talepleri ıslahla artırılabilir, maddi tazminat ıslahla istenebilir veya artırılabilir; manevi tazminat ise bölünmez nitelikte olduğundan ıslahla da artırılamaz (Yargıtay 2. HD E.2024/926, K.2024/8200, T.04.11.2024). Dava tarihinden sonra meydana gelen olaylar ise görülmekte olan davada kusur olarak dikkate alınmaz (Yargıtay 2. HD E.2023/5024, K.2024/3751, T.23.05.2024); bu olaylar ancak yeni bir davanın konusunu oluşturabilir (Yargıtay 2. HD E.2023/9649, K.2024/6398, T.25.09.2024).
Karşı Dava
Kısa cevap: Karşı dava, cevap dilekçesiyle birlikte veya cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m.133/1). Davalı, karşı davada kendi kusur iddialarına dayanarak boşanmaya karar verilmesini isteyebilir; boşanma hâlinde nafaka ve tazminat talepleri ise karşı dava açılmasa da süresinde verilen cevap dilekçesinde ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD E.2019/8061, K.2019/12901, T.26.12.2019).
Süresinden sonra açılan karşı dava için kanun davaların ayrılmasını öngörür (HMK m.133/2). Ancak Yargıtay, boşanma davalarında ayrılan davanın HMK m.166/1 uyarınca yeniden birleştirilmesi gerekeceğinden ayırmada usul ekonomisi bakımından yarar görmemekte ve karşılıklı boşanma davalarının birlikte görülmesini gerekli saymaktadır (Yargıtay 2. HD E.2022/8070, K.2022/10754, T.26.12.2022). Karşılıklı açılan davalarda her iki dava yönünden tüm kusurlar birlikte değerlendirilir (Yargıtay 2. HD E.2024/1117, K.2024/8212, T.04.11.2024).
Duruşmaya Gelinmemesi
Kısa cevap: Usulüne uygun davet edilen taraflardan biri gelmezse, gelen tarafın talebiyle yargılamaya gelmeyenin yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır; geçerli özrü olmadan gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez. İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır; üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.150).
Davalının duruşmalara katılmaması tek başına boşanma sonucunu doğurmaz. Boşanma davalarında tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz (TMK m.184); davacı iddialarını delillerle ispatlamalıdır (Yargıtay 2. HD E.2016/8530, K.2017/14275, T.11.12.2017).
Dava Sürerken Nafaka, Çocuklar ve Ayrı Yaşama
Kısa cevap: Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması ve geçimi, eşlerin mallarının yönetimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Tedbir nafakası, çocukların dava süresince kimin yanında kalacağı ve çocukla kişisel ilişki bu kapsamda düzenlenir.
Yargıtay, boşanma davası açmakla ayrı yaşama hakkı kazanan eşe ortak konutu terk ettiği gerekçesiyle kusur yüklenmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD E.2022/11446, K.2023/2636, T.24.05.2023). Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında ayrıca koruyucu ve önleyici tedbir istenebilir.
Kusurun Değerlendirilmesi
Kısa cevap: Mahkeme, tarafların dilekçelerinde dayandıkları ve ispatlanan olaylara göre kusur belirlemesi yapar. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar ile dava tarihinden sonraki olaylar kusur olarak yüklenemez.
Eşin kusurlu davranışına tepki olarak ortak konutun terk edilmesi gibi tepkisel davranışlar kural olarak kusur sayılmaz (Yargıtay 2. HD E.2024/4478, K.2025/1756, T.20.02.2025). Kusur dereceleri ve hangi davranışların kusur sayıldığı için TMK 166 yazımıza, delillerin değerlendirilmesi için hâkim boşanma davasında nelere bakar yazımıza bakabilirsiniz.
Çekişmeli Davanın Anlaşmalı Boşanmaya Dönüşmesi
Kısa cevap: Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve davalı davayı kabul eder ya da eşler boşanmanın sonuçlarında uzlaşırsa, dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılabilir; bunun için hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3).
Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse davalının davayı kabul etmesi tek başına boşanma sonucunu doğurmaz; tarafların ikrarı hâkimi bağlamadığından dava çekişmeli olarak sürer ve olgular ispatlanmalıdır (TMK m.184). Tersine, anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar taraflar bu iradelerinden dönebilir; bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak görülür ve mahkeme taraflara dilekçe ve delil sunmaları için süre verir (Yargıtay 2. HD E.2024/1117, K.2024/8212, T.04.11.2024).
Davadan Vazgeçmek: Feragat ve Geri Alma
Kısa cevap: Davacı davasından feragat edebilir (HMK m.307) veya davalının açık rızasıyla davasını geri alabilir (HMK m.123). Feragat hâlinde, feragat tarihine kadar yaşanan olaylara sonradan açılan davada yeniden dayanılamaz ve bu olaylar karşı tarafa kusur olarak yüklenemez (Yargıtay 2. HD E.2024/9109, K.2024/9877, T.12.12.2024).
Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğururken, davanın geri alınmasında davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. Hangi yolun seçileceği, ileride yeniden dava açma ihtimali gözetilerek değerlendirilmelidir.
Çekişmeli Boşanma Davasının Süresi
Kısa cevap: Süre; tebligatların tamamlanmasına, tanık sayısına, uzman raporu ihtiyacına, karşı dava bulunup bulunmadığına ve kanun yollarına başvurulup başvurulmadığına göre değişir; anlaşmalı boşanmaya göre belirgin biçimde uzundur. Aşama aşama süreler için boşanma davası ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma Kararının Kesinleşmesi
Kısa cevap: Karar, kanun yolu süreleri başvuru yapılmadan geçtiğinde veya kanun yolları tüketildiğinde kesinleşir. Boşanma hükmüne itiraz edilmeyip yalnızca nafaka, tazminat veya velayet gibi fer'i hükümler kanun yoluna taşınmışsa boşanma hükmü kesinleşir ve yargılama itiraz edilen yönler üzerinden devam eder (Yargıtay HGK E.2021/848, K.2023/213, T.15.03.2023).
Hukuk Genel Kurulu aynı kararda, boşanma hükmünün kanun yoluna taşınmamış olmasının, kusur belirlemesine kanun yolunda açıkça itiraz edilmesi koşuluyla, kusuru boşanmanın fer'i sonuçları bakımından aleyhe kesinleştirmeyeceğini belirtmiştir. Boşanma ve velayet hükümleri para ile ölçülemediğinden parasal sınıra tabi değildir. Boşanma davası içinde hükmedilen nafaka ve tazminatlar da boşanmanın eki niteliğinde olduğundan, miktarları kesinlik sınırının altında kalsa bile kanun yolu denetimine tabidir (Yargıtay 2. HD E.2014/5164, K.2014/7051; 2. HD E.2025/5267, K.2026/1258). Ziynet alacağı, bağımsız nafaka ve boşanmadan sonra açılan tazminat davaları gibi ayrı taleplerde ise her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırlar uygulanır (HMK m.341, m.362, ek m.1).
Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi
Boşanmaya yol açan olaylar tarih ve yer belirtilerek sırayla not edildi mi?
Her olay için tanık veya belge gösterilebiliyor mu?
Affedilmiş ya da hoşgörüyle karşılanmış olaylar yerine güncel olaylara dayanılıyor mu?
Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası ile maddi ve manevi tazminat talepleri miktarlarıyla yazıldı mı?
Velayet ve kişisel ilişki talepleri gerekçeleriyle belirtildi mi?
Yetkili mahkeme ve güncel tebligat adresleri doğru tespit edildi mi?
Sık Sorulan Sorular
Çekişmeli boşanma davası nereye açılır?
Eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesine açılır (TMK m.168); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.2).
Çekişmeli boşanma davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Boşanma, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri bir uyuşmazlık olduğundan dava şartı arabuluculuğa tabi değildir (6325 sayılı Kanun m.1/2). Dava doğrudan aile mahkemesinde açılır.
Çekişmeli boşanma davasında tanık zorunlu mu?
Zorunlu değildir; ancak kusur iddiaları çoğunlukla tanıkla ispatlanır. Tanığın olayı bizzat görmüş olması ve zaman, yer bilgisi vermesi önemlidir; akrabalık, beyanı tek başına değersiz kılmaz. Ayrıntılar için boşanma davasında tanık yazımıza bakabilirsiniz.
Cevap dilekçesi vermezsem iddiaları kabul etmiş sayılır mıyım?
Hayır. Süresinde cevap vermeyen davalı, davacının vakıalarını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Ancak inkârdan öte yeni bir vakıayı, örneğin davacıya yönelik kendi kusur iddialarını, artık ileri süremez (Yargıtay 2. HD E.2023/3943, K.2024/586; 2. HD E.2023/185, K.2023/2997).
Dava sırasında yeni bir olay yaşanırsa bu davada kullanabilir miyim?
Dava tarihinden sonra meydana gelen olaylar görülmekte olan davada kusur olarak dikkate alınmaz; bu olaylar ancak yeni bir boşanma davasına konu edilebilir (Yargıtay 2. HD E.2023/9649, K.2024/6398). Dava tarihinden önce yaşanmış ancak dilekçelerde yer almamış bir olay ise dilekçeler aşaması bittikten sonra yalnızca ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülebilir (HMK m.141).
Duruşmalara bizzat katılmak zorunda mıyım?
Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda taraf, mahkemenin isticvap için ayrıca çağırması dışında her duruşmaya bizzat katılmak zorunda değildir.
Dava sırasında nafaka alabilir miyim?
Evet. Hâkim, dava süresince geçerli olmak üzere tedbir nafakasına ve diğer geçici önlemlere karar verir (TMK m.169). Talebinizi miktar göstererek dava dilekçesinde belirtmeniz yerinde olur.
Dava açtıktan sonra evden ayrılmak kusur sayılır mı?
Yargıtay, boşanma davası açmakla ayrı yaşama hakkı kazanan eşe ortak konutu terk ettiği gerekçesiyle kusur yüklenmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD E.2022/11446, K.2023/2636). Dava tarihinden sonraki olaylar da görülmekte olan davada kusur olarak dikkate alınmaz.
Davadan feragat edersem aynı olaylarla yeniden dava açabilir miyim?
Hayır. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; feragat tarihine kadar yaşanan olaylara sonraki davada yeniden dayanılamaz (Yargıtay 2. HD E.2024/9109, K.2024/9877). Feragatten sonra yaşanan yeni olaylar ise yeni bir davaya konu olabilir.
Çekişmeli boşanma davası kaç duruşmada biter?
Sabit bir sayı yoktur. Ön inceleme, tanıkların dinlendiği tahkikat duruşmaları ve karar duruşmasıyla uygulamada genellikle birkaç duruşmada sonuçlanır; tebligat sorunları, karşı dava ve uzman raporu süreyi uzatabilir.
Ankara'da Çekişmeli Boşanma Davaları
Ankara'da çekişmeli boşanma davaları, yetki kurallarına göre belirlenen yerin aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (4787 sayılı Kanun m.2). Ankara'da çekişmeli boşanma davalarında büromuzun verdiği hukuki destek için Ankara çekişmeli boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İlgili Yazılarımız
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebileceğinden, her dosya kendi koşullarında ve güncel düzenlemeler ışığında değerlendirilmelidir.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
