TMK 163 Nedir? Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma
Güncelleme tarihi: 2 Kas
Kısa Cevap: TMK 163. madde, eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeple onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi hâlinde boşanma davası açılmasını sağlar. Dava için kanunda süre öngörülmemiştir; eş "her zaman" dava açabilir. Kanun, suçun veya haysiyetsiz hayatın yanında birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelmesini de arar. Yargıtay'a göre suçun evlendikten sonra işlenmiş olması gerekir; haysiyetsiz hayat için de davranışın süreklilik göstermesi aranır. Bu şartlar oluşmazsa aynı olaylar, dava dilekçesinde TMK 166/1'e de dayanılmışsa evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında değerlendirilebilir.
TMK 163. Madde Metni
Madde 163 – Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Madde iki ayrı özel boşanma sebebi içerir: küçük düşürücü bir suç işlemek ve haysiyetsiz bir hayat sürmek. Her ikisinde de kanunun aradığı ortak şart, bu sebep yüzünden diğer eşten birlikte yaşamaya devam etmesinin beklenememesidir. Yargıtay, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun küçük düşürücü suç işlemeyi tek başına yeterli bir sebep olmaktan çıkardığını ve suç işleyenle birlikte yaşamanın davacı eşten beklenemeyecek derecede çekilmez hâle gelmesini de aradığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2009/16080, K. 2010/17409, T. 21.10.2010).
Hızlı Bakış: TMK 163'ün Temel Kuralları
Konu | Kural | Dayanak |
Sebepler | Küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme | TMK m.163 |
Ek şart | Bu sebeple birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi | TMK m.163; 2. HD 2009/16080 |
Dava süresi | Kanunda süre yok; "her zaman" dava açılabilir | TMK m.163 |
Suçun zamanı | Suçun evlendikten sonra işlenmiş olması aranır | 2. HD 2015/13025; 2016/20524 |
Ceza yargılaması | Kesinleşmemiş mahkûmiyette ceza davasının sonucu beklenebilir; vakıa ikrar ve diğer delillerle sabitse kesinleşme beklenmeyebilir | 2. HD 2020/560; 2011/21093; HMK m.165 |
Haysiyetsiz hayat | Toplumun değer yargılarıyla çatışan davranışın süreklilik göstermesi | 2. HD 2011/22536 |
TMK 166/1 ile ilişki | Dilekçede genel sebebe de dayanılabilir; önce özel sebep incelenir | 2. HD 2025/7989; HMK m.111 |
Kusur | Kusur incelemesi öncelikle TMK 163'teki vakıaya göre yapılır | 2. HD 2022/7694 |
Görevli ve yetkili mahkeme | Aile mahkemesi; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer | 4787 s.K. m.2, 4; TMK m.168 |
Küçük Düşürücü Suç İşleme
Hangi Suçlar Küçük Düşürücü Sayılmıştır
Kanun küçük düşürücü suçları tek tek saymaz; nitelendirme somut olayda yapılır. Yargıtay kararlarında ve Yargıtay'ın onadığı kararlarda şu suçlar bu kapsamda değerlendirilmiştir:
Hırsızlık: Davalının hırsızlık suçundan mahkûm olduğu dosyada suçun küçük düşürücü olduğu ve birlikte yaşamanın beklenemez hâle geldiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2012/19722, K. 2013/6974, T. 14.03.2013).
Uyuşturucu ticareti: Uyuşturucu ticareti nedeniyle 12 yıl hapis cezasına mahkûm edilen eşin işlediği suçun birlikte yaşamayı çekilmez hâle getirdiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2009/1300, K. 2010/3299, T. 23.02.2010).
Kasten öldürme: Eşin kasten adam öldürmesi küçük düşürücü bir suç olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2009/10161, K. 2010/11493, T. 10.06.2010; E. 2013/25910, K. 2014/9380, T. 21.04.2014).
Çocuğa karşı cinsel suçlar: On iki yaşındaki bir çocuğa cinsel tacizden ceza alan eşle birlikte yaşamanın, suçun niteliği gereği davacıdan beklenemeyeceği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2014/20560, K. 2015/4947, T. 19.03.2015). Cinsel istismar suçundan ceza alınan bir dosyada da TMK 163'e göre verilen boşanma kararı onanmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2022/7694, K. 2022/9966, T. 05.12.2022).
Fuhuşa aracılık: Fuhuşa aracılık etmek suçundan mahkûmiyet nedeniyle TMK 163'e göre verilen boşanma kararı onanmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2023/5610, K. 2024/2120, T. 26.03.2024 ile onanan karar).
Yargıtay bazı kararlarında birlikte yaşamanın beklenemezliğini doğrudan suçun niteliğine bağlamış; kasten adam öldürme eyleminin bu niteliği gereği birlikte yaşamayı davacı eş bakımından çekilmez kıldığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/21093, K. 2012/15178, T. 05.06.2012). Bazı kararlarda ise verilen cezanın miktarı ve eşlerin suçtan sonraki durumu da gerekçede yer almıştır: Yargıtay, kasten adam öldürme suçundan 25 yıl hapis cezasına mahkûm edilen ve suçun işlendiği tarihten itibaren eşinden ayrı yaşayan bir eş bakımından birlikte yaşamanın çekilmez hâle geldiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2013/25910, K. 2014/9380).
Suçun Evlendikten Sonra İşlenmesi
Yargıtay'a göre küçük düşürücü suç işlemenin TMK 163 uyarınca boşanma sebebi olabilmesi için suç teşkil eden eylemin evlendikten sonra işlenmiş olması gerekir. Tarafların, davalının suçu işlediği tarihten sonra evlendiği dosyalarda "işlenen suç nedeniyle diğer eş için birlikte yaşamanın beklenemez hale gelmesi" koşulunun gerçekleşmediği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2015/13025, K. 2016/3369, T. 23.02.2016; E. 2016/20524, K. 2018/8173, T. 27.06.2018). Davacının, davalının evlenmeden önce işlediği suçu bilerek evlendiği bir dosyada da TMK 163'e dayalı davanın reddi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2012/7802, K. 2012/27583, T. 20.11.2012).
Mahkûmiyet Kararı ve Ceza Davasının Sonucu
Bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davanın sonucuna bağlı ise mahkeme o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir (HMK m.165/1). Yargıtay, ceza mahkemesinin boşanma davasına konu eylem hakkında maddi olayı tespit eden kararının hukuk hâkimini bağladığını ve mahkûmiyet hükmü henüz kesinleşmemişse ceza davasının sonucu beklenerek öncelikle TMK 163 çerçevesinde değerlendirme yapılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2020/560, K. 2020/1268, T. 19.02.2020). Terditli açılan başka bir davada ise dosyada küçük düşürücü suç nedeniyle kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti bulunmadığını belirterek davanın, ikincil talep olan TMK 166/1 yönünden tüm deliller değerlendirilerek karara bağlanması gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/2470, K. 2025/8940, T. 20.10.2025).
Bununla birlikte maddi vakıanın başka delillerle sabit olduğu durumlarda ceza kararının kesinleşmemiş olması her zaman engel oluşturmaz: Yargıtay, davalının ikrarı ve diğer delillerle maddi vakıanın sabit olduğu bir dosyada, kasten öldürme suçuna ilişkin ceza kararının kesinleşmemiş olmasını sonuca etkili görmemiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/21093, K. 2012/15178, T. 05.06.2012).
Beraat Kararının Etkisi
Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı hakkında karar verirken ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74). Yargıtay ise hukuk hâkiminin, maddi vakıanın kabulü konusunda kesinleşmiş bir mahkûmiyet veya maddi vakıa tespiti yapan beraat hükmüyle bağlı olduğunu kabul etmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2016/22545, K. 2018/10096, T. 27.09.2018; E. 2016/17962, K. 2018/7972, T. 25.06.2018). Bu nedenle beraat kararının sonucu kadar gerekçesi, yani maddi vakıa hakkında bir tespit içerip içermediği de önem taşır.
Haysiyetsiz Hayat Sürme
Yargıtay'a göre haysiyetsiz hayat sürmenin varlığından söz edilebilmesi için eşin, sosyal hayatta toplumun genel değer yargılarıyla çatışan, olumsuz nitelikte kabul edilen davranışının süreklilik göstermesi ve bu davranışın diğer eş için birlikte yaşamayı beklenemez hâle getirmesi gerekir. Süreklilik göstermeyen bir defalık davranış evlilik birliğinin temelinden sarsılması için yeterli olabilirse de haysiyetsiz hayat sürme sebebine dayalı boşanma kararı için yeterli değildir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/22536, K. 2012/17686, T. 26.06.2012).
Yargıtay, eşin sürekli borçlanma şeklindeki eylemlerinin haysiyetsiz hayat sürme sayılamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/2470, K. 2025/8940). Başka kişilerle çok sayıda mesajlaşmayı da haysiyetsiz hayat sürme için yeterli görmemiş, bu davranışların evlilik birliğini temelinden sarstığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2012/24990, K. 2013/10996, T. 18.04.2013). Ancak yalnızca özel sebebe dayanılarak açılan davada genel sebeple (TMK m.166/1) boşanma kararı verilemez; hâkim talep sonucuyla bağlıdır (HMK m.26/1; Yargıtay 2. HD, E. 2016/16617, K. 2018/5061, T. 16.04.2018). Aynı olayların genel sebep kapsamında değerlendirilebilmesi için dilekçede TMK 166/1'e de dayanılmış olması gerekir. Sürekli alkol alma ve tedaviden kaçınma da bir dosyada evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında ele alınmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2012/4072, K. 2012/23458, T. 03.10.2012).
Eşin Cezaevinde Olması ve Uzun Süreli Hapis Cezası
Eşin hapis cezası alması, TMK 163'ün şartları oluşmasa bile, dilekçede TMK 166/1'e de dayanılmışsa boşanmanın genel sebebi bakımından önem taşıyabilir. Yargıtay, TMK 163 ile birlikte TMK 166/1'e de dayanılan bir davada, TMK 163 koşulları oluşmamış olsa da davalının kesinleşmiş hapis cezaları nedeniyle uzun süre cezaevinde kalacağını ve bunun evlilik birliğinin gerektirdiği görevleri yerine getirmesine engel olacağını belirterek TMK 166/1'e göre boşanmaya karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/13956, K. 2012/9227, T. 11.04.2012). Uzun süreli hapis cezası nedeniyle cezaevinde bulunan eş bakımından da bu hâlin evlilik yükümlülüklerinin yerine getirilmesine engel olduğu ve birliği davacı bakımından çekilmez kıldığı belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2014/24898, K. 2014/23604, T. 24.11.2014).
Dava Açma Süresi ve Af
TMK 163 dava açma hakkı için bir süre öngörmez; eş "her zaman" boşanma davası açabilir (TMK m.163). Maddede TMK 161 ve 162'deki gibi açık bir af hükmü de yoktur. Bununla birlikte Yargıtay, kasten öldürme suçuna dayanan bir davada, eşin her zaman dava açabileceğini belirtirken davacının eşini affettiğine dair delil bulunmadığını da gözetmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2009/10161, K. 2010/11493). Affın genel ölçütleri için boşanmada af ve hoşgörü yazımıza bakabilirsiniz.
Dava Dilekçesi: TMK 163 ile TMK 166/1'e Birlikte Dayanmak
Yargıtay'a göre haysiyetsiz hayat sürme gibi özel boşanma sebepleri aynı zamanda genel boşanma sebebini de oluşturur; eş özel sebebe, genel sebebe veya bunlara birlikte dayanabilir. Her ikisine dayanılmışsa önce özel sebebin bulunup bulunmadığı belirlenir; özel sebep gerçekleşmemişse deliller genel sebep çerçevesinde değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/7989, K. 2026/2778, T. 11.03.2026; E. 2020/560, K. 2020/1268). Davacının TMK 166/1'e de dayandığı bir davada yalnızca TMK 163 yönünden değerlendirme yapılıp genel sebep hakkında hüküm kurulmaması bozma sebebi sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2013/14163, K. 2013/27667, T. 26.11.2013).
Davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini aralarında aslilik-fer'îlik ilişkisi kurarak aynı dilekçede ileri sürebilir; mahkeme asli talebi esastan reddetmedikçe fer'î talebi inceleyemez (HMK m.111). Yargıtay da TMK 163'e, olmadığı takdirde TMK 166/1'e dayanılarak açılan davaları terditli dava olarak nitelendirmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2020/560, K. 2020/1268; E. 2025/2470, K. 2025/8940). TMK 163'ü asli, TMK 166/1'i fer'î talep olarak ileri sürmek, suçun evlilikten önce işlenmiş olması, suç vakıasının ispatlanamaması veya davranışın süreklilik göstermemesi gibi nedenlerle özel sebebin oluşmadığı hâllerde aynı olayların genel sebep kapsamında değerlendirilmesini sağlayabilir. Davanın aşamaları için çekişmeli boşanma davası rehberimize, genel sebebin şartları için TMK 166: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması yazımıza bakabilirsiniz.
İspat ve Deliller
Hâkim, boşanma davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m.184/1, 4). Suç işleme sebebinde ceza dosyası ve mahkûmiyet kararı başlıca delildir; Yargıtay, davacının dayandığı soruşturma ve kovuşturma dosyalarının getirtilip incelenmeden hüküm kurulmasını eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2008/16474, K. 2009/19889, T. 16.11.2009). Haysiyetsiz hayat sürmede ise davranışın sürekliliğini gösteren tanık beyanları ve belgeler önem taşır. Delillerin toplanması için boşanma davasında deliller yazımıza bakabilirsiniz.
Kusur, Tazminat, Nafaka ve Mal Paylaşımı
Yargıtay'a göre dava TMK 163'e dayalı olarak kabul edildiğinde kusur incelemesi öncelikle münhasıran bu maddeye göre yapılır; davalıya suç işleme vakıasından başka genel geçimsizlik vakıalarının kusur olarak yüklenmesi hatalıdır (Yargıtay 2. HD, E. 2022/7694, K. 2022/9966). Münhasıran haysiyetsiz hayat sürme sebebine dayanan ve sebebin gerçekleştiği bir davada Daire, davacının kusurunun değerlendirmede dikkate alınmayacağını ve davalının tamamen kusurlu olduğunu kabul ederek davalı yararına maddi tazminat takdirini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2010/15135, K. 2011/17357, T. 27.10.2011).
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175). Ayrıntılar için boşanmada maddi ve manevi tazminat ve yoksulluk nafakasında kusur şartı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236/1). Kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına imkân veren TMK 236/2, kanunda sayılan iki özel boşanma sebebiyle sınırlıdır ve TMK 163 bu sebepler arasında yer almaz. Tasfiyenin ayrıntıları için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davası aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4); aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır (4787 sayılı Kanun m.2/2). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). TMK 163'e dayalı boşanma davasında hukuki destek için Ankara boşanma avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
TMK 163. madde nedir?
TMK 163, eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeple onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi hâlinde boşanma davası açılmasını sağlayan özel boşanma sebebidir. Dava için kanunda süre öngörülmemiştir (TMK m.163).
Hangi suçlar küçük düşürücü suç sayılır?
Kanunda liste yoktur. Yargıtay hırsızlık, uyuşturucu ticareti, kasten öldürme ve çocuğa karşı cinsel suçları bu kapsamda değerlendirmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2012/19722, K. 2013/6974; E. 2009/1300, K. 2010/3299; E. 2009/10161, K. 2010/11493; E. 2014/20560, K. 2015/4947). Her olayda ayrıca birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelip gelmediği değerlendirilir.
Eşim evlenmeden önce suç işlemişse TMK 163'e dayanabilir miyim?
Yargıtay, suç teşkil eden eylemin evlendikten sonra işlenmiş olmasını arar; evlilikten önce işlenen suç nedeniyle birlikte yaşamanın beklenemez hâle geldiği kabul edilmemiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2015/13025, K. 2016/3369; E. 2012/7802, K. 2012/27583). Bu durumda dilekçede TMK 166/1'e de dayanılması önem taşır.
TMK 163 için kesinleşmiş mahkûmiyet şart mı?
Yargıtay kesinleşmemiş mahkûmiyet varsa ceza davasının sonucunun beklenmesi gerektiğini (Yargıtay 2. HD, E. 2020/560, K. 2020/1268) belirtmiş, terditli açılmış ve kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmayan bir dosyada ise davanın ikincil talep olan TMK 166/1 yönünden karara bağlanması gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/2470, K. 2025/8940). Buna karşılık maddi vakıanın ikrar ve diğer delillerle sabit olduğu bir dosyada kesinleşmemeyi sonuca etkili görmemiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/21093, K. 2012/15178).
Eşim beraat ederse boşanma davası ne olur?
Beraat kararı kural olarak hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74); ancak maddi vakıa tespiti yapan kesinleşmiş beraat hükmü hukuk hâkimini bağlar (Yargıtay 2. HD, E. 2016/22545, K. 2018/10096). Beraatin gerekçesi bu nedenle önemlidir. Özel sebep oluşmasa da aynı olaylar, dilekçede dayanılmışsa TMK 166/1 kapsamında değerlendirilebilir.
Haysiyetsiz hayat sürme nedir?
Yargıtay'a göre eşin, toplumun genel değer yargılarıyla çatışan, olumsuz nitelikteki davranışının süreklilik göstermesi ve bu davranışın birlikte yaşamayı diğer eşten beklenemez hâle getirmesidir; tek seferlik bir davranış yeterli değildir (Yargıtay 2. HD, E. 2011/22536, K. 2012/17686). Sürekli borçlanma haysiyetsiz hayat sayılmamıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/2470, K. 2025/8940).
Eşim cezaevindeyse boşanabilir miyim?
Suç TMK 163'ün şartlarını taşıyorsa bu maddeye göre boşanma istenebilir. Şartlar oluşmasa bile, dilekçede TMK 166/1'e de dayanılmışsa genel sebep gündeme gelir; Yargıtay, uzun süreli hapis cezası nedeniyle eşin evlilik görevlerini yerine getiremeyecek olmasını TMK 166/1'e göre boşanma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2011/13956, K. 2012/9227; E. 2014/24898, K. 2014/23604).
TMK 163 ile TMK 166/1'e birlikte dayanabilir miyim?
Evet. Önce özel sebep incelenir; gerçekleşmemişse deliller genel sebep çerçevesinde değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/7989, K. 2026/2778). TMK 163'ü asli, TMK 166/1'i fer'î talep olarak terditli biçimde ileri sürmek mümkündür (HMK m.111; Yargıtay 2. HD, E. 2020/560, K. 2020/1268).
İlgili Yazılarımız
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü hukuki değerlendirme için bir avukata danışınız.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
