Yurt Dışı Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması ve Tenfizi
Güncelleme tarihi: 6 gün önce
Kısa cevap: Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Kararın Türk nüfus kütüğüne işlenmesi için ya nüfus müdürlüğünde veya dış temsilcilikte idari tescil yoluna gidilir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A) ya da aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılır (MÖHUK m.50-59). Tanındığında boşanma, yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m.59).
İdari tescil: Dava açmadan, nüfus müdürlüğü veya konsolosluk aracılığıyla; kural olarak eşlerin birlikte başvurusu gerekir.
Tanıma davası: Boşanmanın Türkiye'de kesin hüküm etkisi kazanması için; karşılıklılık şartı aranmaz.
Tenfiz davası: Nafaka, tazminat gibi icra gerektiren hükümlerin Türkiye'de uygulanabilmesi için; karşılıklılık aranır.
Görevli mahkeme: Aile mahkemesi; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi.
Zaman unsuru: Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre mal rejiminden doğan alacaklarda on yıllık zamanaşımı, tanıma kararından değil, yabancı kararın kesinleşmesinden itibaren işler.
Yabancı bir mahkeme veya idari makam tarafından verilen boşanma kararı, verildiği ülkede geçerli olsa da Türk nüfus kütüğüne otomatik olarak işlenmez. Karar Türkiye'de tescil edilene veya tanınana kadar eşler nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam eder. Bu yazıda iki yol, şartları, belgeler, görevli ve yetkili mahkeme ile tanımanın mal paylaşımı ve miras bakımından sonuçları ele alınmaktadır.
Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark
Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesidir (MÖHUK m.58). Boşanmanın kendisi gibi icra gerektirmeyen hükümler için tanıma yeterlidir. Tenfiz ise yabancı kararın Türkiye'de icra edilebilmesini sağlar; tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (MÖHUK m.50, m.57/1).
Bir boşanma kararında evliliğin sona ermesine ilişkin kısımla birlikte nafaka, tazminat, velayet veya mal rejimine ilişkin hükümler de bulunabilir. Bu durumda boşanma yönünden tanıma, icra gerektiren kısımlar yönünden tenfiz istenir. Tenfiz, hükmün yalnızca bir kısmı için de talep edilebilir (MÖHUK m.52/1-c, m.56).
Dava Açmadan Nüfusa Tescil: NHK m.27/A
2017 yılında Nüfus Hizmetleri Kanununa eklenen 27/A maddesiyle, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararların, şartları varsa mahkemeye gidilmeden nüfus kütüğüne tescili mümkün hâle gelmiştir. Uygulamanın ayrıntıları, Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelikte düzenlenmiştir.
İdari Tescilin Şartları
Kararın boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olması,
Verildiği devletin kanunlarına göre konusunda yetkili adlî veya idarî makamca verilmiş olması,
Usulen kesinleşmiş olması,
Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması,
Tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması; taraflardan biri ölmüş ya da yabancı ise Türk vatandaşı olan diğer tarafın tek başına başvurabilmesi (NHK m.27/A-1).
Taraflar aynı anda başvurmak zorunda değildir; ayrı zamanlarda başvurulursa iki başvuru arasındaki süre doksan günü geçemez (Yönetmelik m.6/1). Tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen boşanmalar hariç olmak üzere, evliliği sona ermiş kişilerin tescil talebinden önce ölmüş olmaları hâlinde hukuki yararı bulunanlar da başvurabilir (Yönetmelik m.6/3).
Başvuru Yeri ve İnceleme Süreci
Başvuru, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine; Türkiye'de ise taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne yapılır. Türkiye'de yerleşim yeri yoksa Yönetmelikte sayılan on sekiz il müdürlüğünden birine başvurulabilir; Ankara bu iller arasındadır (Yönetmelik m.5).
Başvurular dış temsilciliklerde ve Bakanlıkça belirlenen il müdürlüklerinde oluşturulan komisyonlarca incelenir (Yönetmelik m.8/1). Belgelerde eksiklik varsa tamamlanması için doksan gün süre verilir; bu sürede tamamlanmayan başvuru reddedilir (Yönetmelik m.7/4). Komisyon, gündem olması hâlinde en geç on beş gün içinde toplanır (m.9/3); tescile karar verilirse karar yedi gün içinde aile kütüğüne işlenir (m.10/1). Türk kamu düzenine açıkça aykırı kararlar gerekçe gösterilerek reddedilir (m.9/7).
İdari Tescilin Yetmediği Hâller
İdari tescil yalnızca evliliğin sona ermesini nüfusa işler. Yabancı kararda velayet, iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişki, mal rejimi veya tazminat gibi tenfize konu hükümler varsa komisyon kararı bu hükümler bakımından sonuç doğurmaz; bunlar için MÖHUK uyarınca görevli ve yetkili mahkemede tanıma veya tenfiz davası açılabilir (Yönetmelik m.9/5). Aynı kararla ilgili Türkiye'de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava varsa idari başvuru reddedilir (m.9/6).
Eski eş başvuruya katılmıyorsa ya da komisyon başvuruyu reddederse, kararın Türkiye'de tanınması yine dava yoluyla istenebilir (NHK m.27/A-3; Yönetmelik m.11).
Tanıma ve Tenfiz Davası
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, idari tescilin tenfize konu hükümler bakımından sonuç doğurmadığını, bu hükümlerin Türkiye'de etkili olmasının kararın MÖHUK uyarınca tanınmasına veya tenfizine bağlı olduğunu ve tanıma ile tenfizin kural olarak açılacak bağımsız bir davayla istenebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023). Tanıma veya tenfiz kararıyla yabancı karar, Türk mahkemesi kararının kuvvet ve niteliğini kazanır.
Davanın Şartları
Ön şart, yabancı mahkemeden hukuk davasına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bir ilamın bulunmasıdır (MÖHUK m.50/1). Mahkeme ardından şu şartları inceler (MÖHUK m.54/1):
Karşılıklılık: Yalnızca tenfizde aranır (m.54/1-a).
Münhasır yetki: Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması; ayrıca davalının itirazı hâlinde, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olması (m.54/1-b).
Kamu düzeni: Hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması (m.54/1-c).
Savunma hakkı: O yer kanunlarına göre, kendisine karşı tanıma veya tenfiz istenen kişinin yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmadığına, temsil edilmediğine ya da bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında veya yokluğunda hüküm verildiğine ilişkin itirazının yerinde bulunmaması (m.54/1-ç).
Tanıma ve tenfiz istemleri basit yargılama usulüne göre incelenir (MÖHUK m.55/1). Karşı taraf yalnızca bu şartların bulunmadığını ya da yabancı ilamın kısmen veya tamamen yerine getirildiğini veya yerine getirilmesine engel bir sebebin ortaya çıktığını ileri sürerek itiraz edebilir (m.55/2). Yani mahkeme yabancı davayı yeniden görmez; kanundaki şartların bulunup bulunmadığını denetler.
Karşılıklılık Yalnızca Tenfizde Aranır
Tenfiz için Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma ya da o devlette Türk mahkeme kararlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmalıdır (m.54/1-a). Tanımada ise bu bent uygulanmaz (m.58/1). Bu nedenle yalnızca boşanmanın Türkiye'de tanınması istendiğinde, ilgili ülkeyle karşılıklılık bulunup bulunmadığı araştırılmaz.
Kamu Düzeni Denetimi
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, yabancı mahkeme kararının salt gerekçesinin bulunmamasının, kesinleşmiş kararın tenfizine engel olmayacağına ve bunun MÖHUK m.54/1-c anlamında kamu düzenine açıkça aykırılık sayılmayacağına karar vermiştir (Yargıtay İBBGK, E. 2010/1, K. 2012/1, T. 10.02.2012). Aynı kamu düzeni şartı tanımada da arandığından (m.58/1), bu ilke tanıma bakımından da önem taşır.
Kamu düzeni denetiminde ölçü, yabancı kararın bir Türk kanun hükmüne aykırı olması değil, Türk hukukunun temel değerlerine ve Anayasadaki temel hak ve özgürlüklere açıkça aykırı bir sonuç doğurmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu ölçüye dayanarak, erkeğin tek taraflı beyanıyla (talak) gerçekleşen ve kadının iradesini yok sayan boşanmanın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunu, bu nedenle tanınamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2020/6076, K. 2021/411, T. 20.01.2021).
Savunma Hakkı ve Yurt Dışı Tebligat
Savunma hakkına ilişkin şart, kendisine karşı tanıma istenen kişinin Türk mahkemesinde bu yönde itiraz etmesiyle gündeme gelir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesine göre yabancı mahkemedeki yargılama usulü ve tebligat, kararı veren ülkenin kanunlarına tabidir; tanıma hâkimi, kişinin usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığını Türk tebligat kurallarına göre değerlendiremez. Yabancı kararda davalının o yer kanunlarına uygun çağrıldığı anlaşılıyor ve davalı aksini ispatlayamıyorsa bu itiraz sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, E. 2016/25373, K. 2017/11365, T. 19.10.2017).
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m.4). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m.2).
Yetkili mahkeme, kendisine karşı tanıma veya tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesidir. Bu kişinin Türkiye'de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer yoksa dava Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir (MÖHUK m.51/2).
Taraflar yurt dışında yaşasa dahi dava, usulüne uygun düzenlenmiş vekâletname ile vekil aracılığıyla yürütülebilir.
Gerekli Belgeler
Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya kararı veren yargı organınca onanmış örneği (MÖHUK m.53/1-a),
İlamın kesinleştiğini gösteren, usulen onanmış yazı veya belge (m.53/1-b),
Bu belgelerin onanmış Türkçe tercümeleri,
Kimlik veya pasaport bilgileri ve vekil aracılığıyla takipte vekâletname.
Yabancı resmî belgelerin Türkiye'de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk dış temsilciliği tarafından onaylanmasına bağlıdır; Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin bu konudaki hükümleri saklıdır (Yönetmelik m.14). Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkelerde bu onay, o ülkenin yetkili makamınca verilen apostil şerhiyle yapılır. Kesinleşme şerhi kararın üzerinde yoksa, kesinleşmenin o ülke hukukuna göre ayrı bir belgeyle gösterilmesi gerekir. İdari tescil başvurusunda da benzer belgeler ve başvuru formu istenir (Yönetmelik m.7).
Tanımanın Geriye Etkisi ve Mal Paylaşımı Süresi
Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m.59). Tanıma kararı yıllar sonra verilse bile eşler, yabancı kararın kesinleştiği tarihte boşanmış sayılır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükme dayanarak, yabancı mahkeme kararıyla boşanan eşler arasındaki mal rejiminden doğan alacak davalarında on yıllık zamanaşımının başlangıcında yabancı ilamın kesinleşme tarihinin esas alınması gerektiğini belirtmiştir. Kararda ayrıca Yargıtayın, yabancı mahkeme kararıyla boşanmada mal rejiminin yabancı mahkemede boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiğini kabul ettiği ve tanıma davasının sonuçlanmasından önce açılan mal rejimi davasının reddedilmeyip derdest tanıma davasının bekletici mesele yapılacağı ifade edilmiştir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023).
Bu nedenle yurt dışında boşanan bir kişinin tanıma işlemini yıllarca ertelemesi, mal paylaşımı haklarını zamanaşımı riskiyle karşı karşıya bırakabilir. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin tanıma kararına kadar Türk hukukuna göre evli görünmelerinin, bu alacaklarda zamanaşımının başlamayacağı sonucunu doğurmayacağını da vurgulamıştır.
Aynı ilke boşanmanın diğer sonuçları için de geçerlidir: Hukuk Genel Kurulu, yenilik doğuran boşanma kararının tanınmasıyla boşanmaya bağlı hukuki sonuçların geriye dönük olarak doğmuş olacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188).
Miras bakımından da sonuç aynı ilkeden çıkar: Tanınan yabancı boşanma kararı kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiğinden (MÖHUK m.59) ve boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamayacağından (TMK m.181/1), yabancı kararın kesinleşmesinden sonra eşlerden biri ölmüşse, karar Türkiye'de tanındığında diğer eşin yasal mirasçılığı kural olarak gündeme gelmez. Bu durumda tanıma, hukuki yararı bulunan kişilerce de istenebilir (MÖHUK m.52/1); şartları varsa idari tescil de mümkündür (Yönetmelik m.6/3).
Türkiye'de Görülen Boşanma Davasıyla İlişki
Yurt dışında boşanma kararı alınmışken Türkiye'de de bir boşanma davası açılmış olabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, böyle bir durumda yabancı boşanma kararının tanınması için açılan ve derdest olan davanın, Türkiye'deki boşanma davası bakımından bekletici sorun yapılması gerektiğini belirtmiştir; çünkü tanıma hâlinde taraflar yabancı kararın kesinleştiği tarihte boşanmış olacaktır (Yargıtay 2. HD, E. 2015/14872, K. 2016/6515, T. 31.03.2016; HMK m.165/1). Türkiye'de ayrıca yabancı uyruklu eşle boşanma davası açılacaksa yetki ve uygulanacak hukuk ayrıca değerlendirilir.
Kanun Yolu ve Yargılama Süresi
Tanıma veya tenfiz istemi hakkında verilen kararlara karşı genel hükümlere göre önce istinaf, şartları varsa temyiz yoluna başvurulabilir. Kanun, temyizin yerine getirmeyi durduracağını öngörür (MÖHUK m.57/2); Yargıtay da tenfiz kararlarının kesinleşmeden icra takibine konulamayacağını kabul etmektedir (Yargıtay 12. HD, E. 2011/15165, K. 2012/1482). Bu nedenle tenfiz kararına dayanarak icra takibine geçilmeden önce kararın kesinleşmesi beklenmelidir.
Yargılama süresi; karşı tarafa, özellikle yurt dışındaki karşı tarafa tebligatın tamamlanmasına, belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığına ve itirazların kapsamına göre değişir. Belgelerin baştan eksiksiz hazırlanması süreci kısaltabilir; ancak kesin bir süre öngörmek mümkün değildir. Türkiye'deki boşanma davalarının süresine ilişkin genel değerlendirmeler de fikir verebilir.
Sık Sorulan Sorular
Yurt dışında boşandım; Türkiye'de yeniden boşanma davası açmam gerekir mi?
Kural olarak gerekmez; yabancı karar şartları taşıyorsa idari tescil veya tanıma yoluyla Türkiye'de hüküm doğurur. Karar tanınamıyorsa (örneğin kamu düzenine aykırı tek taraflı bir boşanmada) Türkiye'de boşanma davası gündeme gelebilir. Türkiye'de ayrıca bir boşanma davası görülüyorsa ve tanıma davası açılmışsa, tanıma davasının o dava bakımından bekletici sorun yapılması gerekir (Yargıtay 2. HD, E. 2015/14872, K. 2016/6515).
Eski eşim başvuruya katılmıyorsa ne yapabilirim?
İdari tescil kural olarak eşlerin birlikte başvurusunu gerektirir. Eski eş katılmıyorsa aile mahkemesinde tanıma davası açılabilir. Dava eski eşe karşı açılır; dilekçe ve duruşma günü kendisine tebliğ edilir (MÖHUK m.55/1), ancak davanın görülmesi onun rızasına bağlı değildir.
Tanıma davası için bir süre sınırı var mı?
MÖHUK'ta tanıma veya tenfiz davası için ayrı bir dava açma süresi öngörülmemiştir; hukuki yararı bulunan kişi başvurabilir (m.52/1). Ancak mal rejimine ilişkin alacaklarda zamanaşımı yabancı kararın kesinleşmesinden itibaren işlediğinden, gecikme hak kaybına yol açabilir.
Mal paylaşımı davası için süre ne zaman başlar?
Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre on yıllık zamanaşımı, tanıma kararının değil, yabancı boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işler (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023).
Yabancı kararda nafaka ve velayet de var; idari tescil yeterli olur mu?
Olmaz. İdari tescil yalnızca boşanmayı nüfusa işler; velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat gibi hükümler için mahkemede tanıma veya tenfiz istenmelidir (Yönetmelik m.9/5).
Karşılıklılık yoksa boşanma kararı tanınır mı?
Tanınabilir. Karşılıklılık şartı yalnızca tenfizde aranır, tanımada aranmaz (MÖHUK m.58/1). Diğer şartlar ise tanımada da incelenir.
Yabancı kararın gerekçesiz olması tanımayı engeller mi?
Tek başına engellemez. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kuruluna göre salt gerekçe bulunmaması kamu düzenine açıkça aykırılık sayılmaz (Yargıtay İBBGK, E. 2010/1, K. 2012/1, T. 10.02.2012).
Tanıma kararı yıllar sonra alındı; hangi tarihte boşanmış sayılırım?
Yabancı kararın kesinleştiği tarihte. Yabancı ilamın kesin hüküm etkisi, kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m.59).
İdari tescil mi, tanıma davası mı tercih edilmeli?
Şartları varsa idari tescil genellikle daha kısa sürer ve mahkeme yargılaması gerektirmez. Eski eş başvuruya katılmıyorsa, karar icra gerektiren hükümler içeriyorsa ya da komisyon başvuruyu reddederse dava yolu izlenir. Hangi yolun uygun olduğu, kararın içeriğine ve tarafların durumuna göre belirlenir.
Henüz boşanmadıysanız ve Türkiye'de dava açmak istiyorsanız yurt dışında yaşayanlar için Türkiye'de boşanma rehberimize bakınız.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosya kendi koşullarında değerlendirilmelidir.
İlgili Yazılar
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
