Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma: Türkiye'de Dava, Yetkili Mahkeme ve Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m.14)
Güncelleme tarihi: 2 Kas
Kısa cevap: Eşlerden biri veya her ikisi yabancı uyruklu olsa da Türk mahkemeleri boşanma davasına bakabilir. Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yeri varsa veya eşler davadan önce son defa altı aydan beri Türkiye'de birlikte oturmuşsa o yer mahkemesi yetkilidir (MÖHUK m.40, TMK m.168); yurt dışındaki Türk vatandaşları başka yetkili mahkeme yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir'de dava açabilir (MÖHUK m.41). Hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ayrı bir sorudur: önce eşlerin ortak millî hukuku, eşler ayrı vatandaşlıktaysa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14).
Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma Davası Türkiye'de Açılabilir mi?
Evet. Yabancılık unsuru taşıyan davalarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40). Boşanma davasında bu kural TMK m.168'dir: dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır; iki Rus vatandaşının davasında Yargıtay "İç hukuk, bir davada yer itibarıyla hangi mahkemeyi (veya mahkemeleri) yetkili göstermiş ise, bu mahkeme, o davada milletlerarası yetkiye de sahiptir" demiş ve yabancı eşin Türkiye'de yerleşim yeri bulunup bulunmadığının yabancılar kütüğü kaydı ve adres beyanı üzerinden araştırılmasını istemiştir (Yargıtay 2. HD, 27.11.2014, E. 2014/8718, K. 2014/24170). Eşin yabancı olması, Türkçe bilmemesi veya yurt dışında yaşaması tek başına yetkiyi kaldırmaz; belirleyici olan TMK m.168 ölçütlerinden birinin Türkiye'de gerçekleşmiş olmasıdır.
Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşları: MÖHUK m.41
Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları (boşanma da bu kapsamdadır), yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkemede; böyle bir mahkeme bulunmuyorsa ilgilinin Türkiye'de sâkin olduğu yer, Türkiye'de sâkin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde; o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür (MÖHUK m.41). Bu hüküm en az bir eşin Türk vatandaşı olduğu dosyalarda uygulanır; her iki eş de yabancıysa yalnız TMK m.168 ölçütleri geçerlidir. Yargıtay, uzun süredir Almanya'da yaşayan eşlerin boşanma davasında Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesini yetkili görmüştür; Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerine ancak böyle bir yer de bulunmadığında başvurulur (Yargıtay 5. HD, 04.05.2026, E. 2026/7233, K. 2026/8210).
Eşim Yurt Dışında Boşanma Davası Açtı: Türkiye'de Dava Açabilir miyim?
Kural olarak evet. MÖHUK'ta milletlerarası derdestliğe ilişkin bir düzenleme yoktur; Yargıtay'a göre yabancı mahkemede görülmekte olan bir boşanma davasının Türkiye'deki davada derdestliğe esas alınabilmesi, ancak o devlet ile Türkiye'nin taraf olduğu bir milletlerarası anlaşmada mahkemelerin yetkisinin düzenlenmiş olması hâlinde mümkündür; aksi hâlde "yabancı mahkemedeki dava, 'aynı dava' olsa bile, Türkiye'deki davada derdestliğe esas alınamaz" (Yargıtay 2. HD, 20.11.2014, E. 2014/12316, K. 2014/23427). Yabancı mahkemede karara bağlanmış olsa bile Türkiye'de tanınmamış bir boşanma kararı, Türkiye'deki davada derdestlik veya kesin hüküm itirazına esas alınamaz (Yargıtay 2. HD, 07.11.2022, E. 2022/6266, K. 2022/8869).
Bu nedenle eşinizin yurt dışında açtığı dava, Türkiye'de dava açmanıza çoğu durumda engel değildir; ancak iki ülkede birbiriyle çelişen kararlar çıkma riski vardır ve yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye'de tanıma veya şartları varsa nüfus kütüğüne idari tescil (5490 sayılı Kanun m.27/A) yoluyla sonuç doğurur. Yabancı boşanma kararı Türkiye'de tanınırsa kesin hüküm etkisi yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren doğar ve Türkiye'deki boşanma davası konusuz kalır (Yargıtay 2. HD, 15.10.2024, E. 2023/9309, K. 2024/7415). Yurt dışında zaten kesinleşmiş bir boşanma kararı varsa yeni dava yerine tanıma veya şartları varsa idari tescil yolu izlenir; bu süreci Yurt Dışı Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi yazımızda açıkladık.
Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.14 Basamaklı Kural
Davaya Türk mahkemesinin bakması, Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir; tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1). Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ile boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da aynı kurala tâbidir (m.14/2-3); geçici tedbir taleplerine ise her durumda Türk hukuku uygulanır (m.14/4).
Durum | Boşanmaya uygulanacak hukuk | Dayanak |
İki eş de aynı yabancı ülkenin vatandaşı (ör. iki Alman vatandaşı Türkiye'de yaşıyor) | O ülkenin hukuku (müşterek millî hukuk); Türk mahkemesi davaya bakar, boşanma sebeplerini yabancı hukuka göre değerlendirir | MÖHUK m.14/1; 2. HD 2025/6736 K. 2026/1694 |
Türk eş + yabancı eş, Türkiye'de yaşıyor | Türk hukuku (müşterek mutad mesken hukuku) | MÖHUK m.14/1 |
Türk eş + yabancı eş, birlikte yurt dışında yaşıyor, dava Türkiye'de | Müşterek mutad mesken olan ülkenin hukuku uygulanabilir | MÖHUK m.14/1 |
Ortak vatandaşlık da ortak mutad mesken de yok | Türk hukuku | MÖHUK m.14/1 |
Boşanma sonrası nafaka, velayet | Boşanmaya uygulanan hukuk | MÖHUK m.14/2-3 |
Dava sırasında tedbir nafakası, çocuğun geçici durumu | Her durumda Türk hukuku | MÖHUK m.14/4 |
Mal rejimi (edinilmiş mallar) | Evlenme anındaki seçim veya ortak millî/mutad mesken hukuku; taşınmazda bulunduğu ülke hukuku | MÖHUK m.15 |
Dilekçe, tebligat, delil, duruşma (usul) | Türk hukuku (HMK) | Lex fori |
İki İngiliz vatandaşının Türkiye'deki davasında Yargıtay, "boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümlerinde yetkili hukuk müşterek milli hukukları olan İngiliz hukukudur" demiştir (Yargıtay 2. HD, 16.10.2019, E. 2019/4761, K. 2019/10295). İki Irak vatandaşının davasında da Yargıtay, müşterek millî hukuk araştırılmadan Türk hukukuna göre verilen kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 16.02.2026, E. 2025/6736, K. 2026/1694). Türk eşle yabancı eşin Türkiye'de yaşadığı dosyalarda sonuç çoğu kez Türk hukukunun uygulanması olur; ancak bunun dayanağı eşlerden birinin Türk olması değil, müşterek mutad meskenin Türkiye olmasıdır.
Hâkim Yabancı Hukuku Nasıl Uygular?
Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular; yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2). Yargıtay, iki eşi de aynı yabancı ülkenin vatandaşı olan davada müşterek millî hukuk araştırılmadan Türk hukukuna göre karar verilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 05.07.2023, E. 2022/11035, K. 2023/3705). Uygulamada yabancı hukukun içeriği Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünden sorulur; cevap gecikirse yeniden yazı yazılabilir veya tarafların yardımına başvurulabilir (Yargıtay 2. HD, 02.11.2022, E. 2022/6751, K. 2022/8808). Hâkim yabancı hukuku tarafların bu yönde bir isteği olup olmadığına bakmaksızın uygular (Yargıtay 2. HD, 12.09.2022, E. 2022/4788, K. 2022/6927); ilgili ülke hukukuna ait metinlerin tercümesiyle dosyaya sunulması yargılamayı hızlandırır. Aile hukukunda yabancı hukukun kendi kanunlar ihtilâfı kurallarının başka bir hukuku yetkili kılması da dikkate alınır (MÖHUK m.2/3).
Kamu Düzeni İstisnası: Yabancı Hukuk Ne Zaman Uygulanmaz?
Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.5). Yabancı hukukun Türk hukukundan farklı sonuç vermesi tek başına yeterli değildir; kanun "açıkça" aykırılık arar. Yargıtay, eşlerin müşterek millî hukukundaki boşanma hükümlerinin kadın ve erkeğe eşit haklar tanımadığı bir davada bu hükümlerin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunu ve Türk hukukunun uygulanması gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 30.05.2022, E. 2022/3764, K. 2022/5114).
Yabancı Eşle Boşanmada Nafaka, Tazminat ve Velayet
Yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile velayet, boşanmanın "hükümleri" arasında yer aldığından boşanmaya uygulanan hukuka tâbidir (MÖHUK m.14/1-3). Türk hukuku uygulanıyorsa bu talepler TMK m.174, 175 ve 182 çerçevesinde, eşlerin uyruğuna bakılmaksızın değerlendirilir. Dava süresince tedbir nafakası ve çocuğun geçici durumu ise esas hukuk ne olursa olsun Türk hukukuna göre karara bağlanır (MÖHUK m.14/4; TMK m.169). Velayetin nasıl belirlendiğini Boşanmada Velayet Kime Verilir?, nafakanın nasıl hesaplandığını Hâkim Nafakayı Nasıl Hesaplar? yazılarımızda açıkladık. Çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan yurt dışına götürülmesi ayrı bir usule tâbidir: Uluslararası Çocuk Kaçırma ve 1980 Lahey Sözleşmesi.
Mal Rejimi Ayrı Kurala Tâbidir (MÖHUK m.15)
Evlilik mallarına uygulanacak hukuk, boşanmadan farklı bir bağlama kuralına ve farklı bir zamana bağlıdır. Eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir; seçim yoksa eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.15/1). Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (m.15/2). Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tâbi olabilir (m.15/3).
Pratik sonucu şudur: Türk eş ile yabancı eş yurt dışında evlenip sonra Türkiye'ye yerleşmişse, boşanmaya müşterek mutad mesken hukuku olarak Türk hukuku uygulanırken, mal rejimine evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku olan yabancı ülke hukuku uygulanabilir. Türk hukukunun uygulandığı hâllerde tasfiye, Boşanmada Mal Paylaşımı yazımızda anlattığımız edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır.
Yurt Dışındaki veya Yabancı Eşe Tebligat Nasıl Yapılır?
Tebligat, yabancı unsurlu davaların en çok zaman alan aşamalarından biridir. Yabancı ülkede tebligat o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır; evrak, tebligatı çıkaran merciin bağlı olduğu bakanlık aracılığıyla Dışişleri Bakanlığı'na, oradan ilgili Türk büyükelçiliği veya konsolosluğuna gönderilir (Tebligat Kanunu m.25). Muhatap Türk vatandaşıysa tebligat doğrudan o yerdeki Türk büyükelçiliği veya konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir; bildirimin tebliğinden itibaren otuz gün içinde başvurulmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır (m.25/A). Adresi bilinmeyen eşe ilanen tebligat yapılır; yurt dışında oturan kişiye ilanen tebligat gerekiyorsa evrak ve ilan sureti bilinen adresine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderilir (m.28).
Yargıtay bu usule sıkı bağlıdır: davalının yurt dışında ikamet ettiği anlaşıldığı hâlde dava dilekçesinin ve duruşma gününün yurt içindeki bir adrese tebliğ edilmesi tebligatı geçersiz kılar ve savunma hakkını engellediği için bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 22.09.2021, E. 2021/6954, K. 2021/6388). Yurt dışındaki eşe, gerçekte yaşamadığı başka bir ülkedeki adreste dış temsilcilik aracılığıyla yapılan tebligat da usulsüzdür ve bu tebligatlara dayanılarak verilen karar hukuki dinlenilme hakkının ihlali nedeniyle bozulur (Yargıtay 2. HD, 14.03.2023, E. 2022/8759, K. 2023/1011). Yabancı eşin Türkiye'deki adresi ise yabancılar kütüğünden sorgulanır (Yargıtay 2. HD, E. 2014/8718, K. 2014/24170).
Vekâletname ve Yabancı Belgeler
Yurt dışında bulunan taraf Türkiye'ye gelmeden dava açabilir ve davayı vekili aracılığıyla yürütebilir. Yargıtay'a göre "boşanma davası açmak ve açılan davayı takip etmek kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hakkın kullanımı niteliğinde olup" vekâletnamenin boşanma davasına ilişkin özel yetki içermesi gerekir (HMK m.74; Yargıtay 2. HD, 24.06.2025, E. 2025/4450, K. 2025/6415). Vekâletname bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenebilir; yabancı noterde düzenlenmişse 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde apostil şerhi, diğerlerinde konsolosluk tasdiki alınır ve Türkiye'de yeminli tercümesi noterde onaylatılır. Yabancı evlenme belgesi, mahkeme kararı veya gelir belgesi de aynı biçimde apostilli ve tercümeli sunulur.
Yabancı Eşle Anlaşmalı Boşanma
Eşler anlaşmışsa yetki kuralları sağlandığı ölçüde Türkiye'de anlaşmalı boşanma davası açılabilir; ancak MÖHUK m.14 uyarınca boşanmaya yabancı hukuk uygulanıyorsa anlaşmaya dayalı boşanmanın şartları da o hukuka göre belirlenir. Türk hukukunun uygulandığı anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır (TMK m.166/3); bu nedenle yurt dışındaki eşin de duruşmaya katılması gerekir ve yalnız vekâletname ile anlaşmalı boşanma tamamlanamaz. Her iki eş de Türk vatandaşıysa yurt dışında yaşamaları sonucu değiştirmez, müşterek millî hukuk olarak Türk hukuku uygulanır. Protokolün hazırlanması için Anlaşmalı Boşanma Protokolü yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma Yabancı Eşin Oturma İznini ve Vatandaşlığını Etkiler mi?
Türk vatandaşının yabancı eşine verilen belge aile ikamet iznidir (6458 sayılı Kanun m.34). Boşanma hâlinde, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla yabancı eşe kısa dönem ikamet izni verilebilir; yabancı eşin aile içi şiddet gerekçesiyle mağdur olduğu mahkeme kararıyla sabitse üç yıllık süre şartı aranmaz (m.34/6). Bu nedenle şiddet iddiası bulunan dosyalarda 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları, boşanma davasının yanında ikamet izni bakımından da önem taşır.
Türk vatandaşıyla evlenmek doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvuruda bulunabilir (5901 sayılı Kanun m.16). Evlenme yoluyla kazanılmış vatandaşlık boşanmayla kendiliğinden kaybedilmez; ancak vatandaşlık kararı yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi sonucu alınmışsa kararı veren makam tarafından iptal edilir (m.31).
Sık Sorulan Sorular
Eşim yabancı uyruklu, Türkiye'de boşanma davası açabilir miyim?
Evet. Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yeri varsa veya eşler davadan önce son defa altı aydan beri Türkiye'de birlikte oturmuşsa o yer aile mahkemesinde dava açılabilir (MÖHUK m.40, TMK m.168). Eşin yabancı olması yetkiyi etkilemez.
Almanya'da yaşıyorum, Türkiye'de boşanma davası açabilir miyim?
Türk vatandaşıysanız evet. Türkiye'de yerleşim yeriniz, oturduğunuz yer veya son yerleşim yeriniz varsa o yer mahkemesi; hiçbiri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m.41; Yargıtay 5. HD, E. 2026/7233, K. 2026/8210). Her iki eş de Türk vatandaşıysa boşanmaya Türk hukuku uygulanır.
Eşim yurt dışında dava açtı, Türkiye'deki davam reddedilir mi?
Kural olarak hayır. Yargıtay'a göre yabancı mahkemedeki dava, ilgili ülkeyle mahkemelerin yetkisini düzenleyen bir anlaşma yoksa Türkiye'deki davada derdestliğe esas alınamaz. Ancak yurt dışında kesinleşmiş bir boşanma kararı varsa artık yeni dava değil, tanıma veya şartları varsa idari tescil yolu izlenir.
Dava Türkiye'de görülüyorsa Türk hukuku mu uygulanır?
Her zaman değil. Boşanma sebeplerine önce eşlerin ortak millî hukuku, eşler farklı vatandaşlıktaysa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14). İki yabancı eşin davasında Türk mahkemesi o ülkenin hukukunu uygular.
Yabancı hukuk Türk hukukundan farklıysa ne olur?
Farklılık tek başına engel değildir; hâkim yetkili yabancı hukuku uygular. Yalnız somut olaya uygulanan hüküm Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa, örneğin kadın ve erkeğe eşit haklar tanımıyorsa, bu hüküm uygulanmaz ve Türk hukuku uygulanabilir (MÖHUK m.5).
Nafaka ve velayete de yabancı hukuk mu uygulanır?
Boşanma sonrası nafaka ve velayet, boşanmaya uygulanan hukuka tâbidir (MÖHUK m.14/2-3). Dava süresince tedbir nafakası ve çocuğun geçici durumu ise her hâlde Türk hukukuna göre belirlenir (m.14/4).
Mal paylaşımına da aynı hukuk mu uygulanır?
Hayır. Mal rejimine evlenme anındaki duruma göre belirlenen hukuk uygulanır (MÖHUK m.15); boşanmaya başka, mal rejimine başka bir ülkenin hukuku uygulanabilir. Taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülke hukuku geçerlidir.
Yabancı eşe tebligat nasıl yapılır, dava ne kadar uzar?
Yurt dışı tebligat ilgili ülkenin yetkili makamı ve Türk dış temsilcilikleri aracılığıyla yapılır (Tebligat Kanunu m.25); Türk vatandaşına konsolosluk aracılığıyla yapılan tebligat otuz günlük sürenin bitiminde yapılmış sayılır (m.25/A). Bu yazışmalar zaman aldığından yabancı unsurlu davalar daha uzun sürebilir; adresi bilinmeyen eşe ilanen tebligat yapılır (m.28).
Türkiye'ye gelmeden boşanma davası açabilir miyim?
Çekişmeli boşanmada evet; boşanma davası için özel yetki içeren vekâletname konsoloslukta düzenlenir veya apostilli ve tercümeli olarak sunulur. Anlaşmalı boşanmada ise hâkim tarafları bizzat dinlemek zorunda olduğundan duruşmaya katılmanız gerekir.
Boşanınca oturma iznim iptal olur mu?
Aile ikamet izninin dayanağı ortadan kalkar; ancak en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış yabancı eşe kısa dönem ikamet izni verilebilir, aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabit olan eş için üç yıl şartı aranmaz (6458 sayılı Kanun m.34/6).
Ankara'da Yabancı Unsurlu Boşanma Davaları
Ankara'da yabancı unsurlu boşanma davaları, yetki kurallarına göre belirlenen yerin aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.2). Türkiye'de başka yetkili mahkemesi bulunmayan yurt dışındaki Türk vatandaşları için Ankara, MÖHUK m.41'in saydığı üç yerden biridir. Büro bilgilerine Ankara Yabancılar Avukatı ve Ankara Boşanma Avukatı sayfalarımızdan ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılarımız
İki eş de Türk vatandaşıysa ve yurt dışında yaşıyorsanız yurt dışında yaşayanlar için Türkiye'de boşanma rehberimize bakınız.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yabancılık unsuru taşıyan davalarda somut olayınıza özgü hukuki tavsiye için mutlaka bir aile hukuku avukatına danışınız.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
