Boşanma Davasında Deliller: Neler Delil Olur, Ne Zaman Sunulur?
Güncelleme tarihi: 2 Kas
Kısa cevap: Boşanma davasında ispat yükü, iddiayı ileri süren taraftadır (HMK m.190). Deliller dava ve cevap dilekçelerinde gösterilir; dilekçede dayanılmayan bir delil, kural olarak sonradan kusur belirlemesine esas alınamaz. Hâkim olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; boşanma olguları hakkında yemin önerilemez ve ikrar hâkimi bağlamaz (TMK m.184). Banka, tapu, SGK kayıtları ve telefon görüşme kayıtları mahkeme müzekkeresiyle getirtilir. Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller dikkate alınamaz (HMK m.189/2); kurgulanarak yaratılan bir delil ise hiçbir şekilde kabul edilmez.
İspat Yükü
İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK m.190/1). Örneğin karşı tarafın kusurlu davranışına dayanan eş, bu davranışı ispatla yükümlüdür. Diğer taraf da iddianın doğru olmadığını gösteren delil sunabilir; bu durumda ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK m.191).
Hâkimin Delil Değerlendirmesi
Boşanma yargılaması HMK'ya tabidir; ancak TMK m.184 bazı özel kurallar getirir:
Hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz.
Hâkim bu olgular hakkında ne kendiliğinden ne de istem üzerine taraflara yemin önerebilir.
Tarafların bu konudaki her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz.
Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder.
Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.
Taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir.
Bu kurallar nedeniyle boşanma davaları, tarafların beyanlarından çok tanık, belge ve diğer somut delillere dayanır. Hâkimin kusur ve delil değerlendirmesinde hangi noktalara baktığı için Hâkim Boşanma Davasında Nelere Bakar? yazımıza bakabilirsiniz.
Kullanılabilecek Deliller
Tanık beyanı: Olaylara doğrudan tanık olan kişilerin mahkemede verdiği ifade (HMK m.240 vd.).
Yazılı ve dijital belgeler: Mesajlaşmalar, e-postalar, fotoğraflar, banka hesap hareketleri, tapu ve araç kayıtları.
Resmî kayıtlar: SGK, vergi, tapu ve trafik kayıtları; mahkeme müzekkeresiyle getirtilir.
Sosyal ve ekonomik durum araştırması: Tarafların gelir ve yaşam koşullarına ilişkin, kolluk aracılığıyla yaptırılan araştırma.
Bilirkişi incelemesi ve keşif: Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişiye başvurulur; genel bilgiyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Keşif, bir yerin veya eşyanın bulunduğu yerde ya da mahkemede incelenmesidir (HMK m.288).
Yazılı veya basılı metin, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler HMK'ya göre "belge" sayılır (HMK m.199). Aşağıdaki tablo, her delilin dosyaya nasıl girdiğini özetler:
Delil | Dosyaya nasıl girer? | Dayanak |
Tanık | Dilekçede gösterilir; ad, soyad ve tebliğe elverişli adresleri içeren liste verilir, ikinci liste verilemez; tanık avansı kesin sürede yatırılır | HMK m.240, m.324 |
Elinizdeki belgeler (mesaj dökümü, fotoğraf, fatura) | Dilekçeye eklenir; eklenmediyse ön inceleme davetiyesinin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin sürede sunulur | HMK m.121, m.139/1-ç |
Resmî kayıtlar (banka, tapu, SGK, trafik, HTS) | Dilekçede dayanılır ve getirtilmesi için açıklama yapılır; mahkemeden müzekkere yazılması istenir | HMK m.121, m.221 |
Karşı tarafın elindeki belge | İbrazı mahkemeden talep edilir; mahkeme kesin süre verir | HMK m.219-220 |
Sosyal ve ekonomik durum araştırması | Mahkeme kolluk aracılığıyla yaptırır; taraf kendi gelir-gider belgelerini de sunabilir | TMK m.4, m.175, m.330 uygulaması |
Bilirkişi ve keşif | Taraf talebiyle veya mahkemece kendiliğinden; gideri için delil avansı yatırılır | HMK m.266, m.288, m.324 |
Tanık Beyanı
Tanığın yer ve zaman belirten, olaya doğrudan tanıklığa dayanan beyanı güçlü bir delildir; duyuma dayalı beyanlar daha zayıf kabul edilir. Tanıklık usulü, kimlerin tanık olabileceği ve gizli tanık konusu için Boşanma Davasında Tanık yazımızı inceleyebilirsiniz.
Mesajlaşma, Sosyal Medya ve Banka Kayıtları
Bu tür belgeler, hukuka uygun şekilde elde edilmiş ve içeriği taraflarla ilişkilendirilebiliyorsa delil olarak sunulabilir. Yazışmanın tek bir ekran görüntüsü yerine tarih, kişi ve bağlamı gösterecek bütünlükte sunulması ispat gücünü artırır. WhatsApp, ekran görüntüsü ve ses kaydının hangi koşullarda delil sayılacağı Boşanma Davasında Dijital Deliller yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Telefon Görüşme Kayıtları (HTS)
Dilekçede telefon görüşme kayıtlarına (HTS) dayanılmışsa, mahkeme bu kayıtları GSM operatöründen müzekkereyle getirtir. Bu kayıtlar görüşmenin içeriğini değil; kimin kiminle, ne zaman ve ne kadar süreyle görüştüğünü gösterir. Yargıtay, tarafın dayandığı görüşme kayıtları getirtilmeden verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozmakta (Yargıtay 2. HD, 02.11.2021, E. 2021/4454, K. 2021/8038) ve dökümlerdeki numaraların kime ait olduğunun da araştırılmasını aramaktadır (Yargıtay 2. HD, 19.12.2018, E. 2018/1802, K. 2018/14835). Bir kararında, eşin başka bir kadınla günün her saatinde yüzlerce görüşme yapmasını güven sarsıcı davranış olarak kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 17.03.2016, E. 2015/17255, K. 2016/5338).
Delillerin Sunulma Zamanı
Deliller dava ve cevap dilekçelerinde gösterilir; dilekçede her vakıanın hangi delille ispat edileceği belirtilmelidir (HMK m.119/1-f, m.129/1-e). Elde bulunan belgeler dilekçeyle birlikte verilir; başka yerden getirtilecek belgeler için de bulunmalarını sağlayacak açıklama yapılır (HMK m.121).
Ön inceleme davetiyesindeki kesin süre: Ön inceleme duruşmasına davet edilirken taraflara, dilekçelerinde gösterip henüz sunmadıkları belgeleri sunmaları veya getirtilecek belgeler için açıklama yapmaları amacıyla davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre verildiği ihtar edilir (HMK m.139/1-ç). Bu ihtara rağmen belgeyi sunmayan veya açıklamayı yapmayan tarafın o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir (HMK m.140/5).
Dilekçede dayanılmayan tanık ve vakıa: Yargıtay'a göre delil olarak gösterilmeyen tanık beyanlarına dayanılarak davalıya kusur yüklenemez (Yargıtay 2. HD, E. 2016/8587, K. 2017/14603, T. 14.12.2017). Dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasında usulüne uygun olarak dayanılmayan bir vakıa da karşı tarafa kusur olarak yüklenemez (Yargıtay 2. HD, E. 2025/8286, K. 2026/3320, T. 30.03.2026).
Sonradan delil gösterme: Taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez. Ancak sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme izin verebilir (HMK m.145). Yargıtay, dilekçede dayanılmış ancak kesin süreden sonra sunulan düğün fotoğraflarının, geç sunulmasının yargılamayı geciktirme amacı taşıdığı anlaşılmadıkça ziynet alacağı talebinde dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/3009, K. 2024/10022, T. 16.12.2024).
Karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeki belge: Belgenin karşı tarafta ya da üçüncü kişide olduğu ileri sürülürse mahkemeden ibrazının istenmesi talep edilebilir (HMK m.219-221). Banka, tapu, trafik, SGK ve vergi kayıtları mahkeme müzekkeresiyle getirtilir.
Delil avansı: Taraflardan her biri, ikamesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflardan biri avansı yatırmazsa diğer taraf yatırabilir; aksi hâlde o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır (HMK m.324). Delil avansı, dava açarken yatırılan gider avansından (HMK m.120) ayrıdır.
Delil Kaybolacaksa: Delil Tespiti
Görülmekte olan davada henüz inceleme sırası gelmemiş ya da ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi istenebilir (HMK m.400/1). Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2). Boşanma dosyalarında bu yol özellikle ortak konuttaki eşyanın veya ziynetlerin o andaki durumunun saptanmasında işe yarar. Tespit, vakıanın doğruluğunu kesin olarak kanıtlamaz; yalnızca o andaki durumu belgeler.
Hukuka Aykırı Yollarla Elde Edilen Deliller
HMK m.189/2 uyarınca "hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz". Bir delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir (HMK m.189/4). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre mahkeme, delilin elde ediliş biçimini kendiliğinden gözetir; delilin hukuka aykırı elde edildiği anlaşılırsa karşı taraf itiraz etmese bile delil dosya kapsamında değerlendirilmez (HGK, 15.02.2012, E. 2011/2-703, K. 2012/70). Bu kural hangi delilin dışlanacağını söyler; vakıa başka hukuka uygun delillerle hâlâ ispatlanabilir.
Usulsüz Elde Etmek ile Usulsüz Yaratmak Arasındaki Fark
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu konuda temel bir ayrım yapar: "bir delilin usulsüz olarak elde edilmesi ayrı, usulsüz olarak yaratılması ayrı bir olaydır. Usulsüz olarak elde edilen bir delil somut olayın özelliğine göre değerlendirilebilirse de; usulsüz olarak yaratılan bir delilin hiçbir şekilde delil olarak kabulü olanaklı değildir" (HGK, 15.02.2012, E. 2011/2-703, K. 2012/70).
Usulsüz yaratma, gerçekte var olmayan bir durumu yansıtacak şekilde delil üretmektir; ses veya görüntü kaydında montaj, konuşmaların bağlamından koparılarak birleştirilmesi ya da yazışmaların değiştirilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Usulsüz elde etmede ise delil gerçektir; tartışma, elde ediliş yolunun hukuka aykırı olup olmadığına ilişkindir. Mahkeme bunu elde ediliş biçimine ve somut olayın koşullarına göre belirler; delilin hukuka aykırı elde edildiği sonucuna varırsa delil HMK m.189/2 uyarınca dikkate alınmaz. Anılan kararda, eşin rızası dışında ve sırf boşanma davasında kullanılmak amacıyla kurgu sonucu oluşturulan CD kaydı usulsüz yaratılmış delil sayılarak hükme esas alınmamıştır.
Ortak Konutta veya Ortak Cihazda Bulunan Deliller
Ortak konutta veya eşlerin ortak kullandığı bir cihazda elde edilen delil, tek başına hukuka aykırı sayılmaz; ancak bu durum kendiliğinden hukuka uygunluk da sağlamaz. Yargıtay, fotoğrafların nasıl elde edildiğinin, bilgisayarın tarafların ortak kullanımında olup olmadığının, şifresinin bulunup bulunmadığının ve şifrenin eşlerce bilinip bilinmediğinin araştırılmadan karar verilmesini eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/9995, K. 2025/5421, T. 28.05.2025). Telefonu zorla alıp şifresini kırarak elde edilen yazışmalar ise hukuka aykırı yolla elde edilmiş delil olarak hükme esas alınmaz (Yargıtay 2. HD, E. 2024/101, K. 2024/7537, T. 16.10.2024). Sınırın nerede başladığı dijital deliller yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
Açıkça Hukuka Aykırı Yöntemler
Eşin telefonuna casus yazılım veya takip programı yüklemek, şifresini kırarak hesaplarına girmek, aracına gizlice konum takip cihazı yerleştirmek gibi yöntemlerle elde edilen kayıtların dosya dışı bırakılması beklenir. Bu yöntemler ayrıca haberleşmenin gizliliğini ihlal (TCK m.132), özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m.134) veya bilişim sistemine girme (TCK m.243) suçlarını oluşturabilir ve boşanma davasında delili elde eden taraf aleyhine bir kusur olgusuna dönüşebilir.
Sık Sorulan Sorular
Boşanma davasında deliller ne zaman sunulur?
Deliller dava ve cevap dilekçelerinde gösterilir. Dilekçede gösterilip henüz sunulmayan belgeler için ön inceleme davetiyesinin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre vardır (HMK m.139/1-ç); süre kaçırılırsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılmasına karar verilir (HMK m.140/5). Gecikme yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa mahkeme HMK m.145 uyarınca izin verebilir.
Boşanma davasında kesin delil var mıdır?
Boşanma olguları bakımından hayır. Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder; ikrar hâkimi bağlamaz ve yemin önerilemez (TMK m.184). Bu yasak boşanmanın dayandığı olgularla sınırlıdır; ziynet alacağı gibi bağımsız taleplerde genel ispat kuralları uygulanır ve yemin deliline dayanılmışsa tarafa yemin teklif etme hakkı hatırlatılır (Yargıtay 2. HD, 09.11.2023, E. 2023/1535, K. 2023/5398).
Boşanma davasında telefon kayıtları istenir mi?
Dilekçede bu delile dayanılmışsa mahkeme, görüşme kayıtlarını (HTS) operatörden müzekkereyle getirtir; kayıtlar içerik değil, görüşme trafiğini gösterir. Yargıtay, dayanılan telefon kayıtları getirtilmeden verilen kararı eksik inceleme saymaktadır.
Boşanma davasında fotoğraf delil olur mu?
Fotoğraf HMK m.199 anlamında belgedir ve hukuka uygun elde edilmişse değerlendirilir. Kamuya açık paylaşımlar kural olarak sorun yaratmaz; ortak kullanılan bir cihazdan elde edilen fotoğraflarda mahkeme cihazın ortak kullanımını ve şifre durumunu araştırır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/9995, K. 2025/5421). Şifre kırarak veya zorla elde edilenler ise dışlanır. Fotoğrafın tarihi ve kimi gösterdiği tartışmalıysa mahkeme bu yönleri ayrıca inceler.
Boşanma davasında bilirkişi neye bakar?
Bilirkişiye yalnızca özel veya teknik bilgi gerektiren konularda başvurulur (HMK m.266): örneğin ses veya görüntü kaydının montaj olup olmadığı, ekran görüntüsünün bütünlüğü ya da mal rejimi tasfiyesinde değer hesabı. Kusurun belirlenmesi hukuki bir değerlendirme olduğundan bu konuda bilirkişiye başvurulamaz.
WhatsApp yazışmaları mahkemede delil olur mu?
Hukuka uygun şekilde elde edilmişse ve içerik taraflarla ilişkilendirilebiliyorsa değerlendirilebilir. Ayrıntılar için dijital deliller yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma duruşmaları gizli yapılabilir mi?
Evet. Taraflardan birinin istemi üzerine hâkim, duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m.184).
Delil yetersizse dava reddedilir mi?
Hâkim sunulan delillerle iddianın doğruluğuna vicdanen kanaat getiremezse iddia ispatlanmış sayılmaz. Boşanma sebebi ispatlanamazsa dava reddedilir.
Sosyal ve ekonomik durum araştırması zorunlu mudur?
Nafaka bakımından tarafların sosyal ve ekonomik durumunun araştırılması gerekir. Yargıtay, kolluk araştırması ile SGK kaydı çeliştiği hâlde kadının gelirinin onu yoksulluktan kurtaracak düzeyde olup olmadığı araştırılmadan yoksulluk nafakası hakkında verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2022/3061, K. 2022/8571, T. 26.10.2022). Tarafların gelir ve gider belgelerini dosyaya sunması bu nedenle faydalıdır.
Delil avansı yatırmazsam ne olur?
Mahkemenin verdiği kesin süre içinde avans yatırılmaz ve karşı taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324). Ancak tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda, örneğin velayette, bu sonuç mutlak değildir (HMK m.324/3).
Eşimin banka hesap hareketlerini nasıl getirtebilirim?
Doğrudan bankadan alamazsınız; dilekçenizde bu delile dayanıp mahkemeden müzekkere yazılmasını istemeniz gerekir. Tapu, trafik, SGK ve vergi kayıtları için de aynı yol izlenir.
Eşimin telefonundan aldığım ekran görüntüleri delil olur mu?
Nasıl elde edildiğine bağlıdır. Şifre kırarak, casus yazılım veya takip programı yükleyerek elde edilen kayıtlar hukuka aykırıdır ve dikkate alınmaz; ayrıca suç oluşturabilir. Böyle bir delile dayanmadan önce hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Ses kaydını kısaltıp birleştirsem sorun olur mu?
Olur. Kayıtları bağlamından koparıp birleştirmek delili usulsüz olarak yaratmak sayılabilir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre usulsüz yaratılan bir delilin hiçbir şekilde kabulü mümkün değildir.
Delilin kaybolacağından endişeleniyorum, ne yapabilirim?
Dava açılmadan önce veya dava sırasında mahkemeden delil tespiti istenebilir (HMK m.400). Bu yol, eşyanın, ziynetlerin veya kaybolma riski olan kayıtların o andaki durumunu resmî olarak belgeler.
Ankara'da Boşanma Davaları
Boşanma davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m.2). Boşanma sürecinin bütün aşamalarına ilişkin büro bilgilerine Ankara Boşanma Avukatı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılarımız
Bu sayfadaki bilgiler HMK ve TMK'nın ilgili maddelerine dayanmaktadır; genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebileceğinden, her dosya kendi koşullarında değerlendirilmelidir.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
