Boşanmada Kadının Hakları Nelerdir? Nafaka, Tazminat, Velayet ve Mal Paylaşımı

Kısa cevap: Boşanma sürecinde kadının başlıca hakları şunlardır: dava süresince tedbir nafakası, boşanmadan sonra yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, velayet ve çocuk için iştirak nafakası, edinilmiş mallara katılma alacağı, ziynet ve çeyiz eşyasının iadesi, aile konutunun korunması, şiddet hâlinde koruma tedbirleri ve adli yardım. Bu hakların bir kısmı kusurdan bağımsızdır; yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat ise kusur durumuna bağlıdır ve dilekçeler aşamasında istenmelidir (bu aşamadan sonra ancak ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülebilir); istenmemişse çekişmeli boşanmada kural olarak boşanmanın kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı davayla istenebilir.

✅ Tedbir nafakası, velayet ve iştirak nafakası hakkında hâkim talep olmasa da karar verebilir; bunlarda belirleyici olan kusur değildir.

✅ Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat ancak talep edilirse ve talep edilen miktarla sınırlı olarak verilebilir; çocuk nafakalarında da dilekçede miktar yazılmış ve yargılama sırasında artırılmamışsa hâkim kural olarak bu miktarı aşamaz.

✅ Ziynet, çeyiz ve mal rejiminden doğan alacaklar boşanmanın eki değildir; ayrıca talep edilir ve nispi harcı yatırılır. Mal rejimi alacağı hakkında boşanma kararı kesinleşmeden hüküm kurulmaz.

✅ Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa, boşanma davası açmadan da 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbiri istenebilir.

✅ Kanun bu hakları kural olarak cinsiyet ayrımı yapmadan düzenler; soyadı (TMK m.173) ve bekleme süresi (TMK m.132) kadına özgü kurallardır.

Bu rehber, boşanma davası açmayı düşünen ya da kendisine dava açılan kadınların hangi hakları hangi şartlarla isteyebileceğini, hangi taleplerin dilekçede ayrıca yazılması gerektiğini ve uygulamada sık yapılan hataları anlatır. Kurallar Türk Medeni Kanunu (TMK), Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Yargıtay uygulaması esas alınarak açıklanmış, her hakkın ayrıntısı için ilgili rehberlerimize bağlantı verilmiştir.

Boşanmada kadının hangi hakları vardır?

Aşağıdaki tablo, her hakkın kusura bağlı olup olmadığını, hâkimin kendiliğinden karar verip vermediğini ve ne zaman istenmesi gerektiğini özetler. Aynı koşullarda erkek eş de soyadı ve bekleme süresi dışındaki bu haklardan yararlanabilir.

Hangi haklar dilekçede ayrıca istenmelidir?

Tedbir nafakası, velayet, kişisel ilişki ve ergin olmayan çocuk için iştirak nafakası hakkında hâkim talep olmasa da karar verebilir. Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat ise ancak talep edilirse verilir ve hâkim talep edilen miktarı aşamaz (HMK m.26; yoksulluk nafakası bakımından Yargıtay 2. HD, 13.02.2025, E. 2024/4442, K. 2025/1392). Hâkimin kendiliğinden karar verebildiği nafakalarda da talepte miktar yazılmışsa bu miktar kural olarak aşılamaz; Yargıtay bunu çocuk için istenen tedbir nafakası bakımından da uygulamaktadır (Yargıtay 2. HD, 10.01.2023, E. 2022/9381, K. 2023/78). Ziynet alacağı, çeyiz ve mal rejiminden doğan alacaklar boşanmanın eki değildir; harcı yatırılarak ayrıca talep edilmesi gereken bağımsız alacaklardır. Bu talepler nispi harca tabidir; mahkeme harcın tamamlanması için süre vermeli, harç tamamlanmazsa talep incelenmez (Yargıtay 2. HD, 21.11.2023, E. 2022/7872, K. 2023/5441). Kendisine dava açılan kadın bu alacakları cevap dilekçesinde istiyorsa, talebin karşı dava niteliğinde olduğunu gözeterek harcını yatırmalıdır.

Talepler ve bunlara dayanak olan olaylar, süresi içinde verilen dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle ileri sürülmelidir; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri tebliğden itibaren iki hafta içinde verilir (HMK m.136/1). Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia genişletilemez; bu yasak ancak ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatiyle aşılabilir (HMK m.141). Yalnızca tedbir nafakası istemek de yoksulluk nafakası talebi sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 31.05.2021, E. 2021/2870, K. 2021/4209).

Kendisine boşanma davası açılan kadının cevap dilekçesindeki yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri ancak boşanmaya karar verilirse incelenebilir; çünkü kanun bu hakları boşanma yüzünden doğan haklar olarak düzenler (TMK m.174/1, m.175). Eşin davası reddedilirse bu talepler de sonuçsuz kalır. Boşanmayı kendisi de istiyorsa kadının karşı dava açmayı değerlendirmesi gerekir. Eşin davası reddedilir ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).

Taraflar aynı davada ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir ve ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.176/2, m.177/1). Yargıtayın bozma veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir; ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz (HMK m.177/2).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin güncel uygulamasına göre nafakalar bölünemez alacak niteliğinde olmadığından yoksulluk nafakası talebi ıslahla artırılabilir (Yargıtay 2. HD, 14.04.2026, E. 2025/8978, K. 2026/4057); ancak Hukuk Genel Kurulu, boşanmadan sonra açılan yoksulluk nafakasının artırılması ve ergin çocuk için bakım nafakası davasında, bu taleplerin bölünebilir bir alacak olmadığı gerekçesiyle ıslahla artırılamayacağına karar vermiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 07.11.2019, E. 2018/3-564, K. 2019/1150). Bu nedenle nafaka miktarını baştan yeterli yazmak önemlidir. Çocuk için tedbir ve iştirak nafakası talebinin artırılması ise ıslah dahi gerektirmez (Yargıtay 2. HD, 20.10.2025, E. 2025/1605, K. 2025/8984). Maddi tazminat talebi de ıslahla artırılabilir. Manevi tazminat ise Yargıtay uygulamasına göre niteliği itibarıyla tek ve bölünemez olduğundan, başlangıçta istenen miktar ıslahla da artırılamaz (Yargıtay 2. HD, 05.02.2026, E. 2025/6835, K. 2026/1230). Bu nedenle manevi tazminat miktarının dava başında dikkatle belirlenmesi önemlidir.

31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası (HMK m.107) kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Aynı Kanunla HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkraya göre alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Bu düzenleme, katılma alacağı ve ziynet bedeli gibi bölünebilir alacaklarda önem taşıyabilir; Yargıtay uygulamasında bölünemez sayılan manevi tazminat bakımından bu imkânın uygulanması beklenmez. Yeni hükmün aile hukukundaki alacaklara nasıl uygulanacağı henüz Yargıtay kararlarıyla netleşmemiştir; kısmi dava açılırken fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunu belirtmek yerinde olur.

Yargıtay Uygulaması: Süresinde istenmeyen yoksulluk nafakası

Dava dilekçesinde istenmeyen ve cevaba cevap süresi geçtikten sonra verilen dilekçeyle talep edilen yoksulluk nafakası hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerekir; süresinde talep edilmeyen yoksulluk nafakasına hükmedilmesi bozma sebebidir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.12.2025, E. 2025/4297, K. 2025/11176)

Pratik sonuç: Yoksulluk nafakasını en geç, süresi içinde verilen cevaba cevap veya ikinci cevap dilekçesinde istemek gerekir; bu aşama kaçırılmışsa talep ancak tahkikat sona erinceye kadar ıslahla veya karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülebilir. Yargıtay, cevap dilekçesinde istenmeyen ve usulüne uygun bir ıslahla da talep edilmeyen yoksulluk nafakasına hükmedilmesini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 10.01.2023, E. 2022/9282, K. 2023/102). En güvenlisi, talebi miktarıyla birlikte dava veya cevap dilekçesinde yazmaktır.

Boşanma kesinleştikten sonra ne istenebilir?

Boşanma davasında istenmeyen yoksulluk nafakası ve tazminat, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m.178). Süresinde istenmediği için yoksulluk nafakası hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmişse, Yargıtay bu talebin aleyhe kesin hüküm oluşturacak şekilde reddedilmesini doğru bulmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 05.07.2021, E. 2021/3600, K. 2021/5787).

Hukuk Genel Kurulu, bu yolla açılan yoksulluk nafakası davasında yeni vakıalara dayanılamayacağını ve kusurun yeniden belirlenemeyeceğini; boşanma davasında belirlenen kusurun esas alınacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 05.11.2019, E. 2017/1006, K. 2019/1132). Boşanma davasında bu taleplerden feragat edilmişse feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m.311). Anlaşmalı boşanmada ise kural farklıdır; aşağıdaki ilgili bölümde açıklanmıştır. Dilekçenin hazırlanması için boşanma dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

Dava sürerken tedbir nafakası alabilir miyim?

Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, eşlerin mallarının yönetimi ve çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Tedbir nafakası yargılamanın her aşamasında istenebilir (Yargıtay 2. HD, 27.11.2025, E. 2024/10548, K. 2025/10358) ve kural olarak dava tarihinden karar kesinleşinceye kadar sürer. Ölçüt tarafların gelir ve ihtiyaç durumudur; eşlerin ekonomik durumları birbirine yakınsa tedbir nafakasına hükmedilmeyebilir.

Yargıtay Uygulaması: Tedbir nafakası ve kusur

Tarafların kusur durumu tedbir nafakasının takdirinde etkili değildir; sonradan belirlenen kusur da tedbir nafakasının kaldırılmasını ya da iadesini gerektirmez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 08.03.2023, E. 2022/770, K. 2023/185)

Pratik sonuç: Boşanmada kusurlu bulunma ihtimali, dava süresince tedbir nafakası istemeye engel değildir. Miktarın belirlenmesinde dikkate alınan ölçütler için hâkim nafakayı nasıl hesaplar rehberimize bakabilirsiniz.

Boşanmadan sonra yoksulluk nafakası alabilir miyim?

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten malî gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Asgari ücret düzeyinde gelir elde etmek de tek başına nafakaya engel sayılmaz; bu gelir nafakanın miktarını etkiler (Yargıtay HGK, 11.03.2021, E. 2017/2653, K. 2021/249).

Yoksulluk nafakası toptan veya irat (aylık) biçiminde ödenebilir (TMK m.176/1). İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).

Güncel durum: süresiz nafakaya ilişkin Anayasa Mahkemesi kararı

Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175/1'deki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir (AYM, E. 2025/156, K. 2026/131). Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve iptal hükmünün 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmamıştır; iptal kararları geriye yürümediğinden mevcut nafaka kararları kendiliğinden sona ermez (Anayasa m.153/5). 30 Haziran 2027'den sonra karara bağlanacak davalarda nafakanın süresinin nasıl değerlendirileceği ve mevcut nafakaların bundan nasıl etkileneceği, yapılacak kanun düzenlemesine ve yargı uygulamasına göre belirlenecektir.

Kusur şartı için yoksulluk nafakasında kusur şartı, iptal kararı ve nafakanın süresi için yoksulluk nafakası süresiz mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kadın hangi durumlarda maddi ve manevi tazminat alabilir?

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m.174/1). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğer eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174/2). Daha ağır kusurlu eş bu şartları taşımadığından tazminat isteyemez; Yargıtay uygulamasına göre eşit kusurlu eş yararına da maddi ve manevi tazminat verilmez (Yargıtay 2. HD, 15.06.2026, E. 2025/9072, K. 2026/6558). Tazminatın miktarı hâkimin takdirindedir; tarafların ekonomik ve sosyal durumu, kusur dereceleri, paranın alım gücü ve kişilik haklarına yapılan saldırının ağırlığı gözetilir (Yargıtay 2. HD, 10.01.2023, E. 2022/9282, K. 2023/102).

Kusur, kural olarak dilekçelerde ileri sürülen ve ispatlanan somut olaylara göre belirlenir. Bu nedenle tanık, yazışma, darp raporu ve kolluk tutanağı gibi delillerin önceden toplanması önemlidir. Olaylardan sonra eşler barışıp birlikte yaşamayı sürdürmüşse, önceki olaylar affedilmiş ya da en azından hoşgörüyle karşılanmış sayılabilir ve kusur olarak dayanılamayabilir. Yargıtay, dava açıldıktan sonra bir araya gelinen bir dosyada, dava tarihinden önceki olayların affedildiğini, dava tarihinden sonraki olayların da o dava için boşanma sebebi oluşturmayacağını belirterek boşanma kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 23.05.2024, E. 2023/5024, K. 2024/3751). Ayrıntılar için boşanmada af ve hoşgörü yazımıza bakabilirsiniz. Delil türleri için boşanma davasında deliller, tazminatın koşulları için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay Uygulaması: Eşit kusurun tazminat ve nafakaya etkisi

Boşanmaya sebep olan olaylarda eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemez; buna karşılık kusuru daha ağır olmayan ve boşanmakla yoksulluğa düşecek eş yararına yoksulluk nafakası verilebilir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.06.2026, E. 2025/9072, K. 2026/6558)

Pratik sonuç: Eşit kusur, tazminat ile nafakayı farklı etkiler. Tazminat istenemez; yoksulluk nafakası ise boşanmakla yoksulluğa düşme şartı da gerçekleşmişse istenebilir.

Velayet anneye mi verilir?

Velayet kendiliğinden anneye verilmez; ölçüt ana-babanın boşanmadaki kusuru değil, çocuğun üstün yararıdır (TMK m.182). Bununla birlikte Yargıtay, küçük yaştaki çocuğun anne şefkat ve bakımına muhtaç olmasını, çocuğun fiilen kimin yanında yaşadığını ve annenin velayetine engel bir durumun bulunup bulunmadığını ağırlıklı olarak gözetmektedir; bu koşulların bulunduğu bir dosyada velayetin babaya verilmesini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 03.12.2024, E. 2023/3413, K. 2024/9453). Ana ve babanın boşanmadaki kusuru tek başına velayeti belirlemez; belirleyici olan, ebeveynin davranışlarının çocuğun üstün yararını nasıl etkilediğidir. Velayet kamu düzenine ilişkindir ve hâkim tarafından yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir (Yargıtay 2. HD, 19.11.2025, E. 2025/1901, K. 2025/9923). Mahkeme; çocuğun yaşını, bakım ihtiyacını, ebeveynlerin yaşam koşullarını, idrak çağındaki çocuğun görüşünü ve sosyal inceleme raporunu birlikte değerlendirir.

Ortak velayet bakımından Yargıtay, ana ve babanın birlikte talep ettiği bir dosyada, ebeveynlerin farklı şehirlerde yaşadığı, çocuğun kimin yanında kalacağı konusunda uzlaşamadıkları ve aralarında süregelen bir çekişme bulunduğu gerekçesiyle ortak velayet düzenlemesini çocuğun üstün yararına uygun bulmamıştır (Yargıtay 2. HD, 27.03.2025, E. 2024/5611, K. 2025/3196). Ayrıntılar için boşanmada velayet ve ortak velayet yazılarımıza bakabilirsiniz.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır (TMK m.182, m.323). Çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye ilişkin kararlar, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir ve bu işlemler harçtan istisnadır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A, m.41/H). Kişisel ilişkiye ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya emrin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 sayılı Kanun m.41/F-2). Çocuk teslimine ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya kişisel ilişki süresinin sonunda çocuğu belirlenen yere getirmeyen kişi ise, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 sayılı Kanun m.41/F-1, 41/F-3).

Mahkeme velayet kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m.182/2). Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m.324/3). Ayrıntılar için velayet değişikliği davası yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk için iştirak nafakası nasıl istenir?

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür (TMK m.182/3, m.327-330). İştirak nafakası kusurdan bağımsızdır ve hâkim talep olmasa da buna hükmedebilir. Dilekçede bir miktar yazılmış ve yargılama sırasında artırılmamışsa mahkeme kural olarak bu miktarı aşamaz (Yargıtay 2. HD, 16.01.2024, E. 2023/2892, K. 2024/266).

Yargıtay Uygulaması: İştirak nafakası talebinin artırılması

İştirak nafakası yargılama sırasında her zaman istenebilir; sonradan istenmesi veya talebin artırılması iddianın genişletilmesi sayılmaz ve bunun için ıslah gerekmez. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.06.2026, E. 2025/9401, K. 2026/5784; aynı yönde 16.02.2026, E. 2025/6740, K. 2026/1693)

Pratik sonuç: Çocuğun ihtiyaçları yargılama sırasında arttıysa talebi bir dilekçeyle artırmak yeterlidir. Artırılmayan miktar ise üst sınır olarak kalır.

Boşanma kararıyla hükmedilen iştirak nafakası çocuk ergin olunca kendiliğinden sona erer (Yargıtay 2. HD, 04.07.2022, E. 2022/6020, K. 2022/6592). Çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2). Ana veya babanın çocuk adına nafaka davası açabilmesi küçük çocuk içindir (TMK m.329/1); eğitimi süren ergin çocuk bu nafakayı kendisi dava açarak isteyebilir.

Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m.182/4); artış talebi bulunmadan gelecek yıllar için artışa hükmedilemez (Yargıtay 2. HD, 13.02.2025, E. 2025/96, K. 2025/1400). Sonradan artırım için nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır?

1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar bakımından, aksine mal rejimi sözleşmesi yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202, m.218-241). Bu tarihten önce evlenmiş eşlerin 2002 öncesinde edindiği mallarda kural olarak önceki mal ayrılığı rejimi geçerlidir (4722 sayılı Kanun m.10). Bu dönemde edinilen mallar için katkı payı alacağı istenebilmesi, para ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkıda bulunulmasına bağlıdır (Yargıtay 2. HD, 22.11.2023, E. 2022/7655, K. 2023/5518). Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m.219/1); mal rejiminin başlangıcında sahip olunan mallar ile sonradan miras veya bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen mallar ise kişisel maldır (TMK m.220). Kişisel malların gelirleri ise edinilmiş mal sayılır (TMK m.219/2). Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır; eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları da hesaba katılır (TMK m.231). Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.236/1). Malın kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir; malın edinilme tarihine ve rejimine göre katkı payı veya değer artış payı alacağı da gündeme gelebilir.

Boşanma zina veya hayata kast nedeniyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.236/2). Yargıtay, bu hâlde payın tamamının yetersiz gerekçeyle kaldırılmasını bozmuş; tarafların kusur dereceleri, evlilik süresi ve ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek hakkaniyete uygun bir azaltma yapılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 07.05.2026, E. 2025/7106, K. 2026/5270).

Boşanma hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2); bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222/3). Tasfiyeden doğan alacağın istenebilmesi için ise boşanma kararının kesinleşmesi gerekir. Boşanma davası derdestken açılan tasfiye davası, usul ekonomisi gereği reddedilmez; boşanma davasının sonucu bekletici mesele yapılır ve boşanma kararı kesinleşmeden alacak hakkında hüküm kurulmaz (Yargıtay 2. HD, 09.05.2024, E. 2023/1897, K. 2024/3324). TMK'da mal rejiminin tasfiyesi davaları için ayrı bir zamanaşımı öngörülmediğinden, Yargıtay bu davalarda on yıllık genel zamanaşımını uygular; süre boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar (Yargıtay 2. HD, 08.11.2022, E. 2022/3468, K. 2022/8924).

Dava sürerken malların elden çıkarılması tehlikesi varsa, boşanma davasında eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlem (TMK m.169), mal rejimi davasında ise ihtiyati tedbir istenebilir. Katılma alacağı bir para alacağı olduğundan mahkemeler bu talebi ihtiyati haciz şartları yönünden de değerlendirebilir; talebin kabulü somut olaya göre değişir. Evlilik sürerken ise tasarruf yetkisinin sınırlanması talep edilebilir (TMK m.199). Hesaplama için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Düğün takıları (ziynet) kime aittir?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, düğünde takılan ziynetleri kural olarak kadına ait sayan önceki yaklaşımını değiştirmiş ve yeni ilkesini istikrarlı biçimde uygulamaktadır. Bu ilkeye göre önce tarafların anlaşmasına bakılır; anlaşma yoksa yerel örf ve âdet iddia edilip ispatlanırsa ona göre paylaşılır. Bunlar da yoksa erkeğe ve kadına takılan ekonomik değeri olan her şey kural olarak kendilerine aittir; ancak karşı cinse özgü bir takı, kime takılmış olursa olsun o cinse verilmiş sayılır. Özgü olma konusunda çekişme varsa gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılır; her iki cinse özgü olduğu belirlenen takı takılan eşe aittir. Takı sandığına veya torbasına konulan ve her iki cinse özgü olan şeyler ise ortak kabul edilir.

Yargıtay Uygulaması: Ziynette ispat yükü

Olağan olan, kadına özgü ziynet eşyalarının kadının himayesinde bulunmasıdır; bunun aksini iddia eden kadın iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Ancak erkeğin beyanları veya yazışmaları ziynetlerin kendisinde kaldığını gösteriyorsa ispat yükü erkeğe geçebilir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.04.2024, E. 2023/5704, K. 2024/2402)

Pratik sonuç: Takıların alındığını gösteren mesaj, tanık veya beyan gibi delilleri saklamak önemlidir. Dilekçede aynen iade, bu mümkün olmazsa bedel istenmişse mahkeme hükmü de bu talebe uygun kurmalıdır (Yargıtay 2. HD, 26.02.2026, E. 2026/497, K. 2026/2209). Ayrıntılar için ziynet alacağı davası yazımıza bakabilirsiniz.

Çeyiz ve mehir geri istenebilir mi?

Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri ile yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya kişisel maldır (TMK m.220). Kadının evlenirken getirdiği çeyiz eşyası bu nedenle kural olarak kişisel mal sayılır; boşanmada aynen iadesi, mümkün değilse bedeli istenebilir. Çeyiz talebi de boşanmanın eki değildir ve ayrıca harcı yatırılarak istenir.

Mehir Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenmiş bir kurum değildir. Henüz teslim edilmemiş mehir bağışlama sözü niteliğinde görülürse, bağışlama sözünün geçerliliği yazılı şekle bağlı olduğundan (Türk Borçlar Kanunu m.288/1), yazılı bir mehir senedi bulunmaması talebin reddine yol açabilir.

Aile konutundan çıkarılabilir miyim?

Evlilik sürerken eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Aile konutu eşlerden biri tarafından kiralanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve kira borcundan diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur (TMK m.194/4). Boşanma davası süresince konutun kullanımı hakkında hâkim geçici önlem alır (TMK m.169); şiddet varsa şiddet uygulayanın müşterek konuttan uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsisine karar verilebilir (6284 sayılı Kanun m.5/1-b).

Boşanma kararı kesinleşip evlilik sona erince taşınmazın aile konutu niteliği ve TMK m.194'ün sağladığı koruma da sona erer (Yargıtay 2. HD, 23.10.2024, E. 2024/1894, K. 2024/7818). Bundan sonra konut, mal rejiminin tasfiyesinde değerlendirilir. Şerh başvurusu için aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Şiddet gören kadın hangi korumaları isteyebilir?

Şiddete veya şiddet tehlikesine maruz kalan kadın, boşanma davası açmasına gerek olmaksızın 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler isteyebilir. Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur (6284 sayılı Kanun m.1/1). Koruyucu tedbirler korunan kişiye yöneliktir; mülki amirin verebileceği uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım ve hayati tehlike varsa geçici koruma bunlardandır (6284 sayılı Kanun m.3). Hâkim ayrıca evli kişi için müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesine ve TMK'daki şartlar varsa korunan kişinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verebilir (6284 sayılı Kanun m.4/1). Önleyici tedbirler ise şiddet uygulayana yöneliktir; konuttan uzaklaştırma, korunan kişiye ve bulunduğu yerlere yaklaşmama ve korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme bu tedbirlerdendir (6284 sayılı Kanun m.5/1). Tedbir kararı en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden veya kolluk biriminden talep edilebilir (6284 sayılı Kanun m.8/1).

Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı ise geciktirilmeksizin verilir (6284 sayılı Kanun m.8/3). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde uzaklaştırma ve yaklaşmama gibi bazı tedbirler kolluk amirlerince de alınabilir; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (6284 sayılı Kanun m.5/2). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir ve gerektiğinde uzatılabilir (6284 sayılı Kanun m.8/2).

Tedbire aykırılık hâlinde üç günden on güne, tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi uygulanır; zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez (6284 sayılı Kanun m.13). Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyor veya geçime katkıda bulunuyorsa hâkim, TMK'ya göre nafakaya hükmedilmemiş olması kaydıyla, talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (6284 sayılı Kanun m.5/4).

Acil durumlarda 112 aranabilir; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının ALO 183 Sosyal Destek Hattı ve KADES uygulaması da kullanılmaktadır. Ayrıntılar için 6284 sayılı Kanun ve koruma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma davası açmadan ayrı yaşayan kadın nafaka alabilir mi?

Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197/1). Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa ya da diğer eş haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa veya ortak hayat başka bir sebeple olanaksız hâle gelmişse hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır (TMK m.197/2-3). Ergin olmayan çocuklar için de gerekli önlemler alınır (TMK m.197/4).

Nafaka ödenmezse ne yapılır?

Mahkemece hükmedilen nafaka ödenmezse icra takibine konu edilebilir. Yargıtay, yabancı mahkemece verilen bir tedbir nafakası kararının tanınması ve tenfizine ilişkin davada, mahkemece hükmedilen tedbir nafakasının verildiği andan itibaren icra edilebilir olduğunu ve kesinleşme şerhi aranmaksızın cebri icraya konu edilebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 02.04.2026, E. 2025/8656, K. 2026/3593). Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İcra ve İflas Kanunu m.344).

Yargıtay uygulamasında tazyik hapsi için diğer şartların yanında nafakanın kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, nafaka alacağına ilişkin icra takibi başlatılmış ve icra emri borçluya tebliğ edilmiş olması, aylık nafakada ise icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında ödenmeyen en az bir aylık nafaka bulunması aranmaktadır. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İcra ve İflas Kanunu m.347).

Dava sürerken ara kararla hükmedilen tedbir nafakası bakımından durum somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, böyle bir tedbir nafakasının ödenmemesi nedeniyle verilen tazyik hapsi kararına yönelik kanun yararına bozma istemini, derdest boşanma davasının bekletici mesele yapılamayacağı gerekçesiyle reddetmiştir (Yargıtay 12. HD, 20.01.2026, E. 2026/227, K. 2026/222); ancak ara kararın tazyik hapsine dayanak olup olamayacağını ayrıca tartışmamıştır. Tedbir nafakası boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erdiğinden, ödenmeyen tedbir nafakası için icra takibinin gecikmeden başlatılması önemlidir; boşanma kararıyla hükmedilen yoksulluk ve iştirak nafakası için ise boşanma ilamına dayanan icra takibi başlatılmalıdır.

Avukat tutacak durumum yoksa ne yapabilirim?

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım kapsamında yargılama giderlerinden geçici muafiyet ile ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini de istenebilir (HMK m.335). Avukatlık ücretini karşılayamayan kişi, baronun adli yardım bürosuna da başvurabilir (Avukatlık Kanunu m.176-177). Adli yardım talebinin reddine karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.337/2). Adli yardımla ertelenen giderler davada haksız çıkan kişiden tahsil edilir; adli yardımdan yararlanan haksız çıkarsa giderlerin taksitle ödenmesine veya mağduriyet doğacaksa tamamen ya da kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verilebilir (HMK m.339).

Boşanan kadın hangi soyadını kullanır?

Boşanan kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir (TMK m.173/1). Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim, istemi üzerine bu soyadını taşımasına izin verir; koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.173/2-3). Evlenen kadının kocasının soyadını alacağını öngören TMK m.187 ise Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, 22.02.2023, E. 2022/155, K. 2023/38).

Boşanma kararında bu konuda hüküm bulunmasa da kadın, boşanmadan sonra açacağı ayrı bir davada bu koşulları ispatlayarak izin isteyebilir; Yargıtay, anlaşmalı boşanmadan sonra açılan böyle bir davada koşullar ispatlandığı için ret kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 22.11.2023, E. 2023/7907, K. 2023/5501). Diğer hâller için soyadı değişikliği, çocuğun soyadı için velayeti alan annenin çocuğun soyadını değiştirmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanan kadın ne zaman yeniden evlenebilir?

Evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla bu süre biter (TMK m.132). Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya boşanan eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır. Bekleme süresinin kaldırılması için mahkemeye başvurulur; gebe olmadığı genellikle doktor raporuyla gösterilir.

Anlaşmalı boşanmada kadının hakları nelerdir?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması şartıyla anlaşmalı boşanmaya karar verilir (TMK m.166/3). Hâkim tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Nafaka ve tazminat konusunda anlaşma sağlanmadan bu konuların açık bırakılması, anlaşmalı boşanmanın koşullarının oluşmadığı sonucuna yol açabilir.

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra eşler arasında yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat kural olarak ayrıca istenemez. Protokolde tarafların birbirinden nafaka talep etmeyeceği kararlaştırılmışsa, sonradan açılan yoksulluk nafakası davasının reddi gerekir (Yargıtay 2. HD, 21.05.2019, E. 2019/3351, K. 2019/6398).

Yargıtay Uygulaması: Anlaşmalı boşanmada çocuk nafakası

Protokolde nafaka taleplerinden feragat edilmiş olsa da, tarafların ekonomik durumunda veya çocuğun ihtiyaçlarında değişiklik olması hâlinde iştirak nafakasının artırılması, azaltılması, kaldırılması veya yeniden belirlenmesi TMK m.331 uyarınca her zaman mümkündür. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.06.2026, E. 2025/8708, K. 2026/6569)

Pratik sonuç: Protokoldeki feragat eşler arasındaki yoksulluk nafakası bakımından sonuç doğurur; çocuğun nafaka hakkını ortadan kaldırmaz.

Mal rejiminden doğan alacaklar ve ziynet bakımından sonuç, protokolün ve boşanma hükmünün içeriğine göre değişir:

• Feragatin açıklığı: Feragat, somutlaştırılmış bir hakka ilişkin, kayıtsız şartsız ve kuşkuya yer vermeyecek biçimde açık olmalıdır. Duruşmadaki "katkı payı talebim yoktur" beyanı, artık değere katılma alacağından feragat sayılmamıştır (Yargıtay 2. HD, 07.02.2022, E. 2021/5553, K. 2022/931).

• Açık vazgeçme: Protokolde mal paylaşımı talebi olmadığı yazılmış, duruşmada da mal rejiminden kaynaklanan alacak talebi bulunmadığı beyan edilmiş ve hükümde bu yönden karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmişse, sonradan açılan katılma alacağı davası esastan reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 30.05.2023, E. 2022/6019, K. 2023/2738).

• Ziynet: Protokolde ziynete ilişkin açık bir düzenleme yoksa ve hükümde ziynet için yalnızca "karar verilmesine yer olmadığına" denmişse bu hüküm kesin hüküm oluşturmaz; sonradan açılan ziynet alacağı davası usulden reddedilemez (Yargıtay 2. HD, 23.10.2024, E. 2024/8560, K. 2024/7757).

Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma ve protokol yazımıza bakabilirsiniz.

Kusur durumu kadının haklarını nasıl etkiler?

Velayette belirleyici olan kusur değil, çocuğun üstün yararıdır. Katılma alacağı kural olarak kusurdan bağımsızdır; yalnızca boşanma zina veya hayata kast nedeniyle gerçekleşmişse kusurlu eşin payı azaltılabilir veya kaldırılabilir (TMK m.236/2). Tablo genel kuralı gösterir; kusur her davada ileri sürülen ve ispatlanan olaylara göre belirlenir.

Süreç nasıl işler?

1. Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa → 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbiri isteyin; bunun için boşanma davası açmanız gerekmez.

2. Ayrı yaşamak ama henüz boşanmamak istiyorsanız → TMK m.197 kapsamında parasal katkı ve diğer önlemleri isteyin.

3. Boşanmaya karar verdiyseniz → Anlaşma mümkünse protokolde nafaka, tazminat, velayet, ziynet ve mal rejimini ayrı ayrı ve açıkça düzenleyin; anlaşma yoksa çekişmeli boşanma davası açılır.

4. Dava veya cevap dilekçesinde → Yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile miktarlarını, çocuk için nafakayı ve yıllık artış talebini yazın; ziynet ve mal rejimi alacaklarını nispi harcını yatırarak isteyin; davalıysanız bu talepler için karşı dava açmayı değerlendirin.

5. Dava sürerken → Tedbir nafakası isteyin; hükmedilen tedbir nafakası ödenmezse kararın kesinleşmesini beklemeden icra takibine başlanabilir; İİK m.344 kapsamındaki şikâyet yolunun ara kararla verilen tedbir nafakası için kullanılıp kullanılamayacağı somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Malların elden çıkarılması tehlikesi varsa geçici önlem veya ihtiyati tedbir talep edilebilir.

6. Karar kesinleşince → Yoksulluk veya iştirak nafakası ödenmezse boşanma ilamına dayanarak icra takibi başlatın; icra emrinin tebliğinden sonra ödenmeyen nafaka için, ödenmediğinin öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde İİK m.344 kapsamında şikâyette bulunulabilir. İstenmeyen yoksulluk nafakası ve tazminat için bir yıllık, mal rejiminden doğan alacak için on yıllık zamanaşımını gözetin.

Kurgusal örnekler

Kurgusal örnek — Çalışmayan kadın ve eşi adına kayıtlı ev: A, 2008'de evlenmiş ve evlilik boyunca çalışmamıştır. Ortak konut 2012'de evlilik içinde satın alınmış ve eşi adına tapuya tescil edilmiştir. Boşanma davasında A tedbir nafakası ister; şartları varsa yoksulluk nafakası ve tazminat talebini de dilekçesine yazar. Ev bakımından A kural olarak evin kendisini değil, artık değer hesabına göre katılma alacağını para olarak isteyebilir; dava sürerken evin satılması tehlikesine karşı geçici önlem veya ihtiyati tedbir talep edilebilir; talebin kabulü somut olaya göre değişir.

Kurgusal örnek — Geç istenen yoksulluk nafakası: S, cevap dilekçesinde kendisi için yalnızca tedbir nafakası ister. Yoksulluk nafakası talebini ilk kez tahkikat sırasında duruşmada dile getirir; karşı taraf buna açıkça muvafakat etmez ve S ıslah da yapmaz. Mahkemenin bu talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmesi gerekir. S, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir dava açarak yoksulluk nafakası isteyebilir; bu davada boşanma kararındaki kusur esas alınır.

Kurgusal örnek — Protokolde vazgeçilen nafaka: N, anlaşmalı boşanma protokolünde eşinden yoksulluk nafakası istemediğini kabul eder; ortak çocuğun velayeti N'ye verilir ve iştirak nafakası belirlenir. Boşanma kesinleştikten iki yıl sonra N'nin geliri azalır. N bu aşamada eşinden yoksulluk nafakası isteyemez; ancak çocuğun ihtiyaçları veya tarafların durumu değiştiyse iştirak nafakasının artırılmasını TMK m.331 uyarınca isteyebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Velayetin kendiliğinden anneye verileceğini düşünmek: Ölçüt çocuğun üstün yararıdır; mahkeme sosyal inceleme raporu, çocuğun yaşı ve görüşü gibi unsurları birlikte değerlendirir.

• Yoksulluk nafakasını geç istemek veya yalnızca tedbir nafakası istemek: Talep süresi içinde verilen dilekçelerde yapılmalıdır; bu aşamadan sonra ancak ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülebilir; tedbir nafakası talebi yoksulluk nafakası talebi sayılmaz.

• Manevi tazminatı düşük yazıp sonradan artırmayı planlamak: Yargıtay uygulamasına göre manevi tazminat ıslahla artırılamaz.

• Ziynet ve mal rejimi alacağının boşanma davasında kendiliğinden görüleceğini sanmak: Bunlar ayrıca talep edilmesi ve nispi harcı yatırılması gereken alacaklardır; mal rejimi alacağı hakkında boşanma kesinleşmeden hüküm kurulmaz.

• Protokolde genel ve belirsiz ifadeler kullanmak: Anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka, tazminat, ziynet ve mal rejimi ayrı ayrı ve açık biçimde düzenlenmelidir; sonradan hangi talebin istenebileceği bu ifadelere göre belirlenir.

• Delil toplamadan dava açmak: Kusur, dilekçede ileri sürülen ve ispatlanan olaylara göre belirlenir.

• Olaylardan sonra barışıp birlikte yaşamayı sürdürmenin etkisini hesaba katmamak: Barışmadan önceki olaylar affedilmiş veya hoşgörüyle karşılanmış sayılabilir ve kusur olarak dayanılamayabilir; dava açıldıktan sonra barışılırsa dava reddedilebilir.

• Kendisine dava açılan kadının yalnızca cevap dilekçesindeki taleplere güvenmesi: Eşin davası reddedilirse cevap dilekçesinde istenen yoksulluk nafakası ve tazminat da incelenmez; boşanmayı kendisi de istiyorsa karşı dava açmayı değerlendirmek gerekir.

• Şiddet varsa boşanma davasını beklemek: 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler dava açılmadan da istenebilir.

• Ortak konuta dönme ihtarını önemsememek: Haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmeyen eşe, ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra hâkim veya noter aracılığıyla iki ay içinde dönmesi ihtar edilebilir; ayrılık en az altı ay sürmüş ve ihtar sonuçsuz kalmışsa terk sebebiyle boşanma davası açılabilir (TMK m.164). İhtar aldıysanız ve ayrılmanızın şiddet gibi haklı bir sebebi varsa, bunu delilleriyle ortaya koyabilmeniz önemlidir.

• Bir yıllık zamanaşımını kaçırmak: Boşanma davasında istenmeyen yoksulluk nafakası ve tazminat için TMK m.178'deki bir yıllık zamanaşımı, boşanma hükmünün kesinleşmesiyle işlemeye başlar.

Boşanma davasından önce kontrol listesi

☐ Nüfus kayıt örneği ve evlilik tarihine ilişkin bilgi

☐ Kendi ve eşinizin gelirine ilişkin belgeler (bordro, SGK kaydı, vergi kaydı)

☐ Tapu, araç ve banka kayıtları ile malların edinilme tarihleri ve edinilme şekli (satın alma, miras, bağış)

☐ Düğün fotoğraf ve videoları, takı listesi ve takıların akıbetine ilişkin yazışmalar

☐ Çeyiz listesi ve faturalar

☐ Darp raporu, kolluk tutanağı ve varsa koruma kararları

☐ Tanık listesi

☐ Eşlerin barışıp yeniden bir araya geldiği dönem olduysa, sonrasındaki olaylara ilişkin deliller

☐ Çocuğun okul, sağlık ve bakım giderlerine ilişkin belgeler

☐ Dilekçede yoksulluk nafakası, tazminat ve iştirak nafakası miktarları ile yıllık artış talebi

☐ Adli yardım gerekiyorsa gelir durumunu gösteren belgeler

Sık sorulan sorular

Çalışmayan kadının boşanmada hakları nelerdir?

Çalışmayan kadın; tedbir nafakası, şartları varsa yoksulluk nafakası ve tazminat isteyebilir. Eşinin 1 Ocak 2002'den sonra evlilik içinde karşılığını vererek edindiği mallar (edinilmiş mallar) bakımından katılma alacağı da istenebilir; miras veya bağış yoluyla gelen mallar kişisel mal olduğundan kural olarak katılma alacağı hesabına girmez. Ancak bu malların evlilik içindeki gelirleri edinilmiş mal sayılır (TMK m.219/2) ve bu mallara edinilmiş mallardan ya da diğer eşin katkısıyla yapılan harcamalar için denkleştirme veya değer artış payı alacağı gündeme gelebilir (TMK m.227, m.230). Bu dönem için çalışmamış olmak katılma alacağını ortadan kaldırmaz. 2002'den önce edinilen mallarda ise mal ayrılığı rejimi uygulandığından katkı payı alacağı, ancak para veya para ile ölçülebilen bir katkı ispatlanırsa doğabilir.

Çekişmeli boşanmada kadının hakları nelerdir?

Çekişmeli boşanmada tedbir nafakası, velayet ve iştirak nafakası hakkında hâkim kendiliğinden karar verebilir. Yoksulluk nafakası ve tazminat ise kusur durumuna bağlıdır ve süresi içinde verilen dilekçelerde açıkça talep edilmelidir; ziynet ve mal rejimi alacakları da ayrıca istenir. Süreç için çekişmeli boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan ayrı yaşayan kadın nafaka alabilir mi?

Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa ya da diğer eş haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa kadın, boşanma davası açmadan da hâkimden parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ve çocuklara ilişkin önlemler isteyebilir (TMK m.197). Şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler de istenebilir.

Kısa süren evlilikte nafaka alınabilir mi?

Evliliğin kısa sürmesi nafaka hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde ödenebilir (TMK m.176/1). Yargıtay, çok kısa süren ve çocuksuz bir evlilikte toptan yoksulluk nafakasına hükmedilmesini isabetli bulmuş; ancak hükmün süre gösterilerek kurulmasını hatalı saymış ve miktarı az bularak kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 20.03.2025, E. 2024/6372, K. 2025/2903). Bu değerlendirme, süresiz nafakaya ilişkin iptal kararının yürürlüğe gireceği 30 Haziran 2027'den sonra değişebilir.

Kadın hangi durumlarda yoksulluk nafakası alamaz?

Boşanmada eşinden daha ağır kusurlu bulunan veya boşanma nedeniyle yoksulluğa düşmeyecek düzeyde düzenli ve yeterli geliri bulunan kadın kural olarak yoksulluk nafakası alamaz. Talep süresi içinde verilen dilekçelerde yapılmamış ve sonradan ıslah veya karşı tarafın açık muvafakati de bulunmuyorsa mahkeme bu talebi o davada incelemez. Tedbir nafakası ve çocuk için iştirak nafakası ise kusurdan etkilenmez.

Yeniden evlenen kadının nafakası kesilir mi?

Evet. İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar. Evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Çocuk için ödenen iştirak nafakası annenin yeniden evlenmesiyle kendiliğinden sona ermez.

Velayet her zaman anneye mi verilir?

Hayır. Velayette ölçüt, ana-babanın kusuru değil çocuğun üstün yararıdır (TMK m.182). Mahkeme çocuğun yaşını, bakım ihtiyacını, ebeveynlerin yaşam koşullarını, idrak çağındaki çocuğun görüşünü ve sosyal inceleme raporunu birlikte değerlendirir. Küçük yaştaki ve fiilen anne yanında yaşayan çocuk bakımından, annenin velayetine engel bir durum yoksa Yargıtay velayetin anneye verilmesini çocuğun üstün yararına uygun bulmaktadır; anne aleyhine ispatlanmış somut bir durum varsa sonuç değişebilir.

Düğün takıları kime aittir?

Önce tarafların anlaşmasına, sonra ispatlanan yerel örf ve âdete bakılır. Bunlar yoksa ekonomik değeri olan takılar kural olarak kime takıldıysa ona aittir; karşı cinse özgü takılar ise kime takılmış olursa olsun o cinse verilmiş sayılır. Kadına özgü ziynetlerin kadının elinde olduğu kabul edildiğinden, aksini iddia eden kadın bunu kural olarak ispatlamalıdır; ancak eşin beyanları veya yazışmaları ziynetlerin kendisinde kaldığını gösteriyorsa ispat yükü eşe geçebilir.

Tapu kocanın adına olan evden hak alınabilir mi?

Ev 1 Ocak 2002'den sonra evlilik içinde karşılığı ödenerek edinilmişse kadın kural olarak evin kendisini değil, katılma alacağını para olarak isteyebilir; alacak artık değerin yarısı üzerinden hesaplanır ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.231, m.236/1). Evin satılması tehlikesine karşı dava sürerken geçici önlem veya ihtiyati tedbir, evlilik sürerken aile konutu şerhi istenebilir.

Aldatan kadın nafaka ve tazminat alabilir mi?

Aldatma, boşanmada ağır bir kusur olarak değerlendirilebilir. Kadın daha ağır kusurlu bulunursa yoksulluk nafakası alamaz; kusursuz veya daha az kusurlu olmadığı için tazminat da isteyemez. Tedbir nafakası, velayet ve iştirak nafakası kusurdan bağımsızdır. Boşanma zina nedeniyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.236/2). Bu hüküm zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde uygulanır; aldatma iddiası her zaman zina sebebiyle (TMK m.161) verilmiş bir boşanma kararı anlamına gelmez. Ayrıntılar için zina nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma kesinleştikten sonra nafaka veya tazminat istenebilir mi?

Çekişmeli boşanmada istenmeyen yoksulluk nafakası ve tazminat, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m.178); bu davada boşanma kararındaki kusur esas alınır. Boşanma davasında bu taleplerden feragat edilmişse feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m.311). Mal rejiminden doğan alacaklar ise boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir.

Anlaşmalı boşanmada vazgeçilen nafaka sonradan istenebilir mi?

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra eşler arasında yoksulluk nafakası ve tazminat kural olarak ayrıca istenemez. Çocuk için nafaka ise çocuğun üstün yararına ilişkin olduğundan, durum değiştiğinde protokolde vazgeçilmiş olsa bile TMK m.331 uyarınca yeniden belirlenebilir. Mal rejimi ve ziynet alacaklarında sonuç, protokolün ve boşanma hükmünün açıklığına göre değişir.

Boşanan kadın ne zaman evlenebilir?

Kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter (TMK m.132). Önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya boşandığı eşiyle yeniden evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır.

Boşanan kadın eski eşinin soyadını kullanabilir mi?

Kural olarak boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun eşine zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkim izin verir; bu izin boşanmadan sonra açılacak ayrı bir davayla da istenebilir (TMK m.173/2; Yargıtay 2. HD, 22.11.2023, E. 2023/7907, K. 2023/5501).

Şiddet gören kadın boşanmadan koruma kararı alabilir mi?

Evet. Şiddete veya şiddet tehlikesine maruz kalan kadın, boşanma davası açmadan 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim kurmama gibi tedbirler isteyebilir. Talep hâkimden, mülki amirden veya kolluktan yapılabilir. Kanuna göre koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; uzaklaştırma ve yaklaşmama gibi önleyici tedbir kararları ise geciktirilmeksizin verilir (6284 sayılı Kanun m.8/3).

Avukat tutamayan kadın ne yapabilir?

Yargılama giderlerini karşılayacak gücü bulunmayan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse mahkemeden adli yardım isteyebilir; adli yardım giderlerden geçici muafiyet ve avukat teminini kapsayabilir (HMK m.334-335). Baronun adli yardım bürosuna da başvurulabilir.

Boşanma davası hangi mahkemede görülür?

Boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (4787 sayılı Kanun m.2). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).

Yargılama süresi için boşanma davası ne kadar sürer, genel bilgi için Ankara Boşanma Avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

İlgili yazılarımız

• Hâkim Nafakayı Nasıl Hesaplar? Nafaka Miktarı Neye Göre Belirlenir?

• Boşanmada Velayet Kime Verilir? Çocuk Kimde Kalır, Hâkim Nasıl Belirler?

• Boşanmada Mal Paylaşımı: Katılma Alacağı, Değer Artış Payı ve Katkı Payı

• Ziynet Alacağı Davası: Düğün Takıları Kime Aittir?

• TMK 174: Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat

• Boşanma Davasında Tanık: Kimler Tanık Olabilir?

• Boşanma Davasında Dijital Deliller

• Anlaşmalı Boşanma Nedir? Şartları, Protokol ve Süreç

Genel hukuki değerlendirme

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir. Kusur, nafaka, tazminat ve mal rejimi değerlendirmesi her dosyada ileri sürülen ve ispatlanan olaylara göre ayrıca yapılır.

Yazar: Av. Murat Akman — Ankara Barosu (Sicil No: 42294).

Adres: Korkutreis Mah., Strazburg Cd., Belgin İş Merkezi No:17/1, 06430 Çankaya/Ankara

Telefon: +90 312 911 67 90 · E-posta: av.muratakman@gmail.com

Son güncelleme: 2 Kasım 2026