Yoksulluk Nafakası Süresiz mi? AYM Kararı, Şartlar ve Süreli Nafaka
Güncelleme tarihi: 2 gün önce
Kısa cevap: Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında isteyebileceği nafakadır (TMK m.175). Anayasa Mahkemesi, maddedeki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; ancak iptal hükmü 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar mahkemeler mevcut hükmü uygulamaya devam eder ve Yargıtay uygulamasına göre irat biçiminde bağlanan yoksulluk nafakası hâkim tarafından kendiliğinden bir süreyle sınırlandırılamaz. Süre fiilen ancak bir defaya mahsus toptan nafakaya hükmedilmesiyle (TMK m.176/1) ya da nafaka alacaklısının kabulüyle, örneğin anlaşmalı boşanma protokolünde süre kararlaştırılarak sınırlanabilir.
Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175/1'deki "süresiz olarak" ibaresini Anayasa'nın 2, 5 ve 17. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir (AYM, E.2025/156, K.2026/131). Karar 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış; iptal hükmünün yayımdan başlayarak dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. İptal edilen yoksulluk nafakası kurumu değil, yalnızca nafakanın her koşulda süresiz istenebilmesine imkân veren ibaredir.
Mahkeme gerekçesinde, kuralın lafzında her durumda süresiz nafakayı zorunlu kılan açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte yerleşik yargısal uygulamada emredici yorumlandığını ve hâkimin süre konusunda takdir yetkisi bulunmadığının kabul edildiğini belirtmiştir. Mahkemeye göre bu yükümlülüğün hiçbir ölçüt belirlenmeksizin kategorik olarak süresiz öngörülmesi, kusurlu olması dahi gerekmeyen nafaka borçlusu açısından ağır bir külfete neden olmakta ve çatışan haklar arasında kurulması gereken makul dengeyi ortadan kaldırmaktadır. Gerekçede, nafakanın süresinin evliliğin süresi, alacaklı eşin yaşı, eğitim ve sağlık durumu ile ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla karşılayabilme kapasitesi gibi unsurlar dikkate alınarak belirlenebilmesi ve süresiz nafakayı gerektiren hâllerin ölçütlerinin kanunda açıkça yer alması gerektiği vurgulanmıştır.
İptal kararının yürürlüğü ertelendiğinden, bu süre içinde aile mahkemeleri mevcut TMK m.175-176 hükümlerini uygulamaya devam etmektedir. İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153/5); bu nedenle mevcut ve kesinleşmiş nafaka kararları iptal kararı nedeniyle kendiliğinden sona ermez. 30 Haziran 2027'den sonra mevcut nafakaların nasıl etkileneceği, yapılacak yasal düzenlemeye ve geçiş hükümlerine bağlı olacaktır.
Anayasa Mahkemesi daha önce aynı ibareye yönelik bir itirazı reddetmiş ve boşanma sebebiyle yoksulluğa düşen eşi korumak için diğer eşin koşulları bulunduğu sürece süre sınırı olmaksızın nafaka vermesi yükümlülüğünün sosyal hukuk devleti ilkesinin gereği olarak getirildiğini belirtmişti (AYM, E.2011/136, K.2012/72). 2026 kararıyla Mahkeme bu ibareyi iptal etmiştir.
Yoksulluk Nafakasının Tanımı ve Niteliği
TMK m.175'e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. "Süresiz olarak" ibaresi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği 30 Haziran 2027'ye kadar uygulanmaya devam edecektir.
Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre yoksulluk nafakası, bir bakıma evlilik birliği devam ettiği sürece söz konusu olan karşılıklı bakım ve geçindirme ödevinin devam ettirilmesi anlamını taşır; boşanmadan sonra yoksulluğa düşecek tarafı koruma amacı taşıyan bu nafaka nafaka yükümlüsüne yükletilen bir ceza veya tazminat niteliğinde değildir. Yoksulluk nafakasının amacı nafaka alacaklısını zenginleştirmek değil, asgari yaşam gereksinimlerini karşılamaktır (Yargıtay HGK, E.2022/2-1268, K.2023/1189).
Yoksulluk Nafakasının Şartları
Talep: Yoksulluk nafakası boşanmanın isteğe bağlı fer'i sonuçlarındandır; hâkim taleple bağlıdır, kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemez ve talep miktarını aşamaz (Yargıtay 2. HD, E.2024/4442, K.2025/1392). Boşanma davasında istenmemişse, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir davayla da istenebilir (TMK m.178; Yargıtay 2. HD, E.2014/18329, K.2014/19588). Bu ayrı davada yeniden kusur belirlemesi yapılamaz; boşanma davasında belirlenen kusur esas alınır (Yargıtay HGK, E.2017/1006, K.2019/1132).
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme: Nafaka isteyen eşin, boşanma nedeniyle geçimini sağlayamayacak duruma düşecek olması gerekir. Bu şartın nasıl değerlendirildiği aşağıda ayrıca açıklanmaktadır.
Kusuru daha ağır olmama: Nafaka isteyen eş, boşanmaya neden olan olaylarda diğer eşten daha ağır kusurlu olmamalıdır; kusursuz, daha az kusurlu veya eşit kusurlu eş yararına nafakaya hükmedilebilir. Eşit kusur tazminata engel olduğu hâlde yoksulluk nafakasına engel değildir (Yargıtay 2. HD, E.2025/9072, K.2026/6558).
Yükümlünün mali gücü: Nafaka talep edilen eşin de nafaka ödeyebilecek ekonomik gücü bulunmalıdır (Yargıtay HGK, E.2022/2-1268, K.2023/1189). Yargıtay, kendisi de yoksul olan ve çalışacak durumda bulunmayan eşin yoksulluk nafakasından sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2025/4834, K.2025/11731).
Başlangıç: Yoksulluk nafakası boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte hüküm ifade eder (Yargıtay HGK, E.2022/2-1268, K.2023/1189). Dava süresince bağlanan tedbir nafakası ise dava tarihinden kararın kesinleşmesine kadar olan dönemi kapsar (Yargıtay 2. HD, E.2024/4013, K.2024/5164; TMK m.169).
Kusur şartının ayrıntıları için yoksulluk nafakasında kusur şartı yazımıza bakabilirsiniz.
Yoksulluğun Değerlendirilmesi
Kanunda yoksulluğun tanımı yoktur; ölçütler Yargıtay kararlarıyla belirlenmiştir. Hukuk Genel Kuruluna göre "yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür, eğitim" gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir; geçimini kendi mali kaynakları ve çalışma gücüyle sağlama imkânından yoksun olan taraf, diğer koşulları da varsa yoksulluk nafakası talep edebilir (Yargıtay HGK, E.2017/2653, K.2021/249).
Aynı kararda asgari ücret seviyesinde gelire sahip olunmasının yoksulluk nafakası bağlanmasını olanaksız kılan bir olgu sayılmadığı, ancak bu durumun nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınacağı belirtilmiştir. Yargıtay, belirli bir mesleği bulunmayan kadının asgari ücret düzeyindeki gelirinin kendisini yoksulluktan kurtaramayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2026/141, K.2026/6719).
Buna karşılık düzenli, sürekli ve yeterli geliri olan eş yararına yoksulluk nafakasına hükmedilemez (Yargıtay HGK, E.2022/2-1268, K.2023/1189). Memur olarak düzenli ve sürekli gelir getiren bir işte çalışan kadının (Yargıtay 2. HD, E.2024/8524, K.2024/10112) ve gassal olarak çalışıp aylık 52.000 TL düzenli geliri bulunan kadının (Yargıtay 2. HD, E.2026/189, K.2026/6446) boşanmakla yoksulluğa düşmeyeceği kabul edilmiştir. Geçici bir işte çalışan ve işi sona eren eşin ise sürekli ve düzenli bir geliri olmadığından yoksulluğa düşeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2025/1806, K.2025/8906). Bu nedenle mahkemeler eşin çalışıp çalışmadığını, gelirinin düzenli, sürekli ve yeterli olup olmadığını ve işten kendi isteğiyle ayrılıp ayrılmadığını araştırmaktadır (Yargıtay 2. HD, E.2021/3872, K.2021/6642).
Nafakanın Süresi
İptal hükmü yürürlüğe girene kadar Yargıtay, irat biçiminde bağlanan yoksulluk nafakasının bir süreyle sınırlandırılmasını kanuna açık aykırılık olarak görmektedir. 2026 tarihli bir kararda bu husus istinaf aşamasında ileri sürülmemiş olmasına rağmen HMK m.369/1 uyarınca kendiliğinden incelenmiş, nafakayı otuz altı ayla sınırlayan hüküm bozulmuş ve kısa evlilikte süre sınırı yerine toptan ödemenin değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2025/6376, K.2026/1025). Yargıtay'a göre "Yasa, yoksulluk nafakasını belirli bir süreyle sınırlandırmamış, bu nafakanın 'süresiz' olarak istenebileceğini öngörmüştür"; nafaka alacaklısı açıkça talep etmedikçe nafakanın belirli bir süreyle sınırlandırılması kanunda bulunmayan bir unsuru kanuna dahil etmek anlamına gelir (Yargıtay 2. HD, E.2016/8859, K.2017/14407).
Uygulamada nafakanın fiilen bir süreyle sınırlanması, toptan nafakaya hükmedilmesi veya nafaka alacaklısının kabulüyle, örneğin anlaşmalı boşanma protokolünde süre kararlaştırılması yoluyla mümkündür. Protokol için anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Toptan Nafaka
Maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir (TMK m.176/1). Toptan nafaka, birikmiş nafaka değil, bir defaya mahsus ödenen bir tutardır. Yargıtay'a göre toptan veya irat biçiminde ödemeye karar verilirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile ödeme gücü ve istekleri gözetilir; evlilikte geçen süre, tarafların yaşları, yeniden evlenme şansları ve ortak çocuk bulunmaması da dikkate alınarak toptan ödemeye karar verilmesi gereken durumlar olabilir (Yargıtay 2. HD, E.2023/7605, K.2024/8140).
Yargıtay, irat biçiminde ödemenin tarafların ekonomik ve sosyal durumu dikkate alındığında kanunun amacına uygun olmadığı dosyalarda toptan ödeme yönünde karar verilmesi (Yargıtay 2. HD, E.2021/2692, K.2021/3393) ya da toptan ödemenin uygun olup olmadığının tartışılması (Yargıtay 2. HD, E.2021/9566, K.2022/681) gerektiğini belirterek kararları bozmuştur. Toptan tutar ise tarafların ekonomik ve sosyal durumları, nafakanın niteliği ve yükümlünün mali gücü dikkate alınarak belirlenmeli; "iki yıllık" gibi bir süreye karşılık gelecek şekilde hesaplanmamalıdır (Yargıtay 2. HD, E.2024/1656, K.2025/4959).
Nafakanın Kaldırılması, Artırılması ve Azaltılması
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). İkinci gruptaki hâllerde nafaka yükümlüsünün dava açması ve dayandığı olguyu ispatlaması gerekir. Yargıtay, başka bir erkekle yaşaması kusur olarak belirlenip kesinleşen kadın yararına, somut olayda yoksulluk nafakası koşullarının gerçekleşmediğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2024/5472, K.2025/2606).
Ödemeyi tek taraflı olarak kesmek, birikmiş nafaka için icra takibine yol açabilir. Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Bu nedenle nafakanın mahkeme kararıyla kaldırılmasını gerektiren hâllerde yükümlünün ödemeyi kesmek yerine dava açması gerekir.
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176/4). Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir; Yargıtay'ın kararlılık kazanan uygulamasına göre bu artış TÜİK'in açıkladığı ÜFE oranı esas alınarak belirlenir (TMK m.176/5; Yargıtay 2. HD, E.2024/8876, K.2025/4865; Yargıtay 2. HD, E.2025/2612, K.2025/9515). Artış talep edilmemişse mahkeme kendiliğinden artış kararı veremez (Yargıtay 2. HD, E.2023/5359, K.2023/4198). Sonradan artırım için nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.
Nafaka Miktarı
Nafaka miktarının belirlenmesinde sabit bir hesaplama yöntemi yoktur; hâkim tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, alacaklının ihtiyaçlarını ve yükümlünün mali gücünü hakkaniyete göre değerlendirir (TMK m.4, m.175). Yoksulluk durumu günün ekonomik koşulları ile tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve yaşam tarzları birlikte değerlendirilerek takdir edilir (Yargıtay HGK, E.2017/2653, K.2021/249). Miktarın belirlenmesinde dikkate alınan ölçütler için hâkim nafakayı nasıl hesaplar yazımıza bakabilirsiniz.
Erkek Lehine Yoksulluk Nafakası
Kanun cinsiyet bakımından ayrım yapmadığından şartları varsa erkek lehine de yoksulluk nafakasına hükmedilebilir; belirleyici olan boşanma yüzünden yoksulluğa düşme ve kusur koşullarıdır. Yargıtay, erkeğin talebinde de çalışıp çalışmadığının, çalışıyorsa onu yoksulluktan kurtaracak düzeyde düzenli ve sürekli bir gelirinin olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2021/3872, K.2021/6642). Doktor olarak çalışan, evi ve arabası bulunan kadına karşı herhangi bir işi, geliri ve malvarlığı bulunmayan erkek lehine hükmedilen nafaka ise az bulunarak karar bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, E.2016/6525, K.2016/16201).
Görevli Mahkeme
Nafaka davaları aile mahkemelerinde görülür. Ankara'da aile mahkemeleri Söğütözü'ndeki Ankara Adliyesi binasında görev yapmaktadır. Etimesgut ve Sincan gibi Ankara Batı Adliyesi'nin yargı çevresindeki ilçeler bakımından yetki kurallarına göre Ankara Batı Adliyesi'ndeki mahkemeler yetkili olabilir.
Yasal Düzenleme Durumu
15 Ekim 2026 itibarıyla yoksulluk nafakasının süresini yeniden düzenleyen ve Resmî Gazete'de yayımlanmış bir kanun bulunmamaktadır. Anayasa'ya göre iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda TBMM, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar (Anayasa m.153/4). Yeni düzenlemenin içeriği ve mevcut nafakalara nasıl uygulanacağı, kanunun kendi hükümlerine ve geçiş hükümlerine göre belirlenecektir.
Sık Sorulan Sorular
Yoksulluk nafakası süresiz mi bağlanır?
İptal hükmü 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girene kadar mevcut uygulamada irat biçimindeki yoksulluk nafakası süresiz olarak bağlanır ve hâkim kendiliğinden süre sınırı koyamaz; süre fiilen toptan nafakaya hükmedilmesi veya nafaka alacaklısının kabulüyle, örneğin anlaşmalı boşanma protokolünde, sınırlanabilir. Anayasa Mahkemesi "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; bu tarihten sonra yapılacak yasal düzenleme ve geçiş hükümleri belirleyici olacaktır.
AYM kararıyla mevcut nafakalar kesildi mi?
Hayır. İptal kararları geriye yürümez ve iptal hükmü 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Mevcut nafaka kararları iptal kararı nedeniyle kendiliğinden sona ermez; ödemenin tek taraflı kesilmesi icra takibine ve tazyik hapsine yol açabilir.
Yoksulluk nafakasını kimler isteyebilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve diğer eşe göre daha ağır kusurlu olmayan eş isteyebilir. Kusursuz, daha az kusurlu veya eşit kusurlu eş yararına nafakaya hükmedilebilir.
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Önemli olan eşin çalışıp çalışmadığı değil, gelirinin onu yoksulluktan kurtaracak düzeyde, düzenli ve sürekli olup olmadığıdır. Asgari ücret düzeyindeki gelir tek başına nafakaya engel sayılmaz, ancak miktarın belirlenmesinde dikkate alınır; düzenli, sürekli ve yeterli geliri olan eş yararına nafakaya hükmedilmez.
Yoksulluk nafakası sonradan kaldırılabilir mi?
Evet. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle nafaka kendiliğinden kalkar. Fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır; bu hâllerde yükümlünün dava açması gerekir.
Toptan nafaka nedir?
Yoksulluk nafakasının aylık irat yerine bir defaya mahsus toplu bir tutar olarak ödenmesidir. Tarafların ekonomik ve sosyal durumları, evlilik süresi, yaşları ve ortak çocuk bulunup bulunmaması gibi ölçütlere göre hâkim toptan ödemeye karar verebilir.
Erkek yoksulluk nafakası alabilir mi?
Evet. Kanun cinsiyet ayrımı yapmaz; boşanma yüzünden yoksulluğa düşen ve kusuru daha ağır olmayan erkek yararına da yoksulluk nafakasına hükmedilebilir.
İlgili Yazılar
Basında: Av. Murat Akman'ın Anayasa Mahkemesinin süresiz nafaka kararına ilişkin değerlendirmeleri 30 Eylül 2026 tarihinde Türktime'da yayımlanmıştır: Nafaka ödeyenler dikkat! Hukukçu Murat Akman tek tek açıkladı: Nafaka kalkmadı, ödemeyi kesmeyin!.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yoksulluk ve kusur değerlendirmesi her dosyada somut olaya göre yapılır; nafaka talebi veya nafakanın kaldırılması için bir avukattan destek alınması önerilir.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 15 Ekim 2026
