Soyadımı Nasıl Değiştirebilirim? Haklı Sebepler ve Dava Süreci
Güncelleme tarihi: 2 Eki
Soyadımı Mahkeme Kararı Olmadan Değiştirebilir Miyim?
Kısa cevap: Kural olarak hayır. TMK m.39 ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35 uyarınca kesinleşmiş mahkeme kararı olmadıkça nüfus kayıtları düzeltilemez; yalnızca tescil sırasında yapılan maddi hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgeye göre düzeltilir. 2019'da 5490 sayılı Kanun'a eklenen geçici m.11 ile tanınan ve belirli ad ve soyadlarının idare kurulu kararıyla bir defaya mahsus değiştirilmesine imkân veren yol da 24 Aralık 2022'de sona ermiştir; bugün soyadı değişikliği mahkeme kararıyla yapılır.
Soyadı Değişikliği Türleri Nelerdir?
Talep Türü | Kim Talep Eder? | Görevli Mahkeme |
Kendi soyadını haklı sebeple değiştirme | Soyadını taşıyan kişinin kendisi | Asliye Hukuk Mahkemesi |
Çocuğa velayet sahibi annenin soyadını verme | Velayet sahibi anne | Aile Mahkemesi |
Tescil sırasında yapılan maddi hatanın düzeltilmesi | İlgili kişinin başvurusu üzerine | Dava gerekmez; nüfus müdürlüğü dayanak belgeye göre düzeltir (5490 m.35) |
Soyadımı Nasıl Değiştirebilirim? (Süreç Akışı)
Haklı sebebinizi ve bunu destekleyen somut delilleri belirleyin → Yerleşim yeri adresinizin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde (çocuğa anne soyadı veriliyorsa aile mahkemesinde) dava açın → Nüfus müdürlüğü davada yasal hasım olarak yer alır; çocuğun soyadı söz konusuysa baba da davaya dahil edilir → Hâkim haklı sebebi veya çocuğun üstün yararını değerlendirir; gerektiğinde kendiliğinden araştırma yapar → Kabul kararı kesinleşince soyadı değişikliği nüfus siciline işlenir.
Soyadı Değiştirme Bir Kişilik Hakkı mıdır?
Kısa cevap: Evet. Soyadı, kişiye sıkı surette bağlı, vazgeçilmez ve devredilmez bir kişilik hakkıdır; aynı zamanda 2525 sayılı Soyadı Kanunu m.1 uyarınca her Türk'ün taşımakla yükümlü olduğu bir kurumdur. Anayasa Mahkemesi de evli kadının bekârlık soyadını tek başına kullanmasına izin verilmemesini, Anayasa m.17'deki manevi varlığın korunması hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir (AYM, 19.12.2013, B. No: 2013/2187).
Yargıtay/AYM Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 06.06.2012 tarihli, 2012/195 E., 2012/344 K. sayılı kararında, bir kimsenin zorunlu olarak taşıdığı soyadını dilediği gibi ve dilediği zaman değiştiremeyeceği, soyadının değiştirilmesinin ancak haklı bir sebep bulunması hâlinde mümkün olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kurul'un 10.07.2013 tarihli, 2013/122 E., 2013/1059 K. sayılı kararında soyadının vazgeçilmez ve devredilmez bir kişilik hakkı olduğu, soyadı taşımanın da 2525 sayılı Kanun m.1 uyarınca bir yükümlülük olduğu belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi ise 22.02.2023 tarihli, 2022/155 E., 2023/38 K. sayılı kararıyla, evli kadının kocasının soyadını almasını düzenleyen TMK m.187'yi iptal etmiştir; iptal hükmü 28 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir.
Soyadı Değişikliği İçin Haklı Sebep Sayılan Durumlar Nelerdir?
Toplumda gülünç bulunan veya kötü çağrışım yapan soyadı
Yanlış anlaşılan veya kullanılması güç soyadı
Kişinin toplumda uzun süredir farklı bir soyadıyla tanınması
Kimliğiyle özdeşleşmeyen, benimsenmeyen soyadı
Velayet sahibi annenin soyadını taşımada çocuğun üstün yararının bulunması (bu talep ayrı bir dava türüdür; aşağıda açıklanmıştır)
Kanunda haklı sebeplerin sayıldığı bir liste yoktur; her davadaki özel koşullara göre hâkim tarafından değerlendirilir. Ayrıca yeni soyadı 2525 sayılı Kanun m.3'e uygun olmalıdır: rütbe ve memuriyet, aşiret, yabancı ırk ve millet isimleriyle genel ahlaka uygun olmayan, iğrenç veya gülünç soyadları kullanılamaz (Yargıtay HGK, 10.07.2013, 2013/122 E., 2013/1059 K.). Soyadının Türk harfleriyle yazılması da gerekir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 07.12.2017, 2017/6142 E., 2017/16494 K.).
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 12.04.2018 tarihli, 2017/7424 E., 2018/11218 K. sayılı kararında, kişinin toplum içinde bilinip tanındığı soyadını kayden de taşımayı istemesinin haklı neden teşkil edeceği kabul edilmiştir.
Aynı Dairenin 02.10.2019 tarihli, 2019/4689 E., 2019/8434 K. sayılı kararında, bu değerlendirmenin objektif koşullardan çok davacının kişiliği, sosyal statüsü ve aile ilişkileri gibi kişiye özgü nedenlere göre yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi'nin 28.10.2014 tarihli, 2014/10474 E., 2014/14997 K. sayılı kararında ise davacının tercih ve arzusunun ön planda tutulması gerektiği; hâkimin takdirinin, ileri sürülen nedenin ve yeni alınmak istenen ad veya soyadının toplum değerlerine ve yasanın buyurucu kurallarına ters düşmediğinin saptanmasıyla sınırlı olması gerektiği belirtilmiştir.
Babamın Soyadını Taşımak İstemiyorum, Ne Yapmalıyım?
Kısa cevap: Sadece bu isteğin kendisi yeterli değildir; TMK m.27 uyarınca (Yargıtay, taşınması zorunlu soyadını da bu hükmün kapsamında görmektedir) soyadı değişikliği ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Bu isteğe yol açan somut ve kişiye özgü nedenlerin mahkemeye sunulması gerekir.
Boşanmış Anne Çocuğuna Kendi Soyadını Verebilir mi?
Kısa cevap: Evet, ancak yalnızca velayetin annede olması yeterli değildir. Velayet sahibi anne, çocuğun annenin bekârlık soyadını taşımasında üstün yararı bulunduğunu somut olarak ortaya koyarsa, aile mahkemesi çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesine karar verebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.03.2024, 2024/607 E., 2024/1628 K.). Babanın davaya dahil edilmesi gerekir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.07.2024, 2024/5179 E., 2024/5210 K.); idrak çağındaki çocuğun görüşü de alınır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.04.2024, 2023/8810 E., 2024/2377 K.).
Bu konu, boşanmış annenin sonraki evlilik soyadını çocuğa verip veremeyeceği sorusundan farklıdır; bu ayrı başlık için boşanma sonrası velayeti alan annenin çocuğun soyadını değiştirmesi başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Bu Davada Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Kısa cevap: Soyadı değişikliği davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemeleri görevlidir. Ancak çocuğun soyadının velayet sahibi annenin soyadıyla değiştirilmesi aile hukukuna ilişkin bir konu olduğundan, bu özel durumda görevli mahkeme aile mahkemesidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.07.2024, 2024/5179 E., 2024/5210 K.). Dava, ilgilinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır (5490 sayılı Kanun m.36/1-a).
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 29.01.2016 tarihli, 2015/3257 E., 2016/117 K. sayılı kararında, evlilik birliği içinde doğan çocuğun aile soyadının annenin bekarlık soyadıyla değiştirilmesinin talep edildiği bir uyuşmazlığın aile hukukuna dayandığı ve aile mahkemesinde çözümlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Dava Süreci Nasıl İşler?
Kısa cevap: Nüfus müdürlüğü davada yasal hasım olarak yer alır ve dava, nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruyla görülür (5490 sayılı Kanun m.36/1-a). Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları kamu düzeniyle ilgili olduğundan hâkim, taleple bağlı kalmaksızın kendiliğinden de araştırma yapar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.09.2025, 2025/4114 E., 2025/7057 K.).
Dava kabul edilir ve karar kesinleşirse soyadı değişikliği nüfus siciline işlenir (TMK m.27/2). Kanun ayrıca kararın Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan edilmesini öngörmektedir; ancak Anayasa Mahkemesi bu ilan zorunluluğunu iptal etmiştir ve iptal hükmü 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecektir (AYM, 25.12.2025, 2025/120 E., 2025/270 K.). Kanun'a göre soyadı değişikliğinde nüfus müdürlüğü eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir (5490 sayılı Kanun m.36/1-b). Karara karşı taraflar istinaf yoluna başvurabilir.
Husumet: Kişinin kendi soyadına ilişkin davada nüfus müdürlüğü yasal hasım olarak davada yer almalıdır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 22.03.2018, 2017/7243 E., 2018/9834 K.). Çocuğun soyadının velayet sahibi annenin soyadıyla değiştirilmesi istendiğinde baba davaya dahil edilmeli, nüfus müdürlüğünün de davadan haberdar edilerek davada yer alması sağlanmalıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 06.07.2021, 2021/3902 E., 2021/5831 K.).
Yetki: Nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin davalar, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır (5490 sayılı Kanun m.36/1-a). Yerleşim yeri, nüfusa kayıtlı olunan yer (nüfus kütüğünün bulunduğu yer) ile karıştırılmamalıdır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Yalnızca "istemiyorum" demek, somut haklı sebep göstermemek
Çocuğa anne soyadı verme talebini aile mahkemesi yerine asliye hukuk mahkemesinde açmak
Nüfus müdürlüğünü ya da (çocuğun soyadında) babayı davaya dahil etmemek
Toplumda tanınma iddiasını somut delillerle (çevre tanıklığı, belge) desteklememek
2022'de sona eren idari değişiklik yolunun hâlâ mevcut olduğunu sanmak
Dava Öncesi Kontrol Listesi
Haklı sebep somut ve kişiye özgü biçimde belirlendi mi?
Görevli mahkeme doğru tespit edildi mi? (kendi soyadı → asliye hukuk; çocuğa anne soyadı → aile mahkemesi)
Yerleşim yeri mahkemesi doğru belirlendi mi?
Toplumda tanınma/haklı sebebi destekleyen tanık ve belge hazır mı?
Çocuğa soyadı veriliyorsa çocuğun üstün yararına ilişkin somut gerekçeler hazırlandı ve baba davaya dahil edildi mi?
Örnek Senaryolar
Toplumda Tanınan Farklı Soyadı
Kurgusal örnek — A, yıllardır iş çevresinde ve sosyal hayatında annesinin kızlık soyadıyla tanınmaktadır. Bu durumu tanık beyanları ve belgelerle ispatlayarak nüfus kaydındaki soyadını bu isimle değiştirmek üzere dava açabilir.
Boşanmış Annenin Çocuğuna Soyadı Vermesi
Kurgusal örnek — B, boşanmadan sonra velayeti kendisinde olan çocuğuna kendi bekarlık soyadını vermek ister. Çocuğun baba tarafıyla ilişkisinin kesildiğini ve annesiyle aynı soyadını taşımasının çocuğun menfaatine olduğunu ispatlarsa, aile mahkemesi bu talebi kabul edebilir.
Yetersiz Gerekçe
Kurgusal örnek — C, sadece "bu soyadını sevmiyorum" diyerek dava açar; somut bir haklı sebep veya delil sunmaz. Mahkeme, sübjektif beğeni tek başına yeterli görülmediğinden talebi reddedebilir.
Yanlış Mahkemede Dava Açma
Kurgusal örnek — D, çocuğuna kendi soyadını vermek için asliye hukuk mahkemesinde dava açar; ancak bu talep aile hukukuna ilişkin olduğundan görevsizlik kararı verilir; dosya, süresinde talep edilirse aile mahkemesine gönderilir (HMK m.20).
Özet: Talep Nasıl Kurgulanmalı?
Soyadı değişikliği talebinin, kişisel tercihin yanında bu tercihe yol açan somut ve ispatlanabilir nedenlerle desteklenmesi önemlidir.
Yargıtay içtihadı, hâkimin takdirini davacının kişiliği, sosyal statüsü ve toplumda tanınma biçimi gibi somut unsurlara dayandırmasını aramaktadır.
Bu nedenle dava açılmadan önce haklı sebebi destekleyecek tanık ve belge delillerinin sistematik biçimde hazırlanması, sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Soyadımı idari başvuruyla (mahkemesiz) değiştirebilir miyim?
Hayır.
Bu imkân, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'na 2019'da eklenen geçici m.11 ile getirilmişti: kişinin üç yıl içinde nüfus müdürlüğüne başvurması kaydıyla, Soyadı Kanunu m.3'e aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası bulunan, genel ahlaka uygun olmayan veya toplumca gülünç karşılandığı değerlendirilen ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın il veya ilçe idare kurulu kararıyla bir defaya mahsus değiştirilebiliyordu.
Bu geçici düzenlemenin süresi 24 Aralık 2022'de dolmuştur; artık soyadı değişikliği yalnızca mahkeme kararıyla mümkündür.
Soyadı değişikliği için hangi sebepler haklı sebep sayılır?
Toplumda gülünç, kötü çağrışım yapan, yanlış anlaşılan ya da kullanılması güç soyadları gibi nedenler; ayrıca kişinin toplumda uzun süredir tanındığı farklı bir soyadını kayden de taşımak istemesi haklı sebep sayılabilir.
Haklı sebep için kanunda bir liste var mı?
Hayır. Kanunda haklı sebeplerin sayıldığı bir liste yoktur; her davadaki özel koşullara göre hâkim tarafından değerlendirilir.
Babamın soyadını taşımak istemiyorum, sadece bu yeterli mi?
Hayır. Sadece bu isteğin kendisi yeterli değildir; bu isteğe yol açan somut ve haklı sebeplerin mahkemeye sunulması gerekir.
Boşanmış anne çocuğuna kendi (bekarlık) soyadını verebilir mi?
Evet; ancak yalnızca velayetin annede olması yeterli değildir. Çocuğun annenin bekârlık soyadını taşımasında üstün yararı bulunduğu somut olarak ortaya konursa, aile mahkemesi bu yönde karar verebilir. Bu davada baba da yer almalı, idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmalıdır.
Bu davada görevli mahkeme neresidir?
Soyadı değişikliği davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemeleri görevlidir; ancak çocuğun soyadının velayet sahibi annenin soyadıyla değiştirilmesi aile hukukuna ilişkin olduğundan bu davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir.
Dava nerede (hangi yerleşim yerinde) açılır?
Soyadı değişikliği davası, ilgilinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır (5490 sayılı Kanun m.36/1-a).
Davada nüfus müdürlüğünün rolü nedir?
Dava, nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruyla görülür (5490 sayılı Kanun m.36/1-a). Nüfus müdürlüğü davada yasal hasım olarak yer alır; davaya katılımı sağlanmadan karar verilmesi bozma nedenidir.
Karar kesinleşince ne olur?
Soyadı değişikliği nüfus siciline işlenir. Kanun ayrıca kararın Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan edilmesini öngörmektedir; Anayasa Mahkemesi bu ilan zorunluluğunu iptal etmiştir ve iptal hükmü 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecektir. Kanun'a göre soyadı değişikliğinde nüfus müdürlüğü eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir (5490 sayılı Kanun m.36/1-b).
Soyadı değişikliği davasına itiraz edilebilir mi?
Evet. Karara karşı taraflar istinaf yoluna, bölge adliye mahkemesinin kararına karşı da temyiz yoluna başvurabilir.
Bu davalarda hâkim delil toplayabilir mi?
Evet. Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları kamu düzeniyle ilgili olduğundan hâkim, taleple ve taraf delilleriyle bağlı kalmaksızın kendiliğinden de araştırma yapar.
Evli bir kadın yalnızca bekârlık soyadını kullanabilir mi?
Evet. Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören TMK m.187 Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, iptal hükmü 28 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir (22.02.2023, 2022/155 E., 2023/38 K.). Bu kararda belirtildiği üzere Yargıtay, kadının evlendikten sonra bekârlık soyadını tek başına kullanabilmesi için haklı bir nedenin bulunmasına gerek olmadığını kabul etmektedir. Uygulamada nüfus müdürlükleri yalnız bekârlık soyadını idari başvuruyla tescil etmediğinden kocaya karşı aile mahkemesinde dava açılması gerekmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.01.2025, 2024/10637 E., 2025/695 K.). Bu talep, çocuğun soyadına ilişkin taleplerden ayrıdır. Ayrıntılı bilgi için evli kadının yalnızca bekârlık soyadını kullanması yazımızı inceleyebilirsiniz.
Soyadı değişikliği davası ne kadar sürer?
Süre, dosyanın kapsamına, nüfus müdürlüğü tebligatına ve delillerin toplanmasına göre değişir; kesin bir süre taahhüt edilemez.
Aynı davada hem kendi soyadımı hem çocuğumun soyadını değiştirebilir miyim?
Kural olarak hayır. Kişinin kendi soyadına ilişkin davaya asliye hukuk mahkemesi, çocuğun soyadının velayet hakkı kapsamında değiştirilmesine ilişkin davaya ise aile mahkemesi bakar. Yargıtay, görevli mahkemeleri farklı olan bu talepler aynı davada ileri sürüldüğünde çocuğun soyadına ilişkin talebin ayrılarak aile mahkemesine gönderilmesi gerektiğini kabul etmektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 25.04.2018, 2017/8961 E., 2018/11593 K.).
Soyadı değişikliği reddedilirse tekrar dava açılabilir mi?
Önceki davanın tarafları, dava sebebi ve talebi aynıysa kesinleşmiş ret kararı yeni davada kesin hüküm oluşturur (HMK m.303). Yeni ve farklı bir haklı sebebe dayanılarak yeniden dava açılması ise mümkün olabilir; bu, somut duruma göre değerlendirilir.
Davayı kime karşı açmalıyım?
Kişinin kendi soyadına ilişkin davada nüfus müdürlüğü yasal hasım olarak davada yer alır. Çocuğun soyadı annenin soyadıyla değiştirilmek isteniyorsa baba davaya dahil edilir; nüfus müdürlüğünün de davada yer alması sağlanır.
Nüfusa kayıtlı olduğum yerde mi dava açmalıyım?
Hayır. Dava, nüfusa kayıtlı olunan yerde değil, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır (5490 sayılı Kanun m.36/1-a).
Ankara Soyadı Değişikliği ve Aile Hukuku Avukatı Desteği
Soyadı değişikliği davalarının kabulü; haklı sebebin somut biçimde ortaya konulmasına, doğru mahkemede dava açılmasına ve usul kurallarına (nüfus müdürlüğünün ve gerektiğinde babanın davaya katılması gibi) uyulmasına bağlıdır.
Av. Murat Akman, Ankara ve çevresinde soyadı değişikliği ve aile hukuku davalarında; dosyanın değerlendirilmesi ve sürecin baştan sona takibi esasıyla hukuki destek sunmaktadır. Dosyanıza özel değerlendirme için: +90 312 911 67 90
İlgili konularda ayrıntılı bilgi için: boşanma davasında kadının hakları ve boşanmada velayet nasıl belirlenir rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dava kendi somut koşullarında değerlendirilir; kesin bir sonuç önceden garanti edilemez. Son güncelleme: 2 Ekim 2026.
