Soybağının Reddi Davası (TMK 286): Babalık Karinesi Nasıl Çürütülür?
Güncelleme tarihi: 7 Eki
Kısa Cevap: Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kanunen kocadır; buna babalık karinesi denir (TMK m.285). Bu karine kesin değildir, ancak yalnızca soybağının reddi davasıyla çürütülebilir. Davayı koca, ana veya çocuk açabilir; dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde kanunda sayılan diğer ilgililer de dava hakkına sahiptir (TMK m.286, m.291). Koca davayı, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır; Yargıtay'a göre salt şüphe bu süreyi başlatmaz. Dava aile mahkemesinde görülür, ergin olmayan çocuğa temsil kayyımı atanır ve karar kural olarak Adli Tıp Kurumundan alınan DNA raporuna göre verilir.
Babalık Karinesi Nedir?
Madde 285- Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür. Kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde üçyüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.
Karine, çocuğun doğduğu anda bir babası olmasını ve soybağının tartışmasız biçimde kurulmasını sağlar. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m.282/2); evlilik içinde doğan çocuk bakımından bu bağ, ayrıca bir işlem gerekmeksizin babalık karinesiyle doğar.
Babalık karinesi kesin karine değildir; aksi ispat edilebilir. Ancak bu ispat, nüfus kaydının düzeltilmesi gibi başka bir yolla değil, soybağının reddi davasıyla yapılır. Yargıtay'ın ifadesiyle, evlilik içinde doğmaya ve babalık karinesine dayalı olarak kurulmuş soybağının ortadan kalkması ancak soybağının reddi ile söz konusu olabilir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/3877, K. 2023/6031, T. 07.12.2023). Bu dava da yalnızca kanunda sayılan kişiler tarafından ve kanundaki süreler içinde açılabilir.
Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Hızlı Bakış: Soybağının Reddi Davasının Temel Kuralları
Konu | Kural |
Davayı kim açar? | Koca, ana veya çocuk (TMK m.286). Koca dava açma süresi geçmeden ölmüş, gaipliğine karar verilmiş veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası (TMK m.291/1). |
Kime karşı açılır? | Dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı (TMK m.286). Ergin olmayan çocuğa temsil kayyımı atanır. |
Kocanın süresi | Doğumu ve baba olmadığını (veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu) öğrenmeden başlayarak bir yıl (TMK m.289/1). |
Ananın ve çocuğun süresi | Ana için doğumdan, çocuk için ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl (TMK m.289/2). Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım için atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl (TMK m.291/2). |
Haklı sebep | Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3). |
İspat | Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı kocanın baba olmadığını ispat eder (TMK m.287); evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse başka kanıt gerekmez (TMK m.288). |
DNA incelemesi | Herkes soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim zor kullanılmasına karar verir (HMK m.292). |
Görevli ve yetkili mahkeme | Aile mahkemesi (4787 s.K. m.4); taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi (TMK m.283). |
Soybağının Reddi Davasını Kimler Açabilir?
Madde 286- (Değişik: 7/11/2024-7531/9 md.) Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
Maddenin önceki hâlinde dava hakkı koca ile çocuğa tanınmıştı; ana bu davayı açamıyordu. Anayasa Mahkemesi, ananın davacı sıfatıyla babalık karinesinin çürütülmesi için yargı yoluna başvurmasına imkân tanımayan kuralın özel hayata saygı hakkı bağlamında etkili başvuru hakkını ihlal ettiğine karar vererek 286. maddenin birinci fıkrasını iptal etmiştir (AYM, E. 2023/37, K. 2023/140, T. 26.07.2023; RG 20.10.2023). İptal hükmü kararın yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girmiş, kanun koyucu da 7531 sayılı Kanun'la (RG 14.11.2024) maddeyi bugünkü hâliyle yeniden düzenlemiştir.
İptal kararından sonra Yargıtay, ana tarafından açılıp aktif dava ehliyeti yokluğundan reddedilen ve henüz kesinleşmemiş bir davada, çocuğa temsil kayyımı atanarak taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esasının incelenmesi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/8602, K. 2024/7762, T. 23.10.2024). Daire, ananın iptal kararından önce açıp sıfat yokluğundan reddedilen davasının, yeni açılan dava bakımından kesin hüküm oluşturmayacağını da kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2026/2257, K. 2026/4224, T. 15.04.2026).
Kanunda sayılmayan kişiler bu davayı açamaz. Yargıtay, Cumhuriyet savcısının soybağının reddi davası açmasının mümkün olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, E. 2017/8150, K. 2019/805, T. 24.01.2019).
Kocanın Ölümü, Gaipliği veya Ayırt Etme Gücünü Kaybetmesi (TMK m.291)
Dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde; baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası, doğumu ve bu durumları öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir (TMK m.291/1). Maddenin son fıkrasına göre kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.291/3). Ancak Yargıtay, bu kişiler için kanunda ayrı bir süre ve başlangıç tarihi öngörüldüğünden kocanın hak düşürücü süresine ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanamayacağını; kocanın ölümünü öğrenmeden başlayarak bir yıl geçtikten sonra açılan davanın reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/2993, K. 2024/2934, T. 29.04.2024).
Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım ise atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açar (TMK m.291/2).
Dava Kime Karşı Açılır? Çocuğa Kayyım Atanması
Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286). Örneğin koca dava açıyorsa ana ve çocuk, ana dava açıyorsa koca ve çocuk davalı olur. Yargıtay, çocuğun açtığı bir davada davalı ana ve kocanın zorunlu dava arkadaşı olduğunu ve davanın kabulü hâlinde yargılama giderlerinden birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/9253, K. 2024/1016, T. 20.02.2024).
Yasal temsilci ile küçüğün menfaatinin çatıştığı işlerde küçüğe temsil kayyımı atanır (TMK m.426, 2. bent); soybağının reddi davası da bu niteliktedir. Yargıtay, soybağı düzenlenen küçüğe kayyım atanmasının zorunlu olduğunu ve kayyımın yasal hasım olarak harç, vekâlet ücreti ve diğer yargılama giderlerinden sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10009, K. 2022/10923). Kayyım atanmadan, yani taraf teşkili sağlanmadan verilen kararlar bozulabilir.
Dava Açma Süreleri
Koca davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır. Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra dava açılması mümkün değildir.
Anayasa Mahkemesi, kocanın bir yıllık süresine ve haklı sebep kuralına yönelik itirazları reddetmiş; öğrenmeden başlayan bir yıllık sürenin makul olduğunu belirtmiştir. Aynı kararda kocanın elinde olmayan ya da makul görülebilecek nedenlerle süresinde dava açamamasının ve çocuğun üstün yararının zorunlu kıldığı bir nedenle davayı geciktirmesinin haklı sebep olarak değerlendirilebileceği ifade edilmiştir (AYM, E. 2023/167, K. 2024/115, T. 30.05.2024).
Kocanın Süresinin Başlangıcı: Şüphe ve Öğrenme
Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımına göre bir çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe, öğrenme için yeterli değildir; öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak şekilde gerçekleşmesi için kural olarak DNA testi gerekir. Öğrenme yargılama dışında yaptırılan bir babalık testiyle gerçekleşmişse, hak düşürücü süre bu anda işlemeye başlar (Yargıtay 2. HD, E. 2023/3877, K. 2023/6031, T. 07.12.2023). Daire bir başka dosyada, bölge adliye mahkemesi kocanın çocukların kendisinden olmadığını bildiğini kabul etmiş olsa da boşanma davasında DNA incelemesi yapılmadığından öğrenmenin henüz gerçekleşmediğini belirterek davayı süreden reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2025/1001, K. 2025/1163, T. 10.02.2025).
Bununla birlikte her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Tanık beyanları ve ayrı yaşama olgusuna göre kocanın çocukların varlığını ve kendisinden olmadıklarını boşanır boşanmaz öğrendiğini kabul ederek yıllar sonra açılan davayı süreden reddeden bölge adliye mahkemesi kararı Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2022/7181, K. 2023/1156, T. 16.03.2023 ile onanan karar). Bu nedenle şüphe doğduğunda testin geciktirilmemesi ve sonucun öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık sürenin dikkatle izlenmesi önem taşır.
Doğumdan İşleyen Üst Sınırın İptali
Maddenin ilk hâlinde kocanın davası için ayrıca "her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl" şeklinde bir üst sınır bulunuyordu. Bu ibare Anayasa Mahkemesinin 25.06.2009 tarihli, E. 2008/30, K. 2009/96 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kayyım için 291. maddenin ikinci fıkrasındaki aynı ibare de Anayasa Mahkemesinin 10.10.2013 tarihli, E. 2013/62, K. 2013/115 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bugün ölçüt, öğrenmeden veya kanunda gösterilen diğer başlangıç anlarından itibaren işleyen bir yıllık süredir.
Boşluk Dönemi İçin Geçiş Hükmü
286. maddenin birinci fıkrasına ilişkin iptal hükmü 20.07.2024'te yürürlüğe girmiş, yeni düzenleme ise 14.11.2024'te yapılmıştır. 7531 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin beşinci fıkrası, kocanın bir yıllık hak düşürücü süresi bu iki tarih arasında dolmuşsa, kocanın maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde dava açabileceğini öngörmüştür. Bu ek süre geçmiştir; ancak o dönemde açılmış davaların değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
İspat Yükü
Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır (TMK m.287).
Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa, kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur (TMK m.288).
Uygulamada bu kolaylık, DNA incelemesini gereksiz kılmaz. Yargıtay, ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşme gerekçesiyle taraf ve tanık beyanlarına dayanılarak verilen kabul kararını, DNA testi yaptırılmadığı için bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10009, K. 2022/10923).
DNA İncelemesi ve Delillerin Değerlendirilmesi
Soybağına ilişkin davalarda hâkim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.284/1). Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür; davalı rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284/2). HMK m.292'ye göre ise uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir.
Yargıtay, örnek vermeyen davalı hakkında yalnızca beklenen sonucun aleyhine doğmuş sayılmasıyla yetinilmesini doğru görmemekte, HMK m.292 uyarınca işlem yapılarak alınacak DNA raporuna göre karar verilmesini aramaktadır. Hukuk Genel Kurulu bir babalık davasında bu yönde karar vermiş (Yargıtay HGK, E. 2022/33, K. 2023/377, T. 26.04.2023); 2. Hukuk Dairesi de soybağına ilişkin bir başka davada aynı karara atıfla, kan ve doku örneği vermekten kaçınanlar hakkında gerektiğinde yakalama, ihzar ve gözlem altına alma dâhil zor kullanma tedbirlerinin uygulanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/9141, K. 2026/2170, T. 24.02.2026).
Davacının özel bir laboratuvarda yaptırdığı test, öğrenme tarihinin belirlenmesinde önem taşıyabilir; ancak hüküm kurmak için tek başına yeterli görülmez. Yargıtay, davacının sunduğu genetik analiz raporuyla yetinilerek verilen kabul kararını bozmuş; tarafların birlikte örnek vermek üzere sevk edilerek Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/1987, K. 2023/2378, T. 11.05.2023).
Soybağı davaları kamu düzenine ilişkindir. Davalıların davayı kabul etmesi hâlinde dahi mahkemenin gerekli araştırmayı kendiliğinden yapması gerekir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/9253, K. 2024/1016, T. 20.02.2024); salt karşı tarafın kabulüne dayanılarak isteğe uygun karar verilemez (Yargıtay 18. HD, E. 2014/19328, K. 2015/7578, T. 05.05.2015). Boşanma davasındaki beyanlar, tanıklar, mesajlar ve ayrı yaşamaya ilişkin belgeler süre ve ispat tartışmalarında destekleyici delil olabilir; delil toplama konusunda boşanma davalarında delil rehberimize de bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar (4787 s.K. m.4). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde 4787 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası uygulanır; bu hükme göre aile mahkemesinin görevine giren davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır.
Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Bu nedenle davacı, kendi yerleşim yerinde, diğer tarafın yerleşim yerinde ya da doğum sırasında taraflardan birinin yerleşik olduğu yerde dava açabilir.
Dava Ankara'da açılıyorsa, Ankara Adliyesi'nin Söğütözü'ndeki ek hizmet binasında görev yapan aile mahkemelerinde görülür; Etimesgut ve Sincan gibi Ankara Batı Adliyesi'nin yargı çevresindeki ilçeler bakımından yetki kurallarına göre Ankara Batı Aile Mahkemeleri yetkili olabilir. Soybağı ve diğer aile hukuku uyuşmazlıklarında hukuki destek için Ankara boşanma avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Davanın Sonuçları
Dava kabul edilirse çocuk ile koca arasındaki soybağı ortadan kalkar ve çocuk, baba yönünden soybağı bulunmayan çocuk statüsüne girer (Yargıtay 2. HD, E. 2023/3877, K. 2023/6031, T. 07.12.2023). Soybağının reddi nüfus kütüğüne işlenen kişisel durum değişikliklerindendir (5490 s.K. m.7). Soybağına bağlı velayet, nafaka ve mirasçılık gibi hukuki sonuçlar da bu karara göre yeniden değerlendirilir; kayden baba görünen kişinin geçmişte yaptığı ödemelerin geri istenip istenemeyeceği ise ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.
Çocuk ile biyolojik babası arasında soybağı kendiliğinden kurulmaz. Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m.295/3); Yargıtay da nüfusta baba olarak görünen kişinin babalığı reddedilmeden babalığın tespitine karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, E. 2017/8150, K. 2019/805, T. 24.01.2019). Hukuk Genel Kurulu da çocuk ile bir başka erkek arasındaki soybağı ortadan kaldırılmadıkça babalık davası açılamayacağını; iki talep aynı dilekçede ileri sürülmüşse soybağının reddi talebinin tefrik edilip babalık davası yönünden bekletici sorun yapılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, E. 2024/366, K. 2025/603, T. 08.10.2025). Babalık davasını ana ve çocuk açabilir (TMK m.301/1); biyolojik baba ise ret kararından sonra çocuğu tanıyabilir (TMK m.295).
Yanlış Bilinenler
"Bu davayı yalnızca koca açabilir." Doğru değil. Çocuğun dava hakkı önceki düzenlemede de vardı; Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve 7531 sayılı Kanun'la ana da dava hakkı kazandı. Koca ölmüş, gaip ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybetmişse kanunda sayılan diğer ilgililer de dava açabilir.
"Çocuğun benden olmadığından şüphelendiğim gün bir yıllık süre başlar." Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımına göre salt şüphe öğrenme sayılmaz; süre kural olarak DNA testiyle öğrenmeden işler. Ancak olayın koşulları kocanın gerçeği açıkça bildiğini gösteriyorsa mahkeme sürenin geçtiğine karar verebilir.
"Taraflar kabul ederse DNA testine gerek kalmaz." Soybağı davaları kamu düzenine ilişkindir; davalıların kabulüyle yetinilmez ve mahkeme kural olarak Adli Tıp Kurumundan DNA raporu alır.
"DNA testine gitmezsem dava sonuçlanmaz." HMK m.292'ye göre haklı sebep olmaksızın örnek vermekten kaçınılırsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir.
"Soybağı reddedilince çocuk otomatik olarak biyolojik babaya bağlanır." Hayır. Biyolojik babayla soybağı ayrıca tanıma veya babalık davasıyla kurulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Babalık karinesi kesin karine midir?
Hayır. Babalık karinesinin aksi ispat edilebilir; ancak bu yalnızca soybağının reddi davasıyla, kanunda sayılan kişiler tarafından ve kanundaki süreler içinde yapılabilir (TMK m.285, m.286, m.289).
Soybağının reddi davasını kimler açabilir?
Koca, ana veya çocuk (TMK m.286). Dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası da dava açabilir (TMK m.291/1). Ergin olmayan çocuk adına davayı kayyım açar (TMK m.291/2).
Babalık red davası nasıl açılır?
Dava, aile mahkemesine verilecek bir dilekçeyle açılır; yetkili mahkeme taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.283). Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı yöneltilir ve ergin olmayan çocuğa temsil kayyımı atanır. Mahkeme, delilleri kendiliğinden araştırır ve kural olarak Adli Tıp Kurumundan DNA raporu alır.
Koca için dava açma süresi ne zaman başlar?
Doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl işler (TMK m.289/1). Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımına göre salt şüphe bu süreyi başlatmaz; öğrenme kural olarak DNA testiyle gerçekleşir. Ancak olayın koşulları kocanın gerçeği daha önce açıkça bildiğini gösteriyorsa mahkeme sürenin geçtiğine karar verebilir. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte başlar (TMK m.289/3).
Ana ve çocuk hangi süre içinde dava açabilir?
Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m.289/2). Ana ve çocuğun bu süreleri bakımından da gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3). Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım ise atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde davayı açar (TMK m.291/2).
TMK 291'e göre kimler soybağının reddi davası açabilir?
Dava açma süresi geçmeden koca ölmüş, gaipliğine karar verilmiş veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve bu durumu öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir (TMK m.291/1). Yargıtay, bu kişiler bakımından kocanın süresine ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/2993, K. 2024/2934, T. 29.04.2024).
DNA testine gitmeyen tarafa ne olur?
Haklı bir sebep olmaksızın örnek vermekten kaçınılırsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m.292/1). Yargıtay, kaçınan taraf aleyhine sonuç çıkarılmasıyla yetinilmeyip zor kullanma tedbirleriyle alınacak DNA raporuna göre karar verilmesini aramaktadır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/9141, K. 2026/2170, T. 24.02.2026).
Özel laboratuvarda yaptırılan DNA testi yeterli mi?
Bu test öğrenme tarihinin belirlenmesinde önem taşıyabilir, ancak hüküm için tek başına yeterli görülmez. Yargıtay, mahkemenin tarafları sevk ederek Adli Tıp Kurumundan rapor alması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/1987, K. 2023/2378, T. 11.05.2023).
Dava kabul edilirse ne olur?
Çocuk ile kayden baba görünen koca arasındaki soybağı ortadan kalkar ve bu değişiklik nüfus kütüğüne işlenir. Soybağına bağlı velayet, nafaka ve mirasçılık gibi sonuçlar bu karara göre yeniden değerlendirilir. Biyolojik babayla soybağı ise ayrıca tanıma veya babalık davasıyla kurulabilir (TMK m.295/3, m.301).
İlgili Yazılarımız
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü hukuki değerlendirme için bir avukata danışınız.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 6 Ekim 2026
