Avukatsız Boşanma Davası Nasıl Açılır? Süreç, Harç ve Riskler
Güncelleme tarihi: 2 Kas
Kısa Cevap: Türk hukukunda boşanma davasını avukatla açma zorunluluğu yoktur; eşler davayı kendileri açıp takip edebilir. Anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin iki eşi duruşmada bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3). Dava, aile mahkemesine hitaben yazılan dilekçenin adliyedeki tevzi bürosunda ya da UYAP üzerinden kaydedilmesiyle açılır; harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır. 2026 tarifesine göre başvurma harcı ve peşin maktu karar ve ilam harcı 732'şer TL'dir (toplam 1.464 TL). Çekişmeli davada ise cevap, delil ve tanık listesi süreleri kesindir; dilekçeler aşamasında ileri sürülmeyen tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri, ıslah yapılmadıkça veya karşı taraf açıkça muvafakat etmedikçe o davada incelenmez. Bu nedenle risk, anlaşmalı boşanmaya göre belirgin biçimde yüksektir.
Kendi Başına Takip İçin Dosyanın Değerlendirilmesi
Avukatsız ilerlemenin gerçekçi olup olmadığı dosyanın yapısına bağlıdır. Aşağıdaki durumlardan hangisinin sizin dosyanıza uyduğunu belirlemek, riskin büyüklüğünü büyük ölçüde gösterir:
Anlaşmalı boşanma; ortak çocuk, paylaşılacak mal, nafaka ve tazminat talebi yok: Kendi başına yürütülmesi en gerçekçi durumdur; yargılama çoğunlukla tek duruşmada sona erer.
Anlaşmalı boşanma, ancak ortak çocuk var: Hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek değişiklik yapabilir; bu değişiklik taraflarca kabul edilmezse TMK m.166/3'e göre boşanmaya hükmedilmez. Kişisel ilişki günleri ile nafakanın yıllık artışı somut yazılmalıdır.
Çekişmeli boşanma ve karşı taraf avukatla temsil ediliyor: Asıl zorluk usuldür; cevap, delil ve tanık listesi süreleri kesindir ve kaçırılan süre sonradan telafi edilemeyebilir.
Ziynet, edinilmiş mal veya aile konutu söz konusu: Bu talepler boşanmanın kendiliğinden bir parçası değildir; ayrıca istenmesi ve çoğu zaman harçlandırılması gerekir.
Şiddet, tehdit veya 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararı var: Ceza soruşturması ile aile mahkemesi süreci paralel yürüyebilir; bir dosyadaki beyanlar diğerini etkileyebilir.
Eşlerden biri yurt dışında ya da adresi bilinmiyor: Tebligattaki bir hata davanın esasına girilmeden zaman kaybettirebilir ve kararın sonradan kaldırılmasına yol açabilir.
Yalnızca ilk durumda kendi başına ilerlemek görece düşük risklidir. Diğer durumlarda dosyanın tamamı bir avukata verilmese bile, en azından dilekçeler aşaması tamamlanmadan hukuki bir ön değerlendirme alınması sonradan telafisi güç usul hatalarını önleyebilir.
Avukatsız Anlaşmalı Boşanma: Adım Adım Süreç
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Hâkim bu düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişikliklerin taraflarca kabulü hâlinde boşanmaya hükmedilir (TMK m.166/3). Süreç genel olarak şu sırayla ilerler:
Protokolün hazırlanması: Velayet, kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, tazminat ve varsa ziynet ile mal rejimine ilişkin anlaşma açık ve somut biçimde yazılır; eşler protokolü imzalar.
Dava dilekçesinin hazırlanması: Yetkili aile mahkemesine hitaben yazılan dilekçeye protokol eklenir.
Davanın açılması: Dilekçe adliyedeki tevzi bürosuna verilir; başvurma harcı, peşin karar ve ilam harcı ile gider avansı vezneye yatırılır.
Duruşma: Hâkim, eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir; bu nedenle iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir.
Karar ve kesinleşme: Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilir; tebliğden itibaren iki haftalık istinaf süresi (HMK m.345) içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir.
Protokolde dikkat edilecekler: Anlaşmalı boşanmada tarafların boşanmanın mali sonuçları konusundaki uyuşmazlığı nihai olarak çözdükleri kabul edilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle maddi ve manevi tazminat istenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 02.05.2019, E.2017/3067, K.2019/512). Bu nedenle nafaka ve tazminat konusundaki irade protokolde açıkça yazılmalıdır. Mal rejiminin tasfiyesi ise boşanmanın mali sonuçlarından sayılmaz; Hukuk Genel Kurulu, protokolde mal rejimine ilişkin açık bir düzenleme yoksa tarafların sırf anlaşmalı olarak boşanmalarının mal rejimini tasfiye ettikleri anlamına gelmediğini kabul etmiş ve mal rejimine ilişkin anlaşmanın hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması gerektiğini vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 10.09.2025, E.2024/7, K.2025/498). Nafakanın yıllık artış oranı yazılmazsa nafaka kendiliğinden artmaz; artış için nafakanın artırılması davası açmak gerekir (TMK m.176/4). Protokolün içeriği Anlaşmalı Boşanma Nedir? yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Avukatsız Çekişmeli Boşanma Davasının Açılması
Dava dilekçesinde bulunması gereken unsurlar HMK m.119'da sayılmıştır: mahkemenin adı, tarafların adı soyadı ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, davanın konusu, dayanılan vakıaların sıra numarasıyla açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, açık bir talep sonucu ve imza. Uygulamada en sık yapılan hata, olayları anlatıp hangi delille ispat edileceğini yazmamak ve istenen nafaka ile tazminatı talep sonucunda göstermemektir. Dilekçenin hazırlanması için Boşanma Dilekçesi Nasıl Yazılır? ve sürecin aşamaları için Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe adliyedeki tevzi (dağıtım) bürosuna elden verilebilir. Güvenli elektronik imzası olanlar ise UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda da dava açabilir ve harç ile avansı ödeyebilir (HMK m.445/2).
Harç ve Masraflar
Kalem | 2026 tutarı ve açıklama |
Başvurma harcı | 732,00 TL (asliye düzeyindeki mahkemeler için maktu başvurma harcı) |
Peşin maktu karar ve ilam harcı | 732,00 TL |
Gider avansı | Tutarı Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı gider avansı tarifesinde belirlenir ve dava açılırken yatırılır; yetersiz kalırsa mahkeme tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir. Tanık ve bilirkişi gibi deliller için ayrıca delil avansı istenebilir (HMK m.120, m.324). |
Maddi ve manevi tazminat talebi | Boşanma davasıyla birlikte istendiğinde boşanmanın eki sayılır ve ayrıca harca tabi değildir; boşanma kesinleştikten sonra ayrı davayla istenirse nispi harç ödenir. |
Ziynet alacağı | Boşanmanın eki sayılmayan bağımsız bir alacak olduğundan nispi harca tabidir; nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin ödenir (Harçlar Kanunu m.28/a). |
Yargıtay, boşanma davasıyla birlikte istenen ve boşanmanın eki niteliğinde olan nafaka ve tazminat taleplerinin nispi harca tabi olmadığını kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.06.2025, E.2025/3067, K.2025/6131). Harç tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; dava açmadan önce adliye veznesinden güncel tutar teyit edilmelidir. Avukatla takip edilen davalarda ücretin nasıl belirlendiği Ankara'da Boşanma Avukatı Ücretleri yazımızda açıklanmıştır.
Süreler ve Taleplerin Zamanında İleri Sürülmesi
Boşanma davası yazılı yargılama usulüne göre görülür. Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi vermelidir; cevabın bu sürede hazırlanmasını imkânsız kılan veya çok zorlaştıran durumlarda, süre içinde başvurulması şartıyla bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127). Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri için de ikişer haftalık süre işler (HMK m.136). Taraflar iddia ve savunmalarını cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle serbestçe genişletebilir; ön inceleme aşamasında ancak karşı tarafın açık muvafakatiyle, ön inceleme tamamlandıktan sonra ise ancak ıslah yoluyla veya karşı tarafın açık muvafakatiyle genişletebilir ya da değiştirebilir (HMK m.141).
Deliller ve tanık listesi: Deliller dilekçelerde gösterilmelidir. Dilekçelerde gösterilip henüz sunulmamış belgeler, ön inceleme davetiyesinin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin sürede sunulmazsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılmasına karar verilir (HMK m.139/1-ç, m.140/5). Tanık listesinde gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m.240/2). Ayrıntılar için Boşanma Davasında Deliller ve Boşanma Davasında Tanık yazılarımıza bakabilirsiniz.
Nafaka ve tazminat talepleri: Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat talebe bağlıdır; hâkim talepten fazlasına karar veremez (HMK m.26). Bu talepler dava dilekçesinde veya cevaba cevap dilekçesinde; davalı bakımından cevap veya ikinci cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Bu dilekçelerden sonra ilk kez ileri sürülen yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri, ıslah yapılmadıkça veya karşı taraf açıkça muvafakat etmedikçe iddianın genişletilmesi sayılır (HMK m.141) ve bu talepler hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yasal süreden sonra ön inceleme duruşmasında ileri sürülen yoksulluk nafakası talebi hakkında bu yönde karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.04.2021, E.2021/305, K.2021/2765); aynı gerekçeyle verilen bir bölge adliye mahkemesi kararı da onanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.06.2024, E.2023/5929, K.2024/4787). Islah tahkikat sona erinceye kadar ve aynı davada bir kez yapılabilir; ıslah dilekçesiyle ileri sürülen tazminat talebi incelenir (HMK m.176–177; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.04.2025, E.2024/8380, K.2025/4283). Ancak manevi tazminat bölünemediğinden dilekçede istenen manevi tazminat miktarı ıslahla da artırılamaz; maddi tazminat ve nafaka miktarı ise ıslahla artırılabilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.02.2025, E.2024/4638, K.2025/1194; 14.04.2026, E.2025/8978, K.2026/4057). Boşanma davasında istenmeyen bu talepler, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir davayla ve harç yatırılarak istenebilir; bu davada yeni vakıalara dayanılamaz ve boşanma davasında belirlenen kusur esas alınır (TMK m.178; Yargıtay HGK, E.2017/3067, K.2019/512). Ayrıntılar için Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat yazımızı inceleyebilirsiniz.
Talep olmasa da karara bağlananlar: Hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Velayet ve kişisel ilişki hâkimce düzenlenir; velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun giderlerine katılma payına (iştirak nafakası) talep edilmese de hâkim kendiliğinden hükmedebilir; bu talebin yargılama sırasında sonradan ileri sürülmesi iddianın genişletilmesi sayılmaz (TMK m.182; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.06.2026, E.2025/9401, K.2026/5784).
Ziynet ve mal rejimi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesine göre ziynet alacağı boşanmanın eki niteliğinde değildir ve nispi harca tabidir; boşanma davasıyla birlikte istenebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 31.10.2018, E.2017/217, K.2018/12153). Katılma alacağı gibi mal rejiminden doğan talepler ise boşanma kararı kesinleşmeden karara bağlanamaz; bu talepler boşanma davasından ayrılır ve boşanma davasının sonucu beklenir (Yargıtay HGK, 10.09.2025, E.2024/7, K.2025/498; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.05.2024, E.2023/1897, K.2024/3324). Mal paylaşımı için Boşanmada Mal Paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Adli Yardım ve Avukat Temini
Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumda olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334). Adli yardım; yargılama giderlerinden geçici muafiyeti, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesini ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat teminini kapsar (HMK m.335). Talep davaya bakacak mahkemeden yapılır; iddianın özeti, deliller ve mali durumu gösteren belgeler sunulur (HMK m.336). Adli yardımla ertelenen giderler ve Devletçe ödenen avanslar davanın sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir; mahkeme, tahsilin adli yardımdan yararlananın mağduriyetine yol açacağını açıkça görürse onu bu ödemeden tamamen veya kısmen muaf tutabilir (HMK m.339).
Ayrıca avukatlık ücretlerini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlar, baroların adli yardım bürolarına doğrudan başvurarak avukat görevlendirilmesini isteyebilir; başvuruda mali durumu ve talebin dayanağını gösteren belgeler sunulur (Avukatlık Kanunu m.176 vd.). Ankara'da örneğin Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu'na başvurulabilir.
Avukatsız Davanın Maliyet Riski: Karşı Taraf Vekâlet Ücreti
Davayı kaybeden taraf, kararla tarifeye göre karşı tarafa yüklenen vekâlet ücretini öder; bu ücret karşı tarafın avukatına aittir (Avukatlık Kanunu m.164). Bu nedenle avukatsız açılıp reddedilen bir dava, avukatlık ücretinden tasarruf sağlamak yerine karşı tarafın vekâlet ücretini ödeme sonucunu doğurabilir. Boşanma davasında vekâlet ücreti davanın kabulü veya reddine göre belirlenir; boşanmanın eki niteliğindeki nafaka ve tazminat taleplerinin reddi ayrıca vekâlet ücreti doğurmaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.11.2024, E.2024/8697, K.2024/8184). Ziynet gibi bağımsız alacakların reddedilen kısmı için ise karşı taraf lehine vekâlet ücreti gündeme gelebilir (HMK m.326).
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davalarına aile mahkemesi bakar. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde 4787 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası uygulanır; bu hükme göre aile mahkemesinin görevine giren davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Bu yetki kesin olmadığından davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m.19).
Ankara'da dava açılacak yer: Ankara'daki boşanma davalarına ilişkin çalışmalarımız için Ankara Boşanma Avukatı sayfamıza bakabilirsiniz. Yenimahalle'de oturanlar için yetkili mahkeme ve başvuru bilgileri Yenimahalle boşanma avukatı rehberimizde özetlenmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Avukatsız boşanma davası açılabilir mi?
Evet. Boşanma davasında avukatla temsil zorunlu değildir; eşler davayı kendileri açıp takip edebilir. Ancak çekişmeli davada usul süreleri kesin olduğundan ve talepler dilekçelerde gösterilmesi gerektiğinden hata riski yüksektir.
Avukatsız anlaşmalı boşanma nasıl yapılır?
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler protokolü hazırlayıp imzalar, dilekçeyle birlikte aile mahkemesine verir ve harçları yatırır. Duruşmada hâkim iki eşi bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir (TMK m.166/3). Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulmazsa karar kesinleşir.
Avukatsız boşanma davası ücreti ne kadar?
2026 tarifesine göre başvurma harcı 732,00 TL ve peşin maktu karar ve ilam harcı 732,00 TL'dir (toplam 1.464 TL); bunlara gider avansı eklenir. Ziynet istenirse talep edilen miktar üzerinden nispi harç da ödenir; boşanmayla birlikte istenen nafaka ve tazminat ise ayrıca harca tabi değildir. Adli yardım kararı verilirse bu giderlerden geçici olarak muaf olunur.
Avukatsız boşanma davası ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanma çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır. Çekişmeli boşanmanın süresi tebligat, tanık sayısı ve mahkemenin iş yüküne göre değişir; kanun yolu aşamalarıyla birlikte uzayabilir. Ayrıntılar için Boşanma Davası Ne Kadar Sürer? yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma davası internetten açılabilir mi?
Güvenli elektronik imzası olanlar UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda dava açabilir, harç ve avansı ödeyebilir (HMK m.445/2). Elektronik imzası olmayanlar dilekçeyi adliyedeki tevzi bürosuna verir.
Duruşmaya kendim girebilir miyim?
Evet. Taraflar duruşmalara bizzat katılabilir. Anlaşmalı boşanmada ise hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerektiğinden iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir.
Dava sürerken sonradan avukat tutabilir miyim?
Evet, davanın her aşamasında avukata vekâlet verilebilir. Ancak kaçırılmış kesin süreler kural olarak geri getirilemez; dilekçelerde ileri sürülmemiş nafaka ve tazminat talepleri ise ancak tahkikat sona ermeden ve aynı davada bir kez kullanılabilen ıslah yoluyla ileri sürülebilir (HMK m.176–177). Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda vekâletnamede bu konuda açıkça yetki verilmesi gerektiğinden boşanma davası için verilecek vekâletnamede boşanma davası açma ve takip yetkisi açıkça yazılmalıdır (HMK m.74).
Avukat ücretini karşılayamayan ne yapabilir?
Davaya bakacak mahkemeden adli yardım istenebilir; adli yardım, yargılama giderlerinden geçici muafiyetin yanında gerekiyorsa avukat teminini de kapsar (HMK m.335). Ayrıca baroların adli yardım bürolarına doğrudan başvurulabilir; Ankara'da örneğin Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu'na başvurulabilir.
İlgili Yazılar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Sürelerin hesabı ve taleplerin kapsamı somut dosyaya göre değişir; dosyanın bir avukatla birlikte değerlendirilmesi hak kaybı riskini azaltır.
Av. Murat Akman — Ankara Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
