Aile Konutu Şerhi Nedir? Nasıl Konulur? (TMK 194)
- 4 gün önce
- 4 dakikada okunur
Aile Konutu Şerhi Nedir? Nasıl Konulur? (TMK 194)
Kısa Cevap
TMK m.194 uyarınca, aile konutunun maliki olmayan eş, evlilik devam ettiği sürece, tapu kütüğüne konutla ilgili "aile konutu şerhi" konulmasını doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir. Bu şerh, malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan konutu satmasını, devretmesini, ipotek etmesini veya kira sözleşmesini feshetmesini engeller. Şerh konulmamış olsa bile aile konutu koruması zaten vardır; şerh bu korumayı üçüncü kişilere karşı görünür ve tartışmasız hâle getirir.
TMK m.194 Ne Diyor?
Madde 194- Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.
Şerhin Niteliği: Açıklayıcı ve Emredici
Aile konutu şerhi kurucu değil, açıklayıcıdır: bir konutun aile konutu sayılması, tapuya şerh işlenmiş olmasına bağlı değildir; konut, eşlerin fiilen yaşam merkezi olarak kullandığı yer olduğu için zaten kanunen korunur. Şerh, bu korumayı tapu sicilinde görünür kılarak ispat yükünü hafifletir ve üçüncü kişilerin "bilmiyordum" savunmasını büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Koruma ayrıca emredicidir: eşler, bu haktan önceden ve genel biçimde feragat edemez; rıza ancak belirli, somut bir işlem için ayrı ayrı verilebilir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
2014 yılında yapılan kanun değişikliği ile aile konutu şerhi artık dava açmaya gerek kalmadan, malik olmayan eşin doğrudan ilgili tapu müdürlüğüne başvurusuyla işlenebilmektedir. Başvuru için genellikle şu belgeler istenir:
Evlilik cüzdanı veya evliliği gösterir nüfus kayıt örneği
Konutun aile konutu olarak fiilen kullanıldığını gösterir belge (muhtarlıktan alınan ikametgah/oturma belgesi)
Fotoğraflı kimlik
Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname
Şerh işlemi harç ve masraftan muaftır; ayrıca e-Devlet üzerinden Web-Tapu sistemiyle de başvuru yapılabilir. Konutun aile konutu olup olmadığı konusunda taraflar arasında çekişme varsa, şerh doğrudan tapudan alınamaz; bu durumda Aile Mahkemesi'nden taşınmazın aile konutu olduğunun tespiti ve şerh konulması talep edilir.
Rızasız İşlemin Sonucu: Geçersizlik ve Tapu İptali Davası
Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu satar, ipotek eder veya kira sözleşmesini feshederse, bu işlem TMK 194 hükmü karşısında geçersizdir. Tapuda aile konutu şerhi varsa, işlemi yapan üçüncü kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz; şerh, herkese karşı ileri sürülebilen bir uyarıdır. Rızası alınmayan eş, tapu iptal ve tescil davası açarak işlemin iptalini ve tapu kaydının eski hâline getirilmesini isteyebilir.
Şerh konulmamış olsa dahi, konut fiilen aile konutu niteliğindeyse koruma yine mevcuttur; ancak bu durumda üçüncü kişinin konutun aile konutu olduğunu bildiği veya bilebilecek durumda olduğunun ayrıca ispatlanması gerekir. Bu nedenle uygulamada, ihtilafları önlemek açısından şerhin önceden konulması güçlü biçimde tavsiye edilir.
Şerh Ne Zaman Kalkar?
Boşanma veya evliliğin iptali kararının kesinleşmesiyle (konut artık "aile konutu" vasfını yitirir)
Eşlerden birinin ölümüyle (miras hukukuna ilişkin haklar ayrıca değerlendirilir)
Taşınmazın cebrî icra yoluyla satılmasıyla
Ailenin başka bir konuta taşınması veya tarafların konutun aile konutu vasfını yitirdiğini birlikte kabul etmesiyle
Tarafların uzun süredir fiilen ayrı yaşıyor olması, tek başına aile konutu vasfını ya da şerhi ortadan kaldırmaz; şerhin kaldırılması gerektiği durumlarda dava yoluna başvurulması gerekebilir.
Aile Konutu Haczedilebilir mi?
TMK 194'ün sağladığı koruma, malik eşin iradi devir işlemlerine yöneliktir. Haciz, borçlunun iradesi dışında gerçekleşen bir icra işlemi olduğundan, aile konutu şerhi bulunsa dahi konutun haczedilmesini tek başına engellemez. Bu konu, boşanma sürecinden bağımsız olarak icra hukuku kapsamında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir başlıktır.
Boşanma Süreciyle İlişkisi
Boşanma veya ayrılık davası açıldığında, TMK m.169 uyarınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri kendiliğinden (resen) alır; bu önlemler özellikle eşlerin barınmasını da kapsar. Uygulamada Aile Mahkemesi, dava sırasında tarafların barınmasını güvence altına almak amacıyla konuta ilişkin geçici tedbirlere karar verebilir. Aile konutu şerhi ise bu geçici tedbirlerden bağımsız, tapu siciline işlenen kalıcı bir koruma aracıdır ve boşanma davası açılmadan önce de talep edilebilir. Boşanma sonrasında konutun kime kalacağı ise ayrı bir mesele olup mal paylaşımı sürecinde değerlendirilir.
Yanlış Bilinenler
"Şerh konulmamışsa konut aile konutu sayılmaz." Yanlıştır; şerh açıklayıcıdır, konutun aile konutu vasfı fiilen kullanıma göre belirlenir.
"Kiracıysak aile konutu şerhi koyamayız." Kısmen doğru; tapuya şerh yalnızca malikin mülkiyetindeki konuta konulabilir, ancak kiralık aile konutunda da diğer eşin rızası olmadan kira sözleşmesi feshedilemez ve sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir.
"Aile konutu şerhi haczi de engeller." Yanlıştır; şerh yalnızca malikin iradi devir işlemlerini kısıtlar, cebri icra yoluyla haczi tek başına engellemez.
"Boşandıktan sonra da şerh geçerliliğini korur." Yanlıştır; boşanma kararının kesinleşmesiyle konutun aile konutu vasfı ve buna bağlı şerh kendiliğinden ortadan kalkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Aile konutu şerhi kim tarafından, nereye başvurularak konulur?
Konutun maliki olmayan eş, evlilik cüzdanı ve konutun aile konutu olarak kullanıldığını gösterir belgeyle ilgili tapu müdürlüğüne doğrudan başvurarak şerhi koydurabilir; dava açmaya gerek yoktur. Çekişme varsa Aile Mahkemesi'nden talep edilir.
Aile konutu şerhi için ücret ödenir mi?
Hayır. Aile konutu şerhinin tapuya işlenmesi harç ve masraftan muaftır.
Eşim rızam olmadan evi satarsa ne olur?
İşlem TMK 194 hükmü karşısında geçersizdir. Tapuda şerh varsa üçüncü kişi iyiniyet iddia edemez; rızası alınmayan eş tapu iptal ve tescil davası açarak işlemi iptal ettirebilir.
Kiracı olduğumuz eve aile konutu şerhi koyabilir miyiz?
Hayır, tapu şerhi yalnızca malikin mülkiyetindeki konuta konulabilir. Ancak kiralık aile konutunda da sözleşmenin tarafı olmayan eşin rızası olmadan kira sözleşmesi feshedilemez.
Boşanınca aile konutu şerhi otomatik olarak kalkar mı?
Evet. Boşanma kararının kesinleşmesiyle konut aile konutu vasfını yitirir ve şerh kendiliğinden ortadan kalkar.
Aile konutu şerhi ile konutun kime kalacağı aynı şey midir?
Hayır. Şerh yalnızca malik olmayan eşin rızası alınmadan konut üzerinde tasarruf yapılmasını engeller; boşanma sonrasında konutun kime kalacağı ayrı bir konu olup mal paylaşımı sürecinde belirlenir.
İlgili Yazılarımız
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Aile konutu şerhi veya boşanma sürecinizle ilgili değerlendirme için Av. Murat Akman ile iletişime geçebilirsiniz. Son güncelleme: Temmuz 2026.
