Eşin Vefatı Halinde Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Miras Payları

Kısa cevap: Eş öldüğünde mal paylaşımı iki aşamada yapılır. Önce mal rejimi tasfiye edilir: Sağ kalan eş, ölen eşin evlilik içinde karşılığını vererek edindiği malların artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak ister; miras ve bağışla gelen mallar kural olarak bu hesaba girmez. Bu alacak terekenin borcudur ve mirasçılar arasındaki paylaşmadan önce ödenir; kalan miras mirasçılar arasında paylaşılır ve eş çocuklarla birlikte dörtte bir alır (TMK m.219-220, m.236/1, m.499).

✅ Ölen eş adına kayıtlı ev, araç veya banka hesabı ölümle tek başına sağ kalan eşe değil, bütün mirasçılara elbirliği hâlinde geçer; katılma alacağı için mirasçılarla anlaşma ya da aile mahkemesinde dava gerekir.

✅ Katılma alacağı mirastan ayrıdır; Yargıtay, mirasın reddinin ve mirastan feragatin bu alacaktan vazgeçme anlamına gelmediğini kabul etmiştir. Ancak ret süresi içinde tereke malından kendiliğinden bir şey alınması ret hakkını düşürebilir.

✅ Evlilik 1 Ocak 2002'den önce başladıysa, eşler başka bir mal rejimi seçmemişse ve yasal mal rejimini evlenme tarihinden geçerli kılan bir sözleşme yapmamışsa, bu tarihten önce evlilik içinde edinilen mallar için kural olarak katılma alacağı değil, katkının ispatına bağlı katkı payı alacağı söz konusu olur.

✅ Sağ kalan eş, birlikte yaşanan konut üzerinde katılma alacağına (TMK m.240) veya miras payına (TMK m.652) mahsuben hak isteyebilir; bu talepler farklı mahkemelerde görülür.

✅ Katılma alacağı ölüm tarihinden başlayarak on yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrayabilir.

Bu rehber, eşini kaybeden ve geride kalan malların nasıl paylaşılacağını öğrenmek isteyenler ile ölen eşin çocukları ve diğer mirasçıları için hazırlanmıştır. Katılma alacağının hesaplanmasını, eşin miras payını, aile konutu üzerindeki hakları, 2002 öncesi ve ikinci evlilikleri, zamanaşımını ve görevli mahkemeyi Yargıtay uygulamasıyla birlikte bulacaksınız.

Eş ölünce mallar nasıl paylaşılır?

Eşin ölümüyle mal rejimi sona erer (Türk Medeni Kanunu (TMK) m.225/1) ve paylaşım iki aşamada yapılır: Önce eşler arasındaki mal rejimi tasfiye edilir, ardından ölen eşin kalan malvarlığı mirasçılar arasında paylaştırılır. Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202/1).

Bu nedenle ölen eş adına kayıtlı malların tamamı doğrudan miras sayılmaz. Sağ kalan eşin bu rejimden doğan katılma alacağı belirlenir ve tereke paylaşılmadan önce terekeden ayrılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mal rejiminin tasfiyesiyle belirlenen katılma alacağını terekeye ait ve miras paylaşımından önce ödenmesi gereken bir borç olarak kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.01.2022, E. 2021/5600, K. 2022/128). Katılma alacağı mirasçılık sıfatından ayrı, kanundan doğan bir alacak olduğundan sağ kalan eş aynı anda hem tereke alacaklısı hem de mirasçıdır.

Mal rejiminin ölümle sona ermesi, tasfiyenin kendiliğinden yapıldığı anlamına gelmez. Tasfiye, sağ kalan eş ile mirasçılar arasında yapılacak bir anlaşmayla ya da aile mahkemesinde açılacak davayla gerçekleştirilir.

Yargıtay Uygulaması: Katılma alacağı terekenin borcudur ve paylaşımdan önce ödenir

Mal rejiminin tasfiyesiyle belirlenen katılma alacağı terekeye ait bir borçtur ve mirasın paylaşılmasından önce ödenir; borç ödendikten sonra kalan miktar mirasçılar arasında miras payları oranında paylaşılır. Mirasçılar tereke borçlarından üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur; dava sağ kalan eş ile diğer mirasçılar arasında görüldüğünde ise sağ kalan eş dâhil her mirasçı miras payı oranında sorumlu tutulur. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.01.2022, E. 2021/5600, K. 2022/128)

Pratik sonuç: Tapuda taşınmazın mirasçılar adına intikal ettirilmesi ya da mirasçılar arasında yapılan bir paylaşma, sağ kalan eşin katılma alacağını kendiliğinden karşılamaz. Paylaşmaya geçmeden önce katılma alacağının belirlenmesi, bütün mirasçıların payının doğru hesaplanmasını sağlar. Bu öncelik mirasçılar arasındaki paylaşmaya göredir; bankalar gibi tereke alacaklılarına karşı katılma alacağının kanunda bir imtiyazı yoktur ve tereke borca batıksa tamamı tahsil edilemeyebilir. Tereke borçları ödenmeden paylaşma yapılırsa mirasçılar, alacaklının rıza göstermediği borçlardan paylaşmadan sonra da müteselsilen sorumlu kalır; bu müteselsil sorumluluk (teselsül) paylaşma tarihinden, sonradan muaccel olacak borçlarda ise muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl geçmekle sona erer. Mirasçılar arasında ise aksi kararlaştırılmadıkça her biri borcu miras payı oranında öder (TMK m.681, m.682).

Hangi mallar katılma alacağına girer, hangileri girmez?

Katılma alacağına kural olarak yalnızca edinilmiş mallar girer; kişisel mallar artık değer hesabına alınmaz ve doğrudan ölen eşin terekesine dâhil olur.

• Edinilmiş mal (TMK m.219): Her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Özellikle çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu gruptadır.

• Kişisel mal (TMK m.220): Yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanılan malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerlerdir.

Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222/3). Ölüm hâlinde de bu karine uygulanır: Terekedeki bir malın ölen eşin kişisel malı olduğunu ileri süren mirasçı bunu ispat etmelidir; sağ kalan eş adına kayıtlı bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren sağ kalan eş de aynı yükü taşır.

Kişisel malın satışından elde edilen para, tasfiye konusu malın edinme bedelinin tamamını karşılamıyorsa, karşılanamayan kısım aksi ispat edilmedikçe edinilmiş maldan ödenmiş sayılır ve katılma alacağı bu orana göre hesaplanır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.03.2024, E. 2023/557, K. 2024/1925).

Mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olmayan, örneğin ölümden önce satılmış mallar kural olarak tasfiyeye dâhil edilmez (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 29.11.2023, E. 2023/2422, K. 2023/5741). Ancak ölümden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile mal rejimi süresince katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, ispatlanması hâlinde edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m.229). Kazandırmanın karşılıksız olduğunu veya devrin bu kastla yapıldığını ispat yükü, bunu ileri süren taraftadır (TMK m.6). Tereke katılma alacağını karşılamıyorsa sağ kalan eş, hesaba eklenmesi gereken karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarı isteyebilir; bu dava hakkı, hakkın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden başlayarak beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241).

Yargıtay Uygulaması: Kişisel mal iddiasını ileri süren ispatlar

Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır; malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamalıdır. Kişisel mal savunması tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 22.10.2025, E. 2024/618, K. 2025/646)

Pratik sonuç: Bu dosyada evlenmeden kısa süre önce babaya ait iş hanının satışından elde edilip eşin hesabına yatırılan parayla, evlilikten birkaç ay sonra alınan konutun kişisel mal olduğu; banka kayıtları, bilirkişi raporu ve görgüye dayalı tanık beyanları birlikte değerlendirilerek kabul edilmiştir. Ölüm hâlinde de mirasçılar, ölen eşin bir malı miras veya evlilik öncesi birikimle edindiğini benzer delillerle ispat etmeye çalışabilir.

Katılma alacağı nasıl hesaplanır?

Katılma alacağı, ölen eşin edinilmiş mallarının değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısıdır (TMK m.231, m.236/1). İki tarafın birbirinden katılma alacağı varsa alacaklar takas edilir (TMK m.236/1); Yargıtay takasın dilekçeler aşamasında istenmesini, karşı dava açılmasını veya karşı tarafın açık muvafakatini aramaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.06.2025, E. 2024/5685, K. 2025/6172). Hesap şu sırayla yapılır:

1. Edinilmiş malların tespiti: Mal rejiminin sona erdiği ölüm tarihinde mevcut olan edinilmiş mallar, bu tarihteki durumlarına göre kişisel mallardan ayrılarak belirlenir (TMK m.219, m.228/1, m.235/1).

2. Eklenecek değerler: Kanunda sayılan karşılıksız kazandırmalar ve devirler, devredildikleri tarihteki değerleriyle edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229, m.235/2).

3. Denkleştirme: Kişisel mallara ilişkin borçlar edinilmiş mallardan ya da edinilmiş mallara ilişkin borçlar kişisel mallardan ödenmişse denkleştirme istenebilir (TMK m.230).

4. Değer artış payı: Bir eş diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında ve malın tasfiye sırasındaki değerine göre değer artış payı alacağı ayrıca belirlenir; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri esas alınır ve bu alacak artık değer hesabında gözetilir (TMK m.227/1).

5. Borçların düşülmesi: Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar, örneğin ölüm tarihinde ödenmemiş kredi borcu, çıkarılır; kalan miktar artık değerdir. Borçlar edinilmiş malların değerini aşıyorsa artık değer sıfır kabul edilir ve bu eksi değer diğer eşe yansıtılmaz (TMK m.231).

6. Yarı oranında katılma: Sağ kalan eş, ölen eşin artık değerinin yarısını isteyebilir; ölen eşin mirasçıları da sağ kalan eşin artık değerinin yarısını isteyebilir (TMK m.236/1).

Katılma alacağının doğması için alacaklı eşin bir gelirinin olması ya da malın edinilmesine katkıda bulunması gerekmez; bu alacak kanundan doğar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.01.2024, E. 2022/10035, K. 2024/171).

Mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan edinilmiş mallar, o tarihteki durumlarına göre ayrılır ve tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m.228/1, m.232, m.235/1). Yargıtay tasfiye tarihini karar tarihi olarak kabul eder; tasfiye bölge adliye mahkemesince yapılmışsa bu tarih bölge adliye mahkemesinin karar tarihidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.02.2026, E. 2025/2543, K. 2026/2267). Dava bozmadan sonra yeniden karara bağlanıyorsa yeni karar tarihine en yakın değer esas alınır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.06.2023, E. 2023/1814, K. 2023/3421). Ölen eşin döviz hesabı da karara en yakın tarihteki kurla Türk lirasına çevrilerek hesaba katılır; döviz cinsinden tahsile karar verilmesi hatalı bulunmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.11.2024, E. 2023/9728, K. 2024/8129).

Aksine anlaşma yoksa katılma alacağına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak yasal faiz yürütülür (TMK m.239/3); yasal faizin oranı 3095 sayılı Kanun m.1'e göre belirlenir ve bu madde 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Katılma alacağı bir para alacağıdır; sağ kalan eş ölen eşe ait bir malın mülkiyetini kural olarak isteyemez. Bu kuralın istisnaları kanunda sınırlı olarak düzenlenmiştir: paylı mülkiyetteki üstün yarar (TMK m.226/2) ile aile konutu ve ev eşyası (TMK m.240). Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir (TMK m.239/1); Yargıtay ayın olarak ödemeyi borçlu tarafa tanınmış bir hak olarak kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.01.2024, E. 2022/10035, K. 2024/171).

Yargıtay Uygulaması: Faiz, tasfiye tarihi sayılan karar tarihinden işler

Aksine anlaşma yoksa katılma alacağına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür; Yargıtay'ın ve Dairenin kökleşmiş uygulamasına göre tasfiye tarihi karar tarihidir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 06.04.2023, E. 2022/2397, K. 2023/1662)

Pratik sonuç: Ölen eşin mirasçılarına karşı açılan bu davada tasfiye ilk derece mahkemesince yapıldığından, bölge adliye mahkemesinin kendi karar tarihinden faiz yürütmesi hatalı bulunmuş ve faiz başlangıcı ilk derece mahkemesinin karar tarihi olarak düzeltilmiştir; tasfiyeyi bölge adliye mahkemesi kendisi yapmışsa tasfiye tarihi onun karar tarihidir. Aksine bir anlaşma yoksa katılma alacağı ve değer artış payı bakımından faizin ölüm veya dava tarihinden başlatılması bu uygulamaya uymaz (TMK m.239/3).

Sağ kalan eş hem alacaklı hem mirasçı olduğunda hesap nasıl yapılır?

Sağ kalan eş de mirasçı olduğundan, terekenin borcu olan katılma alacağından kendi miras payı oranında kendisi de sorumludur; bu nedenle diğer mirasçılardan yalnızca onların miras paylarına düşen kısmı isteyebilir. Mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır ve tereke borçlarından üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur (TMK m.599, m.641/1). Dava sağ kalan eş ile diğer mirasçılar arasında görüldüğünde ise her mirasçı miras payı oranında sorumlu tutulur ve her davalı mirasçının sorumlu olduğu miktar hükümde ayrı ayrı gösterilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.01.2022, E. 2021/5600, K. 2022/128). Sağ kalan eş mirası reddetmiş veya mirasçılık sıfatı başka bir nedenle sona ermişse tereke borcundan miras payı oranında sorumluluğu da bulunmayacağından bu indirim kural olarak gündeme gelmez.

Yargıtay Uygulaması: Sağ kalan eş kendi payına düşen kısmı diğer mirasçılardan isteyemez

Dava mirasçılar arasında görüldüğünde terekenin borcu olan katılma alacağından sağ kalan eş dâhil bütün mirasçılar miras payları oranında sorumludur; sağ kalan eşin miras payı oranındaki sorumluluğu göz ardı edilerek alacak belirlenemez ve her davalının sorumlu olduğu miktar hükümde ayrı ayrı gösterilir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 30.04.2024, E. 2023/3691, K. 2024/3006)

Pratik sonuç: Eş ve iki çocuğun mirasçı olduğu bir dosyada sağ kalan eş, katılma alacağının dörtte birinden kendisi sorumlu olur; kalan dörtte üçü çocuklardan miras payları oranında istenir. Talep bu hesaba göre belirlenmezse dava kısmen reddedilebilir ve yargılama giderleri buna göre paylaştırılır.

Evlilik yeni Medeni Kanun'dan önce başladıysa mallar nasıl paylaşılır?

1 Ocak 2002'den önce evlenen, başka bir mal rejimi seçmeyen ve yasal mal rejiminin evlenme tarihinden geçerli olacağını kanundaki bir yıllık süre içinde sözleşmeyle kabul etmeyen eşler arasında evlilik tarihinden 1 Ocak 2002'ye kadar mal ayrılığı, bu tarihten ölüme kadar edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.10). Yargıtay, ölümle sona eren evliliklerde de tasfiyeyi bu iki dönem için ayrı ayrı yapar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366).

• Mal ayrılığı dönemi: Bu dönemde ölen eş adına edinilen bir mal için sağ kalan eşin isteyebileceği alacak, katılma alacağı değil katkı payı alacağıdır. Katkı payı, malın edinilmesine para veya para ile ölçülebilen bir değerle katkıda bulunulduğunun ispatına bağlıdır ve kendiliğinden yarı oranında doğmaz. Gelir elde etmeyen eşin katkısı da, örneğin ziynet, miras veya bağış yoluyla elde ettiği bir değeri bu mala aktardığı ispatlanırsa dikkate alınır. Katkı payı hesabında malın dava tarihindeki sürüm değeri esas alınır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366) ve katkı payı alacağına, katılma alacağından farklı olarak, dava tarihinden itibaren faiz yürütülür (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.06.2023, E. 2023/3261, K. 2023/3425; 13.03.2024, E. 2022/7894, K. 2024/1695).

• Ödemesi iki döneme yayılan mallar: Malın bedeli, örneğin kredi taksitleri, kısmen 1 Ocak 2002'den sonra ödenmişse ödemeler dönemlere göre oranlanır. 1 Ocak 2002'den önceki ödemelere eşlerin katkısı katkı payı kurallarına göre belirlenir ve bu katkı, sonraki tasfiyede katkıda bulunan eşin kişisel malı olarak hesaba katılır; 1 Ocak 2002'den sonraki ödemeler bakımından ise değer artış payı ve artık değere katılma alacağı hesaplanır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.05.2023, E. 2023/1655, K. 2023/2556).

• Edinilmiş mallara katılma dönemi: 1 Ocak 2002'den ölüm tarihine kadar karşılığı verilerek edinilen mallarda (miras ve bağışla gelenler hariç) katılma alacağı, sağ kalan eşin o mala somut bir katkısı aranmaksızın artık değerin yarısı üzerinden doğar (TMK m.219, m.236/1).

Mal ayrılığı döneminde edinilen bir malın sonradan görünürde satışlarla el değiştirip yeniden aynı eş adına tescil edilmesi, malın edinme tarihini kendiliğinden değiştirmez; Yargıtay böyle bir dosyada malın ilk edinme tarihini esas almıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366).

Yargıtay Uygulaması: Mal ayrılığı döneminde edinilen mal için katkı payı istenir

1 Ocak 2002'den önce mal ayrılığı döneminde edinilen mallarda alacak katkı payı kurallarına göre belirlenir; katkı payı için para veya para ile ölçülebilen bir katkı gerekir. Çalışarak düzenli ve sürekli gelir elde eden eşin, aksi kanıtlanmadıkça, yapabileceği tasarruf oranında katkıda bulunduğu kabul edilir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366)

Pratik sonuç: Boşanma davası sürerken eşin ölmesiyle mal rejimi ölüm tarihinde sona eren bu dosyada, ilk edinme tarihleri 2002'den önce olan taşınmazlar için katılma alacağına hükmedilmesi bozulmuş ve alacağın katkı payı kurallarına göre hesaplanması istenmiştir. Bu tür dosyalarda eşlerin evlilik boyunca çalışma sürelerini ve gelirlerini gösteren belgeler belirleyici olabilir.

Ölen eşin mirasçıları sağ kalan eşten katılma alacağı isteyebilir mi?

Evet. Kanun artık değerin yarısı üzerindeki hakkı eşlerin yanında mirasçılarına da tanır (TMK m.236/1); ölen eş adına az, sağ kalan eş adına çok edinilmiş mal varsa ölen eşin mirasçıları sağ kalan eşe karşı katılma alacağı isteyebilir. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davaların eşler veya mirasçılar arasında görülebileceği, yetki kuralını düzenleyen maddede de öngörülmüştür (TMK m.214).

Yargıtay, ölen eşin mirasçılarının sağ kalan eş adına evlilik süresince alınan konut ve araç için açtığı katılma alacağı davasında, alacağın konutun karar tarihine en yakın sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını aramıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.06.2023, E. 2023/1814, K. 2023/3421).

Her iki tarafın da birbirinden katılma alacağı varsa alacaklar takas edilir (TMK m.236/1). Ancak Yargıtay, dilekçeler aşamasında takas istenmeden, karşı dava açılmadan ve karşı taraf açıkça muvafakat etmeden takas yapılmasını hatalı bulmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.06.2025, E. 2024/5685, K. 2025/6172). Sağ kalan eşin açtığı davada mirasçıların kendi alacaklarını zamanında ileri sürmesi bu nedenle önem taşır.

Ölen eşin sağ kalan eşten olan katılma alacağı terekeye ait olduğundan, sağ kalan eş de mirasçı sıfatıyla bu alacakta pay sahibidir. Yargıtay, iki eşin de öldüğü ve önce ölen eşin mirasçılarının sonra ölen eşin mirasçılarından katkı payı istediği bir dosyada, davalıların da önce ölen eşin mirasçısı oldukları için terekenin alacağında miras payları oranında hak sahibi olduklarının gözetilmesini ve her davalının sorumlu olduğu miktarın hükümde gösterilmesini aramıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 29.11.2023, E. 2023/2422, K. 2023/5741). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ölen eşin mirasçısının sağ kalan eş adına kayıtlı taşınmaz için açtığı davada katılma alacağının davacının miras payı oranında hüküm altına alınmasını ve ölümden sonra ölen eşin malları için yapılan paylaşma sözleşmesinin bu tasfiyeye engel sayılmamasını onamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 30.05.2024, E. 2023/1796, K. 2024/4057).

Katılma alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?

Eşler veya mirasçılar arasında mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı alacakları için kanunda özel bir süre öngörülmediğinden on yıllık genel zamanaşımı uygulanır (TMK m.5; Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.146); ölümle sona eren rejimde bu süre ölüm tarihinden itibaren işler. Yargıtay da mal rejimi tasfiyesi davalarında on yıllık genel zamanaşımı süresini uygulamaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.11.2022, E. 2022/3468, K. 2022/8924). Üçüncü kişilere karşı TMK m.241 davası için ise yukarıda anılan bir ve beş yıllık hak düşürücü süreler geçerlidir.

31.07.2026'dan itibaren 7589 sayılı Kanunla HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkra uygulanır: Alacağın bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Aynı Kanunla belirsiz alacak davası (HMK m.107) yürürlükten kaldırılmıştır. Bu kural, para alacağının baştan, kısmen de olsa dava edilmesini gerektirir. 7589 sayılı Kanunun geçiş hükmü gereği, yürürlük tarihinden önce açılmış davalarda kaldırılan HMK m.107 uygulanmaya devam eder. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161).

Yargıtay Uygulaması: Ölümden on yıl sonra ıslahla istenen alacak zamanaşımına uğrayabilir

Mal rejiminin tasfiyesi davalarında zamanaşımı süresi on yıldır; mal rejiminin sona erdiği ölüm tarihinden on yıl geçtikten sonra ıslah dilekçesiyle istenen tasfiye alacağına karşı ileri sürülen zamanaşımı def'i yerindedir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.03.2022, E. 2019/8-238, K. 2022/319)

Pratik sonuç: Bu dosyada sağ kalan eş davayı TMK m.240'a dayanarak konut üzerinde mülkiyet, intifa veya oturma hakkı istemiyle açmış; tasfiyeden doğan para alacağını ise ölümden on yıl geçtikten sonra ıslahla istemiştir. Konut talebiyle açılan dava, sonradan istenen alacak bakımından zamanaşımını korumamıştır. Bu nedenle konut talebiyle birlikte katılma veya katkı payı alacağının da baştan, kısmen de olsa istenmesi önem taşır; kısmi davada talep HMK m.109/4'e göre bir kez artırılabilir. Dava değeri arttıkça dava açılırken yatırılan harç da artar; artırılan kısım için harç tamamlanır.

Sağ kalan eşin ve çocukların miras payı ne kadardır?

Sağ kalan eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: Altsoyla birlikte dörtte bir, ana ve baba zümresiyle birlikte yarı, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte dörtte üç; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499). Mal rejimi tasfiyesi tamamlanıp tereke borçları ödendikten sonra kalan net miras bu oranlara göre paylaştırılır.

Uygulamada sık yapılan hata, çocuğu olmayan ve anne-babası da hayatta olmayan kişinin ölümünde sağ kalan eşin mirasın dörtte üçünü alacağının düşünülmesidir. Mirasbırakanın kardeşi veya yeğeni varsa ana ve baba zümresi devam eder ve eşin payı yarıdır; dörtte üç oranı ancak bu zümrede de kimse bulunmadığında uygulanır.

Mirasbırakan ölüme bağlı tasarruflarla payları değiştirebilir; ancak kanun altsoy için yasal payın yarısını, ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte birini ve sağ kalan eş için yukarıdaki tabloda gösterilen oranları saklı pay olarak ayırır (TMK m.506). Kardeşler yasal mirasçı olabilse de saklı payları yoktur; bu nedenle altsoyu bulunmayan ve ana-babası hayatta olmayan mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufla mirasının tamamını eşine bırakabilir ve kardeşler bu tasarrufun tenkisini isteyemez.

İkinci evlilikte eş ölürse mallar nasıl paylaşılır?

İkinci evlilikte de önce yalnızca bu evlilikteki mal rejimi süresince karşılığı verilerek edinilen mallar üzerinden mal rejimi tasfiye edilir; ölen eşin önceki evliliğinden olan çocukları ortak çocuklarla eşit paylarla mirasçıdır ve sağ kalan eşin payı yine dörtte birdir (TMK m.495, m.499). Sağ kalan eşin önceki evliliğinden olan çocukları ise ölen eş tarafından evlat edinilmemişlerse onun yasal mirasçısı değildir (TMK m.495, m.500).

Ölen eşin bu evlilikten önce sahip olduğu mallar kişisel maldır (TMK m.220/2); kural olarak artık değer hesabına girmez, doğrudan mirasa dâhil olur ve sağ kalan eş bunlardan yalnızca miras payını alır. Ancak böyle bir malın kredi taksitleri evlilik süresince edinilmiş mallardan, örneğin maaştan ödenmişse ödenen kısım oranında katılma alacağı doğabilir (TMK m.230). Sağ kalan eş böyle bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227/1).

Ölen eşin önceki evliliğinden olan çocukları da mirasçı olduklarından sağ kalan eşe karşı mal rejiminin tasfiyesini isteyebilir (TMK m.236/1). Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle artık değerin paylaşımında farklı bir esas kabul etmesi, ortak olmayan çocukların ve onların altsoyunun saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237).

Çocuklar evi satmak isterse sağ kalan eş evde kalabilir mi?

Sağ kalan eş, eşlerin birlikte yaşadığı konut için iki ayrı yola başvurabilir: Katılma alacağına mahsuben TMK m.240'a dayanarak aile mahkemesinde ya da miras hakkına (payına) mahsuben TMK m.652'ye dayanarak sulh hukuk mahkemesinde talepte bulunabilir. Diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi yoluyla konutun satışını isterse, bu davayı açacak mirasçının önce arabulucuya başvurması gerekir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B). Sağ kalan eşin konut talebi ise ayrı bir davayla ve satış kararı kesinleşmeden ileri sürülmelidir.

TMK m.240'ta konut bakımından kural intifa veya oturma hakkıdır; mülkiyet, haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle tanınabilir. TMK m.652'de ise kural mülkiyettir; haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir. TMK m.652, eşler arasındaki mal rejimi ne olursa olsun mirasçılık sıfatına dayanır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.02.2026, E. 2025/9122, K. 2026/2234).

Yargıtay Uygulaması: Miras payına mahsuben özgüleme bedelsiz değildir

TMK m.652'ye göre konutun sağ kalan eşe özgülenmesi bedelsiz değildir; eşin miras payı konutun değerini karşılamıyorsa eş, aradaki farkı ödeyerek mülkiyet hakkını isteyebilir, bu farkı ödeyecek gücü yoksa konut üzerinde intifa veya oturma hakkı talep edebilir. Bu davada husumetin ölen eşin yasal mirasçılarına yöneltilmesi gerekir. (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 22.12.2022, E. 2021/7596, K. 2022/7953)

Pratik sonuç: Terekede konuttan başka mal yoksa, sağ kalan eşin katılma alacağı bulunmuyorsa ve eş çocuklarla birlikte mirasçıysa, konutun mülkiyetini alabilmek için konut değerinin dörtte üçüne karşılık gelen farkı diğer mirasçılara ödemesi gerekir. Bu dosyada mirasçılar davaya dâhil edilmeden verilen özgüleme kararı bozulmuştur.

Yargıtay Uygulaması: Konut davası ortaklığın giderilmesi davasında bekletici sorun yapılır

Sağ kalan eşin TMK m.652'ye göre açtığı özgüleme davası sonucunda taşınmazın mülkiyet durumu değişebileceğinden, ortaklığın giderilmesi hükmü kesinleşinceye kadar açılmış bu dava, görülmekte olan ortaklığın giderilmesi davasında bekletici sorun yapılmalıdır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.11.2021, E. 2018/509, K. 2021/1406)

Pratik sonuç: Bu dosyada sağ kalan eş, ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verildikten sonra fakat karar kesinleşmeden özgüleme davası açmış; Kurul bu davanın sonucunun beklenmesi gerektiğine karar vermiştir. Satış kararı kesinleştikten sonra açılacak bir davanın konutun satışını önlemesi beklenmemelidir. Kurul kararı TMK m.652 davasına ilişkindir; TMK m.240'a dayanan ve mülkiyet hakkı tanınmasını içeren bir talep için de aynı ihtiyatla hareket edilmesi uygun olur.

Mirasçılardan her biri, kanun veya sözleşme gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman paylaşma isteyebilir (TMK m.642/1); sağ kalan eşin karşı çıkması tek başına davayı durdurmaz. Paylaşmanın derhâl yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa sulh hâkiminden paylaşmanın ertelenmesi istenebilir (TMK m.642/3). Yalnız para alacağı olarak açılan bir katılma alacağı davası, ortaklığın giderilmesi yoluyla satışı durdurmayabilir. 31.07.2026'dan itibaren, tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesinde birinci açık artırma, bir defaya mahsus olmak üzere yalnız malik mirasçılar arasında ve muhammen kıymetin tamamı üzerinden yapılır (İİK m.114); bu kural, değişiklikten önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz (7589 sayılı Kanun geçici m.1/1).

TMK m.240'a göre mülkiyet tanınırken katılma alacağından mahsup edilecek miktar, konutta diğer mirasçılara ait payların değeridir. Sağ kalan eşin miras payı oranında sorumlu olduğu kısım düşülerek bulunan katılma alacağı bu değerden mahsup edilir ve eksik kalan kısım diğer mirasçılar lehine depo ettirilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.06.2025, E. 2024/5685, K. 2025/6172).

TMK m.240 yolunun kapanabileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Konut mal ayrılığı döneminde edinildiyse: TMK m.240 edinilmiş mallara katılma rejimine ait bir hüküm olduğundan, evlilik içinde 1 Ocak 2002'den önce mal ayrılığı döneminde edinilen konut için bu maddeye dayanılamaz; bu durumda konut için başvurulacak yol miras payına mahsuben TMK m.652'dir.

• Konut ölen eşin kişisel malıysa ve katılma alacağı yoksa: Evlilikten önce edinilen veya miras ya da bağış yoluyla kazanılan konut kural olarak artık değer hesabına girmez (TMK m.220/2); evlilik içinde edinilmiş mallardan ödenen taksitler varsa bu kısım ayrıca hesaba katılır (TMK m.230). Sağ kalan eşin başka edinilmiş mallardan doğan bir katılma alacağı da yoksa mahsup edilecek bir alacak bulunmadığından başvurulacak yol TMK m.652'dir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlenmeden önce ölen eş adına tescil edilen konut için katılma alacağı bulunmadığından TMK m.240 koşullarının oluşmadığına ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.01.2024, E. 2023/1524, K. 2024/293).

Mal rejimi ölümle sona erdiğinden ve mallar bu tarihteki durumlarına göre hesaba katıldığından (TMK m.225/1, m.228/1), ölümden sonra konuta yapılan iyileştirme ve harcamalar mal rejimi tasfiyesinin hesabına girmez; bu harcamaların genel hükümlere göre istenip istenemeyeceği ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay Uygulaması: Miras payına dayalı konut talebi aile mahkemesinde görülmez

TMK m.652'ye dayalı özgüleme talebi miras hukukundan kaynaklanır ve mal rejiminin tasfiyesi kapsamında değildir; bu talepte aile mahkemesi değil sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 30.04.2024, E. 2023/3691, K. 2024/3006)

Pratik sonuç: TMK m.240 ve m.652'ye dayalı talepler aynı dilekçede ileri sürülse bile aile mahkemesinin TMK m.652 talebi hakkında esastan verdiği karar bozulabilir. TMK m.652 talebi baştan sulh hukuk mahkemesinde ayrı bir davayla ileri sürülmelidir. Dava baştan yanlış mahkemede açılmış ve görevsizlik kararı verilmişse, kanunda belirtilen tarihten itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20).

Yargıtay Uygulaması: Konutun aile konutu olduğunu sağ kalan eş ispatlar

TMK m.240'ın uygulanabilmesi için konutun ölen eşe ait olması ve eşlerin birlikte yaşadığı konut olması gerekir; bunun ispat yükü sağ kalan eştedir. Diğer mirasçıların aksini iddia etmemesi gerekçesiyle konutun aile konutu kabul edilmesi ispat yükünün hatalı belirlenmesidir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.11.2024, E. 2023/9728, K. 2024/8129)

Pratik sonuç: Adres kayıtları, abonelik ve fatura belgeleri ile eşlerin birlikte yaşadığını bilen tanıklar dava açılırken delil olarak gösterilmelidir. Bu dosyada davalılar, sağ kalan eşin adres kayıtlarının farklı olduğunu ileri sürmüştür.

Yargıtay Uygulaması: Rızasız devredilen aile konutu eşin ölümünden sonra da dava edilebilir

Malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devretmesi hâlinde, sağ kalan eşin bu devrin iptali için dava açma hakkı malik eşin dava açılmadan önce ölmesiyle ortadan kalkmaz; belirleyici olan, devir sırasında evliliğin sürmesi ve açık rızanın bulunmamasıdır. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.02.2026, E. 2025/9122, K. 2026/2234)

Pratik sonuç: Eşin sağlığında konutu diğer eşin açık rızası olmadan başkasına devrettiği ölümden sonra ortaya çıkarsa, sağ kalan eşin TMK m.194'e dayanan iptal davasındaki hukuki yararı malik eşin ölümüyle sona ermez (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.03.2021, E. 2021/264, K. 2021/1972; 28.04.2026, E. 2025/9149, K. 2026/4777). Davanın sonucu, devralan kişinin durumu da dâhil olmak üzere somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Eşlerin sağlığında konutun korunması için aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Mirası reddetmek katılma alacağını ortadan kaldırır mı?

Hayır. Katılma alacağı mirastan değil sona eren mal rejiminden doğar; bu nedenle mirasın reddi ve mirastan feragat, katılma alacağından feragat anlamına gelmez; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de mirastan feragat sözleşmesinin mal rejiminden doğan haklar bakımından sonuç doğurmadığı gerekçesine dayanan bölge adliye mahkemesi kararını bu yönden bozmamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366). Mirasın reddi, ölümden sonra sulh mahkemesine yapılan tek taraflı bir beyandır (TMK m.605, m.609); mirastan feragat ise mirasbırakanın sağlığında onunla resmî vasiyetname şeklinde yapılan bir sözleşmedir (TMK m.528, m.545).

Tereke borca batıksa mirasın reddi gündeme gelir. Miras üç ay içinde reddedilebilir; süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler (TMK m.606). Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır (TMK m.609). Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (TMK m.610/2). Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı bir ay içinde sulh hâkiminden terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir (TMK m.619). Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2).

Ret süresi katılma alacağının belirlenmesini beklemez; tereke borca batıksa ret beyanı bu süre içinde yapılmalıdır. Önemli sebeplerin varlığında sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m.615). Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ölümden sonra mirasbırakanın banka hesabından azımsanmayacak miktarda para çeken mirasçının mirası zımnen kabul ettiğini ve mirasın hükmen reddini isteyemeyeceğini kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 05.11.2024, E. 2023/4367, K. 2024/4885); TMK m.610/2'deki davranışlar hükmen ret davasında da gözetilir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 22.05.2023, E. 2022/1443, K. 2023/2727). Katılma alacağının üç aylık süre içinde belirlenmesi çoğu zaman mümkün olmadığından, ret süresi içinde mirasçılarla yazılı bir anlaşma veya mahkeme kararı olmadan tereke malından kendiliğinden bir şey alınmaması daha güvenlidir.

Mirasın reddi katılma alacağını ortadan kaldırmasa da bu alacağın bankalar gibi tereke alacaklılarına karşı kanunda bir imtiyazı yoktur. Rehinli alacaklar, örneğin ipotekli kredi, rehinli malın satış bedelinden önce ödenir; katılma alacağı, iflas sıra cetvelinde imtiyazlı olmayan alacaklarla birlikte dördüncü sırada yer alır (İİK m.206). En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612); bu durumda katılma alacağı tasfiyede ileri sürülür ve tereke yettiği oranda ödenir. Sürenin başlangıcı ve borca batık terekede hükmen ret için mirasın reddi rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay Uygulaması: Mirası reddeden eş katılma alacağını isteyebilir

Sağ kalan eşin mirasçılık sıfatı mirastan feragat, mirasın reddi, mirasçılıktan çıkarma veya mirastan yoksunluk gibi nedenlerle sona ermiş olsa da mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağını mirasçılardan isteyebilir; mirastan feragat ve mirasın reddi katılma alacağı bakımından feragat anlamına gelmez.

Pratik sonuç: Bu dosyada eş, düzenleme şeklinde yapılan bir sözleşmeyle belirli taşınmazlardaki miras haklarından feragat ettiğini beyan etmişti; Daire, sözleşmede katılma alacağından vazgeçildiğine dair bir beyan bulunmadığından katılma alacağı talebinin incelenmesi gerektiğine karar vermiştir. Ölümden sonra durum farklı değerlendirilebilir: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, sağ kalan eşin mal rejiminin tasfiyesini istemeden terekenin tamamını kapsayan bir paylaşma sözleşmesi imzalayıp bu sözleşme ifa edildikten sonra açtığı katılma alacağı davasının reddini, sözleşmede açık bir vazgeçme beyanı bulunmasa da onamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.09.2023, E. 2022/5418, K. 2023/4223).

Saklı pay zedelenirse tenkis davası açılabilir mi?

Evet. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (TMK m.560). Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken mirasbırakanın borçları terekeden indirildiğinden, sağ kalan eşin katılma alacağı da bu hesapta önce düşülür (TMK m.507/2). Ölüme bağlı tasarrufların yanında; mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar gibi bazı sağlararası kazandırmalar da tenkise tabidir (TMK m.565).

Tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle düşer; tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Mirastan mal kaçırmak amacıyla satış gibi gösterilen devirler için muris muvazaası davası, ölüme bağlı tasarrufun geçerliliğine itiraz için vasiyetnamenin iptali davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Veraset ve intikal vergisi nasıl beyan edilir?

Veraset ve intikal vergisi kendiliğinden tahakkuk etmez; mirasçıların beyanname vermesi gerekir. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse beyanname, mükellefler Türkiye'de ise ölüm tarihini izleyen dört ay, yurt dışındaysa altı ay içinde verilir. Ölüm yurt dışında gerçekleşmişse süre, mükellefler Türkiye'de ise altı ay, ölenin bulunduğu ülkedeyse dört ay, başka bir yabancı ülkedeyse sekiz aydır (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (VİV) m.9).

Güncel durum: Veraset ve intikal vergisinde istisna tutarları

Altsoy ve eşten her birine isabet eden miras hissesinin ve altsoy bulunmaması hâlinde eşe isabet eden miras hissesinin kanunda belirlenen tutarı vergiden istisnadır; bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve ilgili yılın Veraset ve İntikal Vergisi Genel Tebliği ile ilan edilir (VİV m.4). Veraset yoluyla intikallerde oranlar yüzde 1 ile yüzde 10 arasında kademeli olarak uygulanır; dilim tutarları da her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir (VİV m.16).

Gelir İdaresi, bir özelgesinde mal rejiminin tasfiyesinin mirasın tasfiyesinden öncelikli olduğunu, sağ kalan eşin mal rejiminden kaynaklanan haklarını aldıktan sonra ölen eş adına kalan malvarlığının mirasa konu olduğunu ve bu hakların mirasçılık sıfatından ayrı olduğunu belirtmiştir. (Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Defterdarlığı, 10.04.2026 tarihli, E-97895701-160[2026/5.1-19]-493812 sayılı özelge). Özelgeler talepte bulunan mükellef için verildiğinden somut durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Tahakkuk eden vergi, tahakkuktan itibaren üç yıl içinde, her yıl mayıs ve kasım aylarında ödenmek üzere altı eşit taksitte ödenir. İntikal eden taşınmazların tescili verginin tahakkuku beklenmeksizin yapılır; ancak taşınmaza isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz ve üzerinde ayni hak kurulamaz (VİV m.19).

Mirasçılık belgesi nereden alınır?

Mirasçılık belgesi, yasal mirasçı olduğu belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir (TMK m.598); bankada hesap işlemleri ve tapuda intikal için istenir. Belgenin verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yeterli değilse veya belge yabancılar tarafından isteniyorsa noter belge veremez; bu durumda sulh hukuk mahkemesine başvurulur (Noterlik Kanunu m.71/B).

Hangi talep hangi mahkemede görülür?

Tek bir miras mahkemesi yoktur; görevli mahkeme talebin türüne göre değişir.

Mal rejiminin ölümle sona ermesi hâlinde tasfiye davasında ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.214). Terekenin paylaşılması, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi, miras sebebiyle istihkak ile terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1). Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu iki kuralı dava türüne göre ayırmıştır: Terekedeki belirli bir taşınmazın ortaklığının giderilmesi istenirse taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 18.04.2022, E. 2022/4290, K. 2022/6754), terekenin tamamının paylaştırılması istenirse ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1; TMK m.576; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 29.11.2021, E. 2021/10093, K. 2021/14009). Birden fazla taşınmaz için dava, bunlardan birinin bulunduğu yerde açılabilir (HMK m.12/3).

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir; başvurulmuş ancak son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme tutanağın sunulması için bir haftalık kesin süre verir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A/2). Bu zorunluluk sayılan uyuşmazlıklar içindir; katılma alacağı davası bu sayımda yer almaz. Geçerli bir mazereti olmadan ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A/11).

Hangi durumda hangi yola başvurulur?

1. Eş öldü ve evlilik süresince ölen eş adına mal edinildiyse → Mirasçılarla katılma alacağı konusunda yazılı bir anlaşma yapılabilir; anlaşma sağlanamazsa ölenin son yerleşim yerindeki aile mahkemesinde katılma alacağı davası açılır.

2. Sağ kalan eş birlikte yaşanan konutta kalmak istiyorsa → Konut ölen eşe aitse ve sağ kalan eşin katılma alacağı varsa TMK m.240'a göre aile mahkemesinde talepte bulunulabilir; alacak yetmezse bedel eklenir. Katılma alacağı yoksa ya da konut mal ayrılığı döneminde edinilmişse miras payına mahsuben TMK m.652 yolu değerlendirilir; konutun değeri miras payını aşarsa aradaki fark diğer mirasçılara ödenir.

3. Diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesini istiyorsa → Bu davayı açacak mirasçının önce arabulucuya başvurması dava şartıdır; sağ kalan eş arabuluculuk toplantısına katılarak konut talebini bu aşamada dile getirebilir. Anlaşma sağlanamazsa sağ kalan eş, mümkünse ortaklığın giderilmesi kararı verilmeden, en geç karar kesinleşmeden TMK m.652 veya m.240 davasını açmalı ve bu davanın bekletici sorun yapılmasını istemelidir (HMK m.165); paylaşmanın derhâl yapılması malın değerini önemli ölçüde azaltacaksa ertelenmesi de istenebilir (TMK m.642/3).

4. Evlilik 1 Ocak 2002'den önce başladıysa → Mallar edinme tarihine göre ayrılır; önceki dönem malları için katkı payı, sonraki dönem malları için katılma alacağı istenir.

5. Tereke borca batıksa → Ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine ret beyanında bulunulur veya bir ay içinde resmî defter tutulması istenir (TMK m.606, m.619); önemli sebep varsa ret süresinin uzatılması istenebilir (TMK m.615). Ölüm tarihinde ödemeden aciz açıkça belliyse hükmen ret yolu da vardır. Bu süre içinde anlaşma veya mahkeme kararı olmadan ölen eşin hesabından kendiliğinden para çekmek veya tereke malını almak ret hakkını düşürebilir. Mirasın reddi katılma alacağını ortadan kaldırmaz; ancak bu alacağın tereke alacaklılarına karşı imtiyazı olmadığından tamamı tahsil edilemeyebilir.

6. Vasiyetname veya bağışlama saklı payı zedeliyorsa → Bir yıllık ve on yıllık süreler içinde asliye hukuk mahkemesinde tenkis davası açılır.

7. Ölen eşin mirasçıları, sağ kalan eş adına edinilen mallar için alacak isteyecekse → Aile mahkemesinde katılma alacağı davası açılır ya da sağ kalan eşin açtığı davada takas talebi zamanında ileri sürülür veya karşı dava açılır.

Kurgusal örnekler

Kurgusal örnek — Tek konut, eş ve iki çocuk: Ölen eş adına evlilik içinde, 2002'den sonra maaşıyla alınmış, eşlerin birlikte yaşadığı ve karara en yakın tarihte değeri 4.000.000 TL olarak belirlenen bir daire bulunsun; başka mal ve borç olmasın, sağ kalan eşin de edinilmiş malı bulunmasın. Katılma alacağı artık değerin yarısı olan 2.000.000 TL'dir ve terekenin borcu olarak önce ayrılır. Kalan 2.000.000 TL miras olarak paylaşılır: Sağ kalan eşe dörtte bir oranında 500.000 TL, her çocuğa 750.000 TL düşer ve eşin toplam hakkı 2.500.000 TL olur. Dava mirasçılar arasında görülürse sağ kalan eş, katılma alacağının kendi miras payına düşen dörtte birinden kendisi sorumlu olduğundan çocuklardan toplam 1.500.000 TL, her birinden 750.000 TL isteyebilir. Tapuda intikal mirasçılık belgesine göre elbirliği mülkiyeti olarak yapılır; katılma alacağı bu intikalden ayrı bir para alacağıdır ve yasal faizi kural olarak karar tarihinden işler. Mahkeme alacağı her çocuk aleyhine ayrı ayrı hükme bağlar; çocuklar ödemezse alacak icra yoluyla tahsil edilir ve borçlunun elbirliği hâlinde ortak olduğu taşınmaz için icra mahkemesinden alınan yetki belgesiyle ortaklığın giderilmesi istenebileceğinden (İİK m.121; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 13.12.2023, E. 2023/5387, K. 2023/6214) bu yol evin satışına da yol açabilir. Sağ kalan eş evin mülkiyetini istiyorsa ve haklı bir sebep varsa TMK m.240/3 yolunu değerlendirebilir: Bu durumda çocukların konuttaki payının değeri (3.000.000 TL) ile eşin onlardan isteyebileceği katılma alacağı (1.500.000 TL) arasındaki 1.500.000 TL'nin çocuklar lehine depo edilmesi gerekir. Gerçek dosyada değer bilirkişi tarafından belirlenir ve sonuç delillere göre değişebilir.

Kurgusal örnek — Yeni Medeni Kanun'dan önce yapılan evlilik: A ile B 1990'da evlenmiştir. A adına 1998'de alınmış bir konut ve 2010'da alınmış bir araç vardır; A 2025'te ölür. Konut mal ayrılığı döneminde edinildiğinden B'nin bu konut için talebi katkı payı alacağıdır; B, o dönemde düzenli çalışarak gelir elde ettiğini veya ziynetini bozdurup bedele kattığını ispatlamalıdır. Araç ise edinilmiş mallara katılma döneminde alındığından, başka edinilmiş mal ve borç yoksa B, katkı aranmaksızın aracın değerinin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir. Konut mal ayrılığı döneminde edinildiğinden Yargıtay uygulamasına göre bu konut için TMK m.240 uygulanmaz. Bu nedenle evde kalmak isteyen B için öncelikli yol miras payına mahsuben TMK m.652'dir; konutun değeri B'nin miras payını aşarsa aradaki farkın diğer mirasçılara ödenmesi gerekir.

Kurgusal örnek — İkinci evlilik ve evlilikten önce alınan ev: C, ilk evliliğinden iki çocuğu varken D ile evlenir; birlikte yaşadıkları daire C'nin bu evlilikten önce peşin bedelle aldığı dairedir ve eşler adına evlilik süresince edinilmiş başka bir mal yoktur. C ölünce daire kişisel mal olduğundan artık değer hesabına girmez; D'nin katılma alacağı doğmaz ve daire doğrudan mirasa dâhil olur. Daire üzerinde D dörtte bir, C'nin iki çocuğu birlikte dörtte üç oranında mirasçıdır. D evde kalmak isterse TMK m.652'ye göre sulh hukuk mahkemesinde dairenin miras payına mahsuben kendisine özgülenmesini isteyebilir. Terekede başka mal bulunmadığından dairenin değeri D'nin dörtte birlik payını aşar; mülkiyetin D'ye verilebilmesi için dairenin değerinin dörtte üçüne karşılık gelen farkın çocuklara ödenmesi gerekir, D bu farkı ödeyemiyorsa konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. D evlilik süresince dairenin yenilenmesine kendi parasıyla katkıda bulunmuşsa ayrıca değer artış payı isteyip isteyemeyeceği değerlendirilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Tasfiyenin kendiliğinden yapılacağını düşünmek: Mal rejimi ölümle sona erse de katılma alacağı ancak anlaşmayla veya dava yoluyla belirlenir; beklemek zamanaşımı riskini artırır.

• Katılma alacağını miras sanmak: Katılma alacağı terekenin borcudur ve miras payı hesaplanmadan önce ayrılır; ikisini karıştırmak yanlış pay hesabına ve yanlış mahkemede dava açılmasına yol açabilir.

• Paylaşma sözleşmesinde katılma alacağını yazmamak: Mal rejimi tasfiyesi istenmeden bütün terekeyi kapsayan bir paylaşma sözleşmesinin imzalanıp ifa edilmesi, sonradan açılan katılma alacağı davasının reddine yol açabilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.09.2023, E. 2022/5418, K. 2023/4223); sözleşmede katılma alacağının karşılandığı ya da saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.

• Tapudaki intikali yeterli sanmak: Taşınmazın mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak tescili, sağ kalan eşin katılma alacağını veya konut talebini karşılamaz.

• Katılma alacağının tamamını diğer mirasçılardan istemek: Mirası reddetmemiş ve mirasçılık sıfatı devam eden sağ kalan eş, kendi miras payı oranındaki kısımdan kendisi sorumludur; talep bu hesaba göre belirlenmelidir.

• TMK m.240 ile m.652'yi karıştırmak: İki talep farklı mahkemelerde görülür; yanlış mahkemede ileri sürülen talep görev yönünden reddedilebilir.

• Aile konutu niteliğini ispatlayacak delilleri göstermemek: TMK m.240'ta ispat yükü sağ kalan eştedir.

• Konut talebini satış kararının kesinleşmesinden sonraya bırakmak: Diğer mirasçıların açtığı ortaklığın giderilmesi davası sürerken TMK m.652 veya m.240 davası açılıp bekletici sorun yapılması istenmezse konut satış yoluyla el değiştirebilir.

• Miras payıyla konutun bedelsiz alınacağını sanmak: TMK m.652'de konutun değeri sağ kalan eşin miras payını aşarsa aradaki fark diğer mirasçılara ödenir.

• Davayı bütün mirasçılara yöneltmemek: Konut üzerinde hak istenen davalarda husumetin ölen eşin bütün yasal mirasçılarına yöneltilmesi gerekir; taraf teşkili sağlanmadan verilen karar bozulabilir.

• Ret süresi içinde ölen eşin hesabından kendiliğinden para çekmek veya malını satmak: Katılma alacağına karşılık olduğu düşünülse bile, mirasçı sıfatıyla yapılan ve terekenin olağan yönetimini aşan bu işlemler mirası reddetme hakkını düşürebilir (TMK m.610/2; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 05.11.2024, E. 2023/4367, K. 2024/4885); tereke borca batıksa sağ kalan eş bu borçlardan kişisel olarak sorumlu kalabilir.

• 2002 öncesi malları katılma alacağına katmak: Bu mallar için kural olarak katkının ispatına bağlı katkı payı istenebilir; bütün malları tek hesaba sokmak davanın kısmen reddine yol açabilir.

• Takas talebini zamanında ileri sürmemek: Ölen eşin mirasçıları, sağ kalan eş adına edinilen mallardan doğan alacaklarını dilekçeler aşamasında takas talebiyle veya karşı davayla ileri sürmezse mahkeme kendiliğinden takas yapamaz.

• Para alacağını hiç istememek: Katılma, katkı payı veya değer artış payı alacağı dava dilekçesinde, kısmen de olsa, istenmezse ölümden itibaren on yıl geçtikten sonra eklenen talep zamanaşımı def'iyle karşılaşabilir; kısmi davada ise talep bir kez ve tahkikat sonuna kadar artırılabilir (HMK m.109/4).

• Konut talebiyle yetinmek: TMK m.240'a dayalı konut talebiyle açılan dava, sonradan istenecek katılma veya katkı payı alacağı bakımından zamanaşımını korumayabilir.

• Gider ve delil avansını süresinde yatırmamak: Gider avansı dava şartıdır; mahkemenin verdiği kesin sürede tamamlanmazsa dava usulden reddedilebilir (HMK m.114/1-g, m.115/2, m.120/2). Bilirkişi incelemesi veya keşif için belirlenen avans süresinde yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılır ve malların değeri ispatlanamayabilir (HMK m.324).

• Ortaklığın giderilmesinde davayı yanlış yerde açmak: Belirli bir tereke taşınmazı için dava taşınmazın bulunduğu yerde, terekenin tamamının paylaştırılması için ölenin son yerleşim yerinde açılır; kesin yetkiye uyulmazsa mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verir.

• Arabuluculuk toplantısına katılmamak: Geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin bir kısmına katlanabilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A/11).

• Süreleri kaçırmak: Mirasın reddi için üç ay, resmî defter için bir ay, veraset ve intikal vergisi beyanı için kural olarak dört ay, tenkis için bir ve on yıl, üçüncü kişilere karşı TMK m.241 davası için bir ve beş yıl, mal rejiminden doğan alacaklar için ölümden itibaren on yıl gibi süreler geçtikten sonra hak kaybı yaşanabilir.

Eşin vefatından sonra kontrol listesi

☐ Mirasçılık belgesini sulh hukuk mahkemesinden veya noterden aldım.

☐ Ölen eşin ve sağ kalan eşin tapu, araç, banka, hisse ve kredi kayıtlarını topladım.

☐ Her malın edinme tarihini belirledim; evlilik öncesi, 1 Ocak 2002 öncesi, miras veya bağışla gelen mallar ile evlilik içinde satın alınan malları ayırdım.

☐ Kişisel mal iddiasını destekleyecek veya çürütecek banka kayıtlarını, satış belgelerini ve kredi ödeme tablolarını sakladım.

☐ Tereke borçlarını araştırdım; borca batıklık varsa üç aylık ret süresini ve bir aylık resmî defter süresini takvime aldım.

☐ Veraset ve intikal vergisi beyannamesi için ölüm tarihini izleyen süreyi takvime aldım.

☐ Konutta kalmak istiyorsam birlikte yaşadığımızı gösteren adres kayıtlarını, faturaları ve tanıkları belirledim.

☐ İstediğim hakkın değeri katılma alacağımı veya miras payımı aşıyorsa diğer mirasçılara ödenecek farkı hesapladım.

☐ Diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi davası açtıysa, satış kararı kesinleşmeden konut davamı açtım ve bekletici sorun yapılmasını istedim.

☐ Mirasçılarla paylaşma sözleşmesi imzalamadan önce katılma alacağımın karşılandığını veya saklı tutulduğunu sözleşmeye açıkça yazdırdım.

☐ Katılma alacağı, katkı payı ve değer artış payı alacaklarımı, kısmen de olsa, ölüm tarihinden itibaren on yıl dolmadan dava dilekçesinde istedim.

☐ Tereke borca batıksa ret süresi içinde, anlaşma veya mahkeme kararı olmadan ölen eşin hesabından para çekmedim ve tereke malından bir şey almadım.

Sık sorulan sorular

Eşim ölünce ev otomatik olarak benim olur mu?

Hayır. Ölen eş adına kayıtlı ev, evlilik süresince edinilmiş olsa bile ölümle tek başına sağ kalan eşe geçmez; sağ kalan eş dâhil bütün mirasçılara elbirliği hâlinde geçer (TMK m.599, m.640). Önce mal rejiminin tasfiyesiyle katılma alacağı belirlenir, ardından miras paylaşılır. Evin sağ kalan eşte kalması isteniyorsa TMK m.240 veya m.652'ye dayanılarak talepte bulunulması ya da diğer mirasçılarla anlaşılması gerekir; TMK m.240'ta tanınan hakkın değeri katılma alacağını, TMK m.652'de konutun değeri miras payını aşarsa aradaki fark diğer mirasçılara ödenir.

Eşim ölünce mirasın ne kadarı bana kalır?

Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasçıysa dörtte bir, ana ve baba zümresiyle birlikteyse yarı, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikteyse dörtte üç pay alır; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499). Bu pay, katılma alacağı terekeden ayrıldıktan sonra kalan net miras üzerinden hesaplanır. Katılma alacağı ayrıca ve miras payından önce alınır.

Katılma alacağı ile miras payı aynı şey mi?

Hayır. Katılma alacağı sona eren mal rejiminden doğan ve terekenin borcu olarak önce ödenen bir alacaktır; miras payı ise bu borç düşüldükten sonra kalan net terekeden alınan paydır. Sağ kalan eş ikisini birlikte alabilir; katılma alacağı aile mahkemesinde, mirasın paylaşılması sulh hukuk mahkemesinde istenir.

Ev hanımıyım; katılma alacağı isteyebilir miyim?

Evet. Katılma alacağı kanundan doğar; alacaklı eşin bir gelirinin olması veya malın alınmasına katkıda bulunması gerekmez (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.01.2024, E. 2022/10035, K. 2024/171). Ancak evlilik 1 Ocak 2002'den önce başlamışsa, bu tarihten önce evlilik içinde edinilen mallar için katkı payı söz konusu olduğundan bu mallarda para veya para ile ölçülebilen bir katkının ispatı gerekir.

Evliliğimiz 2002'den önce başladı; katılma alacağı isteyebilir miyim?

Kısmen. Eşler yasal mal rejimini evlenme tarihinden geçerli kılan bir sözleşme yapmamışsa evlilik içinde 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallar mal ayrılığı dönemine aittir; bunlar için kural olarak ancak katkınızı ispatlayarak katkı payı alacağı isteyebilirsiniz. Bedeli kısmen 2002'den sonra ödenen mallarda bu ödemeler katılma alacağı veya değer artış payı hesabında değerlendirilebilir. 1 Ocak 2002'den ölüm tarihine kadar edinilen mallarda ise artık değerin yarısı somut bir katkı aranmaksızın katılma alacağı olarak istenebilir (4722 sayılı Kanun m.10; TMK m.236/1).

İkinci evlilikte eş ölürse mallar nasıl paylaşılır?

Önce yalnızca bu evlilik süresince edinilen mallar üzerinden mal rejimi tasfiye edilir; ölen eşin bu evlilikten önce sahip olduğu mallar kişisel mal olduğundan artık değer hesabına girmez ve doğrudan mirasa dâhil olur (TMK m.220/2). Ölen eşin önceki evliliğinden olan çocukları ortak çocuklarla eşit paylarla mirasçıdır ve sağ kalan eş altsoyla birlikte dörtte bir alır (TMK m.495, m.499). Sağ kalan eşin önceki evliliğinden olan çocukları ise evlat edinilmemişlerse ölen eşin mirasçısı değildir (TMK m.500).

Çocuklar evi satmak isterse ne yapabilirim?

Katılma alacağınız varsa aile mahkemesinde TMK m.240'a göre konut üzerinde intifa veya oturma hakkı, haklı sebeplerin varlığında mülkiyet hakkı tanınmasını; miras payınıza mahsuben ise sulh hukuk mahkemesinde TMK m.652'ye göre mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilirsiniz. TMK m.240'ta tanınan hakkın değeri katılma alacağınızı, TMK m.652'de konutun değeri miras payınızı aşarsa aradaki farkı diğer mirasçılara ödemeniz gerekir; TMK m.652'de bu farkı ödeyemiyorsanız intifa veya oturma hakkı istenebilir. Diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi davası açarsa, satış kararı kesinleşmeden kendi konut davanızı açıp bu davanın bekletici sorun yapılmasını istemelisiniz.

Mirası reddetmek katılma alacağını ortadan kaldırır mı?

Hayır. Katılma alacağı mirastan değil sona eren mal rejiminden doğar. Bu nedenle mirasın reddi ve mirastan feragat, katılma alacağından feragat anlamına gelmez (TMK m.236). Mirasın reddi için üç aylık süre katılma alacağının belirlenmesini beklemez ve bu süre içinde anlaşma veya mahkeme kararı olmadan tereke malından kendiliğinden bir şey alınması ret hakkını düşürebilir; katılma alacağının tereke alacaklılarına karşı imtiyazı olmadığından tereke borca batıksa tamamı tahsil edilemeyebilir.

Ölen eşin çocukları benden alacak isteyebilir mi?

Evet. Artık değerin yarısı üzerindeki hak eşlerin yanında mirasçılarına da tanınmıştır; sağ kalan eş adına evlilik süresince edinilmiş mallar varsa ölen eşin mirasçıları bunların artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir (TMK m.236/1). Bu alacak terekeye ait olduğundan her mirasçı ancak kendi miras payı oranındaki kısmı isteyebilir; sağ kalan eşin kendi payına düşen kısım ondan istenmez. Karşılıklı alacaklar takas edilir; ancak takasın davada zamanında talep edilmesi gerekir.

Katılma alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?

Katılma alacağı ile katkı payı ve değer artış payı alacakları on yıllık genel zamanaşımına tabidir ve süre, mal rejiminin sona erdiği ölüm tarihinden itibaren işler (TMK m.5; TBK m.146; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.11.2022, E. 2022/3468, K. 2022/8924). Para alacağı dava dilekçesinde hiç istenmemiş ve ölümden on yıl geçtikten sonra eklenmişse, karşı tarafın zamanaşımı def'i üzerine kabul görmeyebilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.03.2022, E. 2019/8-238, K. 2022/319). 31.07.2026'dan itibaren kısmi davada talep bir kez artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m.161).

Boşanma davası devam ederken eşim ölürse mirasçı olur muyum?

Kural olarak evet; boşanma kararı kesinleşmeden ölüm gerçekleşmişse sağ kalan eş yasal mirasçıdır. Ancak ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanırsa sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, kaybeder (TMK m.181). Bu durumda da mal rejimi ölüm tarihinde sona erer (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366); mirasçılık sıfatı sona eren eş de katılma alacağını isteyebilir, çünkü bu alacak mirastan değil mal rejiminden doğar (TMK m.236).

Eşim öldü; banka hesabı ve kredi borcu ne olur?

Hesaptaki para kural olarak edinilmiş mal kabul edilir; kişisel mal olduğunu iddia eden bunu ispat etmelidir (TMK m.222/3). Edinilmiş mal niteliğindeki bakiye artık değer hesabına girer; sağ kalan eşin katılma alacağı terekenin borcu olarak mirasçılar arasındaki paylaşmadan önce ödenir ve kalan net değer miras payları oranında paylaştırılır. Bu öncelik bankaya karşı bir imtiyaz sağlamaz; ipotekli kredide banka rehinli malın satış bedelinden önce alır (İİK m.206). Ölen eşin kredi borcu tereke borcudur; mirası reddetmeyen mirasçılar bu borçtan bankaya karşı müteselsilen sorumludur (TMK m.641/1) ve tereke borca batıksa miras üç ay içinde reddedilebilir (TMK m.606). Ret süresi dolmadan ölen eşin hesabından kendiliğinden para çekilmesi, mirası reddetme hakkını düşürebilir (TMK m.610/2).

Eşim öldü; araç ve tapu nasıl devredilir?

Araç ve taşınmaz kendiliğinden sağ kalan eşe geçmez; mirasçılar paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve birlikte tasarruf eder (TMK m.640). Taşınmaz, mirasçılık belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurularak mirasçılar adına tescil edilir; tescil verginin tahakkuku beklenmeksizin yapılabilir, ancak taşınmaza isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir yapılamaz (VİV m.19). Bu tescil sağ kalan eşin katılma alacağını ve konut talebini karşılamaz; bunlar ayrıca ileri sürülür.

Katılma alacağı ve aile konutu talebi hangi mahkemede açılır?

Katılma alacağı, değer artış payı, katkı payı ve TMK m.240'a dayalı konut talepleri aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4); yetkili mahkeme ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.214). TMK m.652'ye dayalı talepte sulh hukuk mahkemesi görevlidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 30.04.2024, E. 2023/3691, K. 2024/3006). Yanlış mahkemede açılan dava görev yönünden reddedilebilir; görevsizlik kararı verildiği anda kesinse tebliğinden, kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşmesinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Belirli bir tereke taşınmazının ortaklığının giderilmesinde ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1).

Sağ kalan eşin saklı payı ne kadardır?

Sağ kalan eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü saklı paydır (TMK m.506). Ölüme bağlı tasarrufla veya tenkise tabi bir kazandırmayla bu pay zedelenirse eş tenkis davası açabilir (TMK m.560). Dava, kanundaki bir yıllık ve on yıllık süreler içinde açılmalıdır (TMK m.571).

Veraset ve intikal vergisi ne zaman beyan edilir?

Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellefler de Türkiye'deyse beyanname ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verilir; diğer durumlarda süre, mükelleflerin ve ölümün bulunduğu yere göre dört, altı veya sekiz aydır (VİV m.9). Altsoy ve eşten her birine isabet eden hissenin kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen tutarı vergiden istisnadır (VİV m.4). Gelir İdaresi bir özelgesinde, sağ kalan eşin mal rejiminden doğan haklarının mirasçılık sıfatından ayrı olduğunu belirtmiştir.

İlgili yazılarımız

• Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

• Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur? (TMK 194)

• Mirasın Reddi (Reddi Miras): Süre, Başvuru ve Borca Batık Tereke

• Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) Davası

• Vasiyetnamenin İptali Davası

• Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat): Şartları, Sonuçları ve İtiraz

Miras uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için Ankara Miras Avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Genel hukuki değerlendirme

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir. Mal rejimi tasfiyesi ve miras paylaşımı; evlilik tarihine, malların edinme tarihine ve niteliğine, mirasçıların durumuna ve delillere göre farklılaşır.

Yazar: Av. Murat Akman — Ankara Barosu (Sicil No: 42294).

Adres: Korkutreis Mah., Strazburg Cd., Belgin İş Merkezi No:17/1, 06430 Çankaya/Ankara

Telefon: +90 312 911 67 90 · E-posta: av.muratakman@gmail.com

Son güncelleme: 2 Kasım 2026