SGK Priminin Düşük Gösterilmesi ve Elden Maaş: İşçinin Haklı Fesih Hakkı
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Kısa cevap: Ücretinizin bir kısmı elden ödeniyor ve SGK primleriniz gerçek ücretiniz yerine daha düşük bir tutar üzerinden bildiriliyorsa, iş sözleşmenizi İş Kanunu'nun 24/II maddesine dayanarak haklı nedenle derhal feshedebilir ve en az bir yıllık kıdeminiz varsa kıdem tazminatı isteyebilirsiniz. Yargıtay, eksik bildirim sürdükçe fesih hakkının altı iş günlük süreyle düşmediğini kabul etmektedir. Tazminatın gerçek ücret üzerinden hesaplanması ise bu ücretin ispatına bağlıdır.
Bu yazıda eksik SGK bildiriminin neden haklı fesih sebebi sayıldığını, fesih süresini, gerçek ücretin nasıl ispatlandığını, feshin nasıl yapılacağını ve SGK kayıtlarının nasıl düzeltilebileceğini anlatıyoruz.
Eksik SGK Bildirimi Haklı Fesih Sebebidir
İş Kanunu'nun 24. maddesinin II numaralı bendinin (e) alt bendine göre işçi, "işveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse" sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebilir. Kanun metni SGK bildirimini ayrıca saymaz; ancak Yargıtay, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hâllerinde de işçinin haklı fesih imkânı bulunduğunu yerleşik olarak kabul etmektedir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/43614, K.2012/40432). Bazı kararlarda aynı sonuç, çalışma şartlarının uygulanmamasını düzenleyen (f) alt bendine dayandırılmıştır (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/14099, K.2020/2109).
Fesih sebebi, ücretin elden ödenmesinin kendisi değil, gerçek ücretin SGK'ya eksik bildirilmesidir. Ücretin tamamı SGK'ya doğru bildirildiği hâlde bir kısmının elden ödenmesi, SGK bildirimi yönünden fesih sebebi oluşturmaz; elden ödenen kısım tam ve zamanında ödenmiyorsa ise bu durum ücretin ödenmemesi olarak ayrıca değerlendirilir. Ücret, kural olarak işyerinde veya banka hesabına ödenebilir (İş K. m.32). Ancak Türkiye genelinde en az üç işçi çalıştıran ve İş Kanunu'na tabi işverenler, ücretin net tutarını banka aracılığıyla ödemekle yükümlüdür (Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik m.10). Bu yükümlülüğe aykırılık, haklı fesihten bağımsız olarak işverene idari para cezası uygulanmasını gerektirir (İş K. m.102/a).
Durum | Haklı fesih sebebi |
Gerçek ücretin sürekli olarak SGK'ya düşük bildirilmesi | Evet |
Ücretin bir kısmının düzenli olarak elden ödenip SGK bildirimine yansıtılmaması | Evet |
Sigortanın hiç yapılmaması | Evet |
Geçmişte kalmış ve sonradan düzeltilmiş eksik bildirim | Yargıtay kural olarak kabul ediyor; süre tartışılabilir |
Ücretin elden ödenmesi, ancak tamamının SGK'ya doğru bildirilmesi | SGK bildirimi yönünden oluşmaz |
Fesih Süresi: Altı İş Günü ve Bir Yıl
İş Kanunu'nun 26. maddesine göre ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hâllere dayanan derhal fesih hakkı, durumun öğrenildiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Ancak Yargıtay, gerçek ücretin SGK'ya bildirilmemesini süregelen (temadi eden) bir aykırılık olarak görmekte ve bu durum devam ettiği sürece altı iş günlük sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/43614, K.2012/40432; Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/27957, K.2020/5532). Bu kararlarda 26. maddedeki sürelerin, aykırılık devam ettiği sürece bir bütün olarak uygulanmadığı belirtilmiştir. İşçinin durumu uzun süredir biliyor olması bu nedenle tek başına fesih hakkını düşürmez.
Yargıtay, fesihten önceki son iki ay primlerin gerçek ücret üzerinden ödenmiş olduğu bir olayda da önceki dönemlere ait eksik bildirimin işçinin sosyal güvenlik haklarını olumsuz etkilemeye devam ettiği gerekçesiyle fesih hakkının sürdüğünü ve feshin 26. maddedeki süreden etkilenmediğini kabul etmiştir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/14099, K.2020/2109). Yine de eksik bildirim uzun süre önce sona ermiş ve düzeltilmişse süre tartışması çıkabileceğinden, fesih kararının ihlal devam ederken veya düzeltmeden kısa süre sonra verilmesi daha güvenlidir.
Eksik Bildirimin İşçiye Etkileri
Hak | Etkisi |
Kıdem tazminatı | Gerçek ücret ispatlanamazsa düşük gösterilen ücret üzerinden hesaplanma riski |
Emekli aylığı | Prime esas kazanç düşük olduğundan bağlanacak aylık düşük hesaplanabilir |
İşsizlik ödeneği | Prime esas kazanca bağlı olduğundan düşük hesaplanabilir |
Geçici iş göremezlik ve analık ödenekleri | Günlük kazanç düşük hesaplandığından ödenek tutarı azalabilir |
Gerçek Ücretin İspatı
Gerçek ücretin bordroda görünenden yüksek olduğunu ispat yükü işçidedir. Yargıtay, işçinin eşinin banka hesabına yapılan ödemeler ile muhasebe tarafından elden yapılan ödemeleri gösteren belgeler karşısında bordrolara itibar edilmesinin hatalı olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/1417, K.2019/6588). Buna karşılık işçinin imzasını taşıyan bordrolar karşısında elden ödeme iddiası usulüne uygun delillerle ispatlanamadığı için emsal ücret araştırmasını esas almayan bölge adliye mahkemesi kararı Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E.2022/9954, K.2022/13137 sayılı kararıyla onanmıştır.
Bu nedenle fesihten önce delillerin toplanması önemlidir. Uygulamada banka hesap hareketleri, ücretle ilgili yazılı veya elektronik yazışmalar, aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış ve ödeme düzenini bilen tanıklar, SGK denetim raporları ve meslek kuruluşlarından alınan emsal ücret bilgileri birlikte değerlendirilir. Gerçek ücret yeterli delille ispatlanamazsa, haklı fesih sebebi bulunsa bile bazı alacaklar bordrodaki ücret üzerinden hesaplanabilir.
Haklı Feshin Adımları
Banka kayıtları, yazışmalar ve tanık bilgileri gibi gerçek ücreti gösteren delilleri fesihten önce toplayın; e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden bildirilen prime esas kazancınızı kontrol edin.
Feshi, gerekçesini açıkça yazarak yapın: "ücretimin bir kısmı elden ödenmekte ve SGK'ya gerçek ücretim üzerinden bildirim yapılmamaktadır, bu nedenle iş sözleşmemi İş Kanunu m.24/II uyarınca haklı nedenle feshediyorum" gibi. İspat kolaylığı için noter kanalıyla veya iadeli taahhütlü gönderim tercih edilir.
Gerekçesiz bir istifa dilekçesi vermeyin; mahkeme gerçek fesih nedenini araştırabilse de gerekçesiz istifa, feshin haklı nedene dayandığının ispatını zorlaştırır ve kıdem tazminatını kaybetme riskini artırır.
Kıdem tazminatı ve ücret farkı gibi alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurun (7036 s.K. m.3); başvuruda talep ettiğiniz her alacak kalemini ayrı ayrı belirtin.
Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açın; gerçek ücret, tüm deliller ve gerekirse emsal ücret araştırmasıyla mahkemece belirlenir.
SGK Kayıtlarının Düzeltilmesi
İşverene karşı açılan kıdem tazminatı ve ücret farkı davası, SGK kayıtlarınızı kendiliğinden düzeltmez. Çalışmanız SGK'ya hiç veya eksik günle bildirilmişse işverene karşı hizmet tespiti davası söz konusu olur; bu davanın hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılması gerekir (5510 sayılı Kanun m.86) ve SGK davaya fer'i müdahil olarak katılır (7036 s.K. m.4/2). Sigortalılığınız bildirilmiş ancak kazancınız düşük gösterilmişse işveren ve SGK'ya karşı prime esas kazancın tespiti istenebilir; bu dava açılmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur ve Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 s.K. m.4/1). Yargıtay prime esas kazanç tespiti için hizmet tespitindeki gibi bir hak düşürücü süre bulunmadığını kabul etmekte; ücretin ispatında ise senetle ispat sınırını aşan kısım için kural olarak yazılı delil veya yazılı delil başlangıcı aramaktadır (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2024/16234, K.2025/5051). SGK'ya karşı açılan bu tespit davaları, işçilik alacaklarından farklı olarak arabuluculuk dava şartına tabi değildir.
SGK'ya şikâyette bulunarak denetim istenmesi de mümkündür. SGK denetiminde kayıt ve belgeye dayanmadan yapılan tespitlerde, eksik bildirilen prime esas kazancın en fazla tespit tarihinden geriye bir yıllık kısmı dikkate alınır (5510 sayılı Kanun m.86). Bu nedenle daha eski dönemler için dava yolunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Zamanaşımı, Arabuluculuk ve Görevli Mahkeme
Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır ve fesihle muaccel olduğundan sözleşmenin sona ermesinden itibaren işler (İş K. ek m.3); ücret alacaklarında da zamanaşımı beş yıldır (İş K. m.32) ve her aylık ücret farkı ayrı ayrı muaccel olur. SGK'ya karşı tespit davasının açılmış olması işçilik alacaklarındaki zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz. Kıdem tazminatı ve ücret farkı gibi alacaklar için arabulucuya başvurulması dava şartıdır; arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur (7036 s.K. m.3/17). Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanun'la kaldırıldığından, gerçek ücret farkının tutarı dava açılırken bilinmiyorsa dava kısmi dava olarak açılabilir; talep tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109).
Dava iş mahkemesinde açılır (7036 s.K. m.5). Yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesidir; buna aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir (7036 s.K. m.6).
Ankara'da dava açılacak yer: Ankara'daki iş mahkemeleri, Ankara Adliyesi'nin Balgat'taki ek hizmet binasında görev yapmaktadır. Etimesgut ve Sincan gibi Ankara Batı Adliyesi'nin yargı çevresindeki ilçeler bakımından yetki kurallarına göre Ankara Batı Adliyesi'ndeki mahkemeler yetkili olabilir. Ankara'daki iş hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin çalışmalarımız için Ankara İş Avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
SGK primim düşük yatıyorsa iş sözleşmemi hemen feshedebilir miyim?
Evet. Yargıtay, sigorta priminin gerçek ücretten düşük yatırılmasını işçi için haklı fesih sebebi saymaktadır. Eksik bildirim devam ettiği sürece altı iş günlük süre geçmiş sayılmaz; ancak fesihten önce gerçek ücreti gösteren delillerin toplanması önerilir.
Sigortalı çalışanın maaşı elden verilebilir mi?
Ücret kural olarak işyerinde veya banka hesabına ödenebilir; ancak Türkiye genelinde en az üç işçi çalıştıran ve İş Kanunu'na tabi işverenler, ücretin net tutarını banka aracılığıyla ödemek zorundadır. Bu yükümlülüğe uyulmaması işveren için idari para cezası gerektirir (İş K. m.102/a). Ücretin bir kısmının elden ödenip SGK'ya bildirilmemesi ise ayrıca işçiye haklı fesih hakkı verir.
Haklı nedenle fesheden işçi kıdem ve ihbar tazminatı alabilir mi?
En az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatı alabilir. İhbar tazminatı ise alamaz; sözleşmeyi fesheden taraf, feshi haklı nedene dayansa bile ihbar tazminatı isteyemez (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/28670, K.2019/1705). Ayrıntılar için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Elden ödemeyi başlangıçta kabul ettiysem yine fesih yapabilir miyim?
Kural olarak evet. Gerçek ücretin SGK'ya bildirilmesi işverenin kanuni yükümlülüğüdür; sigorta hak ve yükümlülüklerini azaltmak veya bunlardan vazgeçmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir (5510 sayılı Kanun m.92). İşçinin başlangıçta bu düzeni kabul etmiş olması bu nedenle tek başına haklı fesih hakkını ortadan kaldırmaz.
SGK'ya şikâyet etmeden fesih yapabilir miyim?
Evet. SGK'ya şikâyet fesih için şart değildir. Bununla birlikte SGK denetimi sonucunda düzenlenen bir rapor, gerçek ücretin ve eksik bildirimin ispatında önemli bir delil olabilir.
Kıdem tazminatı davası açınca SGK kaydım da düzelir mi?
Kendiliğinden düzelmez. İşçilik alacağı davası işçi ile işveren arasındaki alacağı belirler. SGK kaydının düzeltilmesi için SGK'nın fer'i müdahil olarak katıldığı hizmet tespiti davası ya da önce SGK'ya başvurularak işveren ve SGK'ya karşı açılan prime esas kazanç tespiti davası gerekir.
Bildirilen prime esas kazancımı nasıl kontrol ederim?
e-Devlet'teki SGK hizmet dökümü üzerinden aylık prime esas kazancınızı görebilir, banka hesabınıza yatan ve elden aldığınız tutarla karşılaştırabilirsiniz. Bu döküm yalnızca SGK'ya bildirilen tutarı gösterir; gerçek ücretinizi ayrıca ispatlamanız gerekir.
İlgili Yazılar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Fesih hakkının kullanılabilmesi ve gerçek ücretin ispatı somut delillere bağlıdır; fesihten önce dosyanın bir avukatla değerlendirilmesi hak kaybı riskini azaltır.
Av. Murat Akman — Ankara İş Avukatı. Detaylı bilgi ve randevu için: www.muratakman.com
Son güncelleme: 14 Ekim 2026
